Januari

Wat gebeurde er in januari? Een overzicht van dag tot dag.

01 januari

In het jaar 46 voor Christus werd de Juliaanse kalender ingevoerd. De nu gebruikte Gregoriaanse kalender is een correctie van de Juliaanse kalender. De Juliaanse kalender had 12 maanden in plaats van 13. Voorheen kende de kalender de schrikkelmaand `Intercalaris`, deze werd eens in de twee à drie jaar toegevoegd. De Juliaanse kalender startte op 1 januari, in tegenstelling tot de voorloper, die op 1 maart begon. Onze maandnamen zijn nog steeds gebaseerd op de oude kalender: september (`septem` = zeven), oktober (`octo` = acht), november (`novem` = negen) en december (`decem` = tien). lees meer

02 januari

In 1967 werd voor het eerst reclame uitgezonden op de Nederlandse televisie. De allereerste commercial toonde een graafmachine verpakt in krantenpapier met de mededeling: `U kunt geen dag zonder de krant, want de krant graaft toch dieper`. Dit was een reclame van de Nederlandse dagbladen, die concurrentie van tv vreesden. Daarna volgden reclamefilmpjes voor Kwatta-chocola, Gero-bestek, Jumbo-spellen en Zenith-horloges. lees meer

03 januari

In 1833 bezetten de Britten de Falkland Eilanden. De nauwelijks bewoonde eilanden waren al eerder bewoond door Fransen, Spanjaarden en Britten. Al in 1764 stichtten de Fransen een nederzetting op de Falkland eilanden. Een jaar later deden de Britten hetzelfde, terwijl ze niets wisten van de Franse aanwezigheid. In 1766 verkochten de Fransen Port Louis aan de Spanjaarden. De Argentijnen probeerden de eilanden tweemaal te koloniseren. Beide keren draaide dit uit op een oorlog met de Britten. lees meer

04 januari

In 1752 verging het VOC-schip De Geldermalsen nabij Nanking. Het schip was op terugreis naar Zeeland met een lading thee, goud en porcelein uit China en Japan. In 1984 werd de lading van het schip geborgen door de Brit Michael Hatcher. Het porselein was na 233 jaar nog intact. De meest opzienbarende vondst was een prima geconserveerde verzameling van 125 zeldzame baren puur goud. Een deel van de geborgen lading van de Geldermalsen werd in mei 1986 bij het veilinghuis Christie`s in Amsterdam geveild. De 160.000 stuks porselein, het goud en de gebruiksvoorwerpen brachten ruim 37 miljoen gulden op. lees meer

05 januari

In 2005 werd de dwergplaneet Eris ontdekt. In de pers was de onofficiële naam Xena populair. Eris bevindt zich in de Kuipergordel en heeft een geschatte diameter van 2400 km, ongeveer 5% groter dan Pluto, en staat op haar verste punt 3 keer zo ver van de zon als Pluto. Om Eris draait een maan, geheten Dysnomia, vernoemd naar de dochter van Eris. Eris doet 557 jaar over een ronde om de zon. lees meer

06 januari

In 1412 werd Jeanne d`Arc geboren. De maagd van Orléans is de nationale 15e eeuwse heldin van Frankrijk. Ze werd in 1909 zalig en in 1920 heilig verklaard. Als tiener beweerde de diep religieuze Jeanne stemmen te horen, van de heiligen Catharina en Margaretha, van de aartsengel Michaël en van God. De stemmen zeiden dat het land bevrijd moest worden van de Engelsen. Gekleed als een man in harnas wist Jeanne de Franse troepen nieuw vertrouwen te geven. Op 8 mei 1429 werden de Engelsen gedwongen het beleg van Orléans op te geven. Dit succes (`17-jarig meisje verslaat Engelsen`) sprak in het hele land tot de verbeelding en deed het Franse zelfbewustzijn veel goed. lees meer

07 januari

In 1954 vond het `Georgetown-IBM experiment` plaats. Het experiment van de Georgetown University and IBM omvatte het volledig geautomatiseerd vertalen van meer dan zestig Russische zinnen naar het Engels. De 'IBM 701 mainframe computer' kende tijdens het experiment 6 grammaticaregels en 250 woorden. De bedenkers claimden dat volledige machinevertalingen binnen 5 of 10 jaar mogelijk zouden zijn. In 1966 werd de geldkraan voor verder onderzoek dichtgedraaid, toen bleek dat de gemaakte beloftes niet werden waargemaakt. lees meer

08 januari

In 1835 was de nationale schuld van de Verenigde Staten voor de eerste - en laatste - maal 0 dollar. In 2010 bedroeg Amerika’s nationale schuld meer dan 14 triljoen dollar. Dat is $14.000.000.000.000,=; genoeg om Buckingham Palace 14.000 keer te kopen. Amerika moet iedere dag $2 miljard lenen om de rente over de schulden te betalen. Ex-president Bush heeft meer geld uitgegeven dan alle voorgaande 43 presidenten bij elkaar opgeteld. lees meer

09 januari

In 1324 overleed ontdekkingsreiziger Marco Polo. Marco Polo reisde naar China en keerde na 25 jaar terug in Venetië. De Europeanen hadden nog nooit eerder over het verre Oosten gehoord van iemand die het echt zelf had gezien. Ze konden nauwelijks geloven wat ze lazen over de vreemde gewoontes, de hoogstaande beschaving en de rijkdommen van dat verre land. lees meer

10 januari

In 1929 verscheen het eerste avontuur van Kuifje, gemaakt door de Belgische striptekenaar Hergé. Het eerste stripalbum van Kuifje heet 'Kuifje in het land van de Sovjets'. Daarin wordt Kuifje in het Frans `Tintin` genoemd. De afbeeldingen zijn volledig in zwart-wit. Na de uitgave van 'Tintin en Amerique' neemt Uitgever Casterman de uitgave op zich. Pas later zullen de albums in kleur verschijnen. De eerste Nederlandstalige uitgaven van Kuifje verschenen tijdens de Tweede Wereldoorlog. lees meer

11 januari

In 1942 verklaarde Japan de oorlog aan Nederland en viel Nederlands-Indië binnen. Op 8 maart 1942 gaven de Nederlandse strijdkrachten zich over en werd Nederlands-Indië door Japan bezet. De Nederlanders die nog in het land verbleven, werden in Japanse kampen geïnterneerd. Gedurende de bezetting ontwikkelde de nationalistische beweging zich sterk. Nederland verzette zich tegen de Indonesische onafhankelijkheid, en stuurde militairen om de opstand neer te slaan; de `politionele acties`. Vanwege internationale druk van vooral de Verenigde Staten, accepteerde Nederland op 27 december 1949 de Indonesische onafhankelijkheid. lees meer

12 januari

In 1807 ontplofte een schip vol buskruit in Leiden. Het schip dat van Haarlem naar Delft ging had 37.000 Hollandse Ponden (= 17.390 kilo) buskruit aan boord. Het ontplofte midden in Leiden, in de Steenschuur bij het Rapenburg. Hierbij vielen 151 doden en ruim 2.000 gewonden. Ca. 220 woningen werden compleet verwoest of onbewoonbaar verklaard. Zelfs in de verste wijken in Leiden waren ramen kapot of werden dakpannen van het dak afgeblazen. De knal werd tot in Den Haag gehoord. lees meer

13 januari

In 1929 overleed sherrif Wyatt Earp. Wyatt Earp is voor veel Amerikanen een icoon geworden. Hij komt in veel verschillende films, tv-series en boeken voor, waaronder een Lucky Luke-strip, een film met Kevin Costner (getiteld Wyatt Earp) en de film Tombstone. De meeste bekendheid verwierf hij door zijn betrokkenheid bij het vuurgevecht bij de O.K. Corral. lees meer

14 januari

In 1798 werd Johan Rudolf Thorbecke geboren. Thorbecke is de grondlegger van de Nederlandse parlementaire democratie. Voor zijn politieke carriere was hij buitengewoon hoogleraar aan de Universiteit Gent en hoogleraar diplomatie en moderne geschiedenis aan de Universiteit van Leiden. Thorbecke was drie maal minister van Binnenlandse Zaken. Een ministerie met een zeer breed takenpakket: binnenlands bestuur, landbouw, handel en nijverheid, armenzorg, onderwijs, waterstaat en volksgezondheid vielen hieronder. lees meer

15 januari

In 1929 werd Martin Luther King geboren. Hij was een Amerikaanse baptistische dominee, politiek leider en een van de meest prominente leden van de Amerikaanse burgerrechtenbeweging. King werd beroemd in de jaren `50 en `60, dankzij zijn geweldloze verzet tegen de rassenscheiding in de Verenigde Staten. Dit gebeurde onder meer door een massademonstratie op 28 augustus 1963, en het boycotten van stadsbussen die blanken bevoordeelden. In 1963 hield hij de legendarische toespraak `I have a dream`. lees meer

16 januari

In 1547 werd `Ivan de Verschrikkelijke` tot tsaar van Rusland gekroond. Aanvankelijk hield hij zich vooral met vreedzame hervormingen en vernieuwingen bezig. Hij voerde de boekdrukkunst in, onderwierp de kerk aan de staat, en standaardiseerde ritueel en verordeningen. Ivan wilde gebiedsuitbreiding in westelijke richting, namelijk in de Baltische landen. Hij was al snel in oorlog met Zweden, Polen-Litouwen en de Duitse Orde. Deze zogenaamde Lijflandse Oorlog sleepte zich 22 jaar voort. De oorlog ruïneerde de Russische economie en het leger, maar leverde verder niets op. De geheime politie van Ivan ontwikkelde zich tot een moorddadige bandietenbende, die onder adel en volk moordde. lees meer

17 januari

In 1991 begon 'Operatie Desert Storm'. De operatie zou het grootste luchtoffensief uit de geschiedenis worden, en het grootste grondoffensief sinds de Tweede Wereldoorlog. De geallieerden, onder leiding van de Amerikaanse generaal Norman Schwarzkopf Jr., brachten een uiterst modern en machtig leger op de been van 700.000 man, 3500 tanks, 1700 vliegtuigen en 149 oorlogsschepen. Irak beschikte echter ook over een moderne luchtmacht, en een landmacht die nog groter was: 1.000.000 man. lees meer

18 januari

In 1689 werd Charles Montesquieu geboren. De huidige politieke inrichting van westerse democratieën is gebaseerd op ideeën van hem en John Locke. Montesquieu was een voorloper van de sociologie en van groot belang voor de Verlichting. Hij verzette zich tegen de toen bestaande folterpraktijken. In zijn optiek dienden de straffen in verhouding te staan tot de misdrijven. Hierbij gaf hij de voorkeur aan geldstraffen boven lijfstraffen. Hij was ook één van de eersten die de preventiegedachte op de voorgrond plaatste. Hij onderscheidde `wereldlijke` misdaden en `misdaden jegens God`. Deze laatste dienden niet door het wereldlijk strafrecht te worden bestraft. lees meer

19 januari

In 1795 werd de Bataafse Republiek uitgeroepen. Hiermee kwam een eind aan de Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden. De republiek was gevormd naar voorbeeld van en met militaire steun van de Franse Republiek. De Bataafse Republiek was daarvan een bondgenoot en feitelijk een vazalstaat. Deze steun werd duur betaald: de Republiek moest tientallen miljoenen guldens betalen voor de Franse troepen die in Nederland gelegerd werden (Verdrag van Den Haag). Ook later bleek de `coalitie` met Frankrijk nogal eenzijdig. In hun strijd tegen de Engelsen en bij daarop volgende vredesonderhandelingen waren de Fransen maar al te graag bereid om in ruil voor toezeggingen van Engeland Nederlandse koloniën af te staan. lees meer

20 januari

In 1969 werd de eerste pulsar ontdekt. Pulsars zijn roterende neutronensterren. Radiopulsars blijven over als sterren aan het eind van hun leven ontploffen. Ze lijken nauwelijks nog op de sterren waaruit ze ontstaan. Radiopulsars zijn wel even zwaar als sterren, maar bij de ontploffing zijn ze zo samengeperst dat ze 100.000 keer kleiner zijn geworden. Toen in 1969 eenmaal duidelijk was dat het geen buitenaardse wezens konden zijn, werd de ontdekking van de nieuwe ‘stersoort’ bekendgemaakt. lees meer

21 januari

In 1793 werd Lodewijk XVI van Frankrijk geëxecuteerd in de guillotine. Vooraf ging de Franse Revolutie, waarin het volk in opstand kwam tegen het sociale klassenverschil en economische wanbeleid van de Franse monarchie. De ontevredenheid onder de bevolking groeide met de wetenschap dat de koning en zijn vrouw zo veel uitgaven aan paleizen, cadeautjes, eigen voorzieningen alsof er niets aan de hand was. lees meer

22 januari

In 1984 werd de Apple Macintosh geïntroduceerd. De Macintosh maakte gebruik van de door Douglas Engelbart in 1963 ontwikkelde muis en hanteerde de metafoor van het bureaublad. De gebruiker hoefde geen onbegrijpelijke commando`s in te typen. Na het aanzetten van de Macintosh-computer zag hij (op het 9 inch zwart/wit-beeldscherm) een symbolisch bureaublad voor zich met iconen van een kastje, blaadjes papier, mappen om ze in te doen, en een prullenmand om ze in weg te gooien. De Macintosh werd ingeluid met een één minuut durende reclamespot tijdens de Amerikaanse Superbowl. Ongeveer de helft van de bevolking van de Verenigde Staten keek hiernaar. lees meer

23 januari

In 1983 werd 'The A-Team' voor het eerst op televisie uitgezonden. De serie gaat over een groep huurlingen die in hun busje dwars door heel Amerika trekken. Onderweg helpen ze onschuldige mensen in hun strijd tegen rijke criminelen en onderdrukkers. Kenmerkend voor de serie was de unieke combinatie van humor, stripachtige actie en jongensboekachtig avontuur. The A-team was destijds een waanzinnig succes en trok wereldwijd een miljoenenpubliek. Momenteel wordt The A-Team nog vaak op tv herhaald. lees meer

24 januari

In 1848 werd in Californië goud gevonden. Het was het begin van de Gold Rush. De vondst van goud in de bergen ten oosten van San Francisco zette Californië ineens duidelijk op de kaart. Korte tijd later was deze voormalige Mexicaanse provincie een staat van de Verenigde Staten. En, zoals ze zeggen, de rest is geschiedenis. lees meer

25 januari

De storm van 25 januari 1990 was een van de ergste in zeker honderd jaar en de zwaarste in een kwart eeuw. De avond tevoren had het KNMI al gewaarschuwd voor windkracht 10, maar de dramatische berichten konden een ramp niet voorkomen. Zeventien mensen verloren het leven in Nederland, elf in België. lees meer

26 januari

In 1925 wordt Paul Newman geboren. Hij is één van de grootste Amerikaanse acteurs van de jaren zestig. Hij heeft tien Oscarnominaties, waaronder één voor productie en negen voor acteren. In 1969 speelde hij met Robert Redford in de western Butch Cassidy and the Sundance Kid. Het werd de succesvolste western aller tijden, en betekende de grote doorbraak van Redford. Tegenwoordig richt hij zich op projecten voor terminaal zieke kinderen. lees meer

27 januari

In 1945 kwam het Duitse Ardennenoffensief ten einde. Het Ardennenoffensief was een plan van Hitler om de meest noordelijke troepen van de geallieerden te vernietigen. Al sinds de zomermaanden van 1944 liep hij rond met de gedachte om nog één keer over te gaan tot een groot, succesvol offensief. Een militaire overwinning achtte hij noodzakelijk om mogelijke onderhandelingen over het beëindigen van het conflict tot een goed einde te brengen. Meer dan een miljoen soldaten waren erbij betrokken. Beide partijen verloren veel manschappen en materieel. Het grote verschil tussen de geallieerde en de Duitse verliezen was, dat de geallieerde verliezen vervangen konden worden en de Duitse niet. lees meer

28 januari

In 1887 vond de eerstesteenlegging van de Eiffeltoren plaats in Parijs. De toren werd ingehuldigd op 31 maart 1889. In totaal werkten 250 staalarbeiders mee aan de bouw. Het was voor die tijd opmerkelijk dat slechts één arbeider tijdens de bouw het leven liet. De Parijse bevolking was tijdens de eerste jaren dat de toren er stond helemaal niet blij met het monument. In veler ogen was het een metalen gevaarte. Vandaag de dag wordt de Eiffeltoren echter beschouwd als een architecturaal meesterwerk. lees meer

29 januari

In 1700 werd de Nederlands/Zwitserse wis- en natuurkundige Daniel Bernoulli geboren. Hij is vooral bekend geworden door zijn Wet van Bernoulli. Een van de gevolgen van de wet is dat een toename in de snelheid van een vloeistof of gas gepaard gaat met een verlaging van de druk in die vloeistof of dat gas. Dat wil zeggen dat als lucht met een hogere snelheid aan de ene kant over een vleugelprofiel stroomt dan aan de andere kant, er een drukverschil ontstaat dat een kracht op de vleugel zal uitoefenen. Bernoulli maakte ook de Sint-Petersburgparadox bekend. Bij deze kansspelstrategie verdubbel je een inzet wanneer je verliest. Als het een 50/50 situatie is, zoals bij kop of munt spellen, zul je uiteindelijk altijd winst behalen. lees meer

30 januari

In 1945 vond de grootste scheepsramp uit de geschiedenis plaats. Het Duitse passagiersschip `Wilhelm Gustloff` werd uren na haar vertrek vanuit Gotenhafen getorpedeerd door een Russische onderzeeboot. Van de naar schatting vijf- tot zevenduizend vluchtelingen en meer dan duizend soldaten en zeelieden aan boord overleefden slechts 1239 personen de ramp. Met een watertemperatuur van omstreeks 4 graden en een luchttemperatuur van onder de min 10 waren de kansen op overleving gering. lees meer

31 januari

In 1797 werdt componist Franz Schubert geboren. Volgens de chronologische ordening van al Schuberts werken door Otto Erich Deutsch schreef hij 988 stukken waaronder 8 symfonieën, 10 ouverturen en andere orkestwerken, 15 strijkkwartetten, 3 pianotrio`s, 31 dansen voor piano, 7 missen, 46 werken voor mannenkoor, 567 liederen met pianobegeleiding, impromptus en moments musicaux voor piano solo, en 36 solo zangstukken. Schubert stierf al op 31 jarige leeftijd. Hij is altijd arm gebleven. lees meer