Kopie van `NC-IUCN - Regenwoud encyclopedie`

De woordenlijst staat niet (meer) online. U ziet hieronder een kopie van de informatie. Het kan zijn dat de informatie niet meer up-to-date is. Wees dus kritisch bij het beoordelen van de waarde ervan.


NC-IUCN - Regenwoud encyclopedie
Categorie: Planten en dieren > Regenwoud
Datum & Land: 27/01/2014, NL
Woorden: 82


Amazone
Het grootste regenwoud op aarde. Het Amazone-regenwoud ligt in tien verschillende landen van Zuid-Amerika, het grootste deel in Brazilië. Het Amazone-woud is twee keer zo groot als heel Europa! (meer dan 5 miljoen km2).

Bedreigd
Wanneer een soort zo klein in aantal wordt dat deze op het punt staat om uit te sterven. Elke dag kunnen waarschijnlijk tientallen diersoorten worden toegevoegd aan de lijst van bedreigde diersoorten. Door houtkap, veehouderij en landbouw raakt het regenwoud verdeeld in kleinere stukken. Veel grotere dieren hebben juist grote oppervlakten regenwoud nodig om te kunnen leven terwijl andere endemische soorten in een heel klein gebied leven. Maar ook vervuiling van de rivieren en kustgebieden (koraalriffen) door mijnbouw en houtkap speelt een rol. Daardoor hebben veel vissoorten het moeilijk gekregen. En de bosbewoners? Die aten altijd die vis... Weer een andere bedreiging is de handel in tropische dieren. Dagelijks worden duizenden dieren verhandeld als huisdier of voor hun vacht. Papegaaien zijn ook gewilde huisdieren die soms voor wel 10.000 gulden van de hand gaan. Of wat dacht je van een jas van jaguar-bont of een tas van krokodillenleer? Een aantal van deze dieren worden nu ook gekweekt waardoor er minder uit het wild gehaald hoeven te worden. In Nederland is het officieel verboden om bedreigde exotische dieren en planten (of produkten) te kopen. Dat geldt ook voor de soorten die uit het regenwoud komen. Helaas kan dat in een aantal andere landen nog wel. Dit heeft enorme stroperij tot gevolg. Voorkom dat nog meer planten en dieren uitsterven door organisaties als Wereld Natuur Fonds te ondersteunen die in deze landen werken en de mensen daar voorlichten om geen produkten te kopen die gemaakt zijn van veren van tropische exotische vogels, huiden van slangen of krokodillen of bont van grote katten als de Jaguar of Poema.

Behoud
Om de laatste regenwouden te behouden zal het op slimme wijze gebruikt moeten worden. Er zullen keuzes gemaakt moeten worden. Keuzes die gericht zijn op het exploiteren van het regenwoud en tegelijkertijd op het behoud ervan. De oorspronkelijke bewoners weten vaak als geen ander hoeveel zij kunnen oogsten zonder de boel blijvend te verstoren. Daarom is het goed om de inheemse mensen te ondersteunen in hun inspanningen om het regenwoud op verstandige wijze te exploiteren. Hun traditionele bosgebruik biedt meestal de beste garantie voor bosbehoud. Houtkap geeft die garantie niet.

Belangen
Het regenwoud is rijk, rijk aan natuur, maar ook rijk aan grondstoffen als aluminium (bauxiet), koper, goud, hout, olie, exotische planten en dieren. Die rijkdom trekt mensen en bedrijven aan die het regenwoud willen ontginnen. Al die mensen en bedrijven hebben belangen in het regenwouden die belangen botsen vaak. Inheemse volken willen meestal wonen in het regenwoud zoals ze dat al duizenden jaren doen; Landloze boeren zijn op zoek naarlandbouwgrond, ze kappen stukken regenwoud om akkers en weilanden aan te leggen; Houtbedrijven kappen bomen in het regenwoud die waardevol zijn om hun hout (Meranti-bomen, Azobé-bomen, Mahonie-bomen, Teak-bomen). Ze maken wegen en ontsluiten daardoor het bos. Mijnbouwbedrijven kappen stukken regenwoud om delfstoffen als bauxiet, koper, goud en olie uit de grond te halen. Ze maken ook wegen en ontsluiten daardoor het bos. Dierenhandelaren vangen exotische dieren en Regeringen van regenwoudlanden zijn vaak arm en willen geld verdienen door het verkopen van al die stukken regenwoud. Doordat al die groepen het regenwoud willen gebruiken, verdwijnt er steeds meer regenwoud. Het regenwoud kan maar één keer worden gebruikt. Een gekapt stuk regenwoud komt niet snel meer in zijn oorspronkelijke vorm terug.

Bergregenwoud
Vindplaats: 1200 -2500 meter, Gemiddelde temperatuur: 15-25 C (koel), Gemiddelde neerslag: 2000-4000 mm (vochtig), Bos: hoge bomen(30-40 m), dichtere ondergroei, vele endemische plantesoorten, Kenmerkende dieren: Afrika:Berggorrilla, Driehoornkameleon, Lemuren (in Madagascar). Azië: Honingbeer, nevelpanter. Amerika: Brilbeer, Bergtapir, Groene Bergtoekan, Longloze salamander. 00Bodems: meestal onvruchtbaar en rotsachtig.

Bodems
De bodems van tropische regenwouden lijken door de uitbundige plantengroei erg vruchtbaar, maar in werkelijkheid zijn de meeste tropische bodems tamelijk onvruchtbaar. Dat blijkt als je er een akkertje aanlegt. Na enkele jaren levert de grond nauwelijks meer iets op. Dat komt omdat onder de warme en natte omstandigheden de aanwezige voedingsstoffensnel vergaan en wegspoelen. Hoe kan daar dan zo`n enorm gevarieerd tropisch regenwoud ontstaan? Eigenlijk kun je zeggen dat een regenwoud zichzelf in stand houdt. Voortdurend vallen er bladeren en takjes op de grond. Die worden daar door insekten,bacteriën en schimmels (paddestoelen) razend snel weer omgezet in voedingsstoffen. Via hun wortels nemen de planten die weer op. Als het bos verdwijnt houdt de aanvoer van voedingsstoffen op. De aanwezige voedingsstoffen verdwijnen snel. Na enkele jaren groeit er bijna niets meer op die plek.

Bosvloer
De begane grond van het regenwoud. Een vrij kale bedoening vol afgevallen dode bladeren en takken die voor de broodnodige voedingsstoffen zorgen. Je vindt er mossen, varens, insekten, schildpadden, kleine hertjes, wilde varkens, bosolifant (Afrika), Reuzenmiereneter (Zuid Amerika) en sommige roofdieren.

Bouwprodukten
Veel tropische bomen zijn beroemd vanwege hun hoge kwaliteit hout. Houtsoorten als mahonie, teak, azob en meranti worden gebruikt voor onze vensterbanken en meubels. Helaas worden nog te weinig bomen die dit hout leveren op plantages gekweekt of duurzaam geoogst. Meubels en tuinspullen worden soms ook van de bekende tropische klimplant rotan gemaakt. Verder komt het aluminiumerts voor je stereo vaak uit het regenwoud. Aluminium is één van de delfstoffen die in grote hoeveelheden in regenwoudgebieden wordt gevonden. Het metaal wordt verder gebruikt voor kozijnen, lichtgewicht kampeerspul, auto`s, vliegtuigen enzovoort.

Broeikaseffect
Het warmer worden door het vasthouden van zonnestraling in de dampkring. Door het verbranden van fossiele brandstoffen (olie, gas, steenkool) komt het gas koolstofdioxide (CO2) vrij dat de warmte van de zon extra vasthoudt.

Camouflage
Een manier van een dier of plant om zo min mogelijk op te vallen, door bijvoorbeeld te lijken op de omgeving waarin het dier of de plant leeft. Sommige vlinders lijken precies op dode bladeren als ze hun vleugels opengeklapt hebben, bij andere vlinders zie je datzelfde als ze juist hunvleugels dichtgeklapt hebben. Probeer die dan maar eens te vinden in het groen. Ook de Bospad lijkt opde bodem helemaal te verdwijnen omdat hij op een dood blad lijkt. Er zijn allerlei vormen van camouflage zoals rupsen en kikkers die op bladeren een vogelpoepje `nadoen` zodat ze niet gegeten worden. Of rupsen die een bloem nadoen. Er zijn ontelbare soorten krekels en sprinkhanen die sprekend op een blad lijken. Camouflage werkt ook andersom. Een Boa Constrictor is ook moeilijk te zien in het gebladertewaardoor hij een niets vermoedende prooi kan verrassen en aanvallen.

Cultuur
Het geheel van gewoontes van een bepaalde groep mensen zoals muziek, eten, kunst, taal enzovoort.

Derde Wereld
Zie ontwikkelingslanden.

Dierenrijkdom
De dierenrijkdom in de regenwouden is overweldigend. Van alle soorten die er voorkomen zijn er miljoenen nog onbeschreven. Geschat wordt dat de helft van alle diersoorten in het regenwoud nog niet is ontdekt. Zo heeft het regenwoud waarschijnlijk wel meer dan 50 miljoen verschillende soorten insekten. Een wetenschapper vond eens 50 verschillende mierensoorten op één boom in Peru!

Dierensoorten
In de regenwouden wonen de raarste, mooiste, grootste, kleinste, liefste, kleurigste, luidruchtigste en stilste dieren ter wereld. Enkele zullen bekend in de oren klinken zoals Jaguars, Toekans, Papegaaien, Gorilla`s,Tapirs, Luiaards en Tarantula`s. Maar wel eens gehoord van de Aye-aye, Sokoke-dwergooruil, Boommiereneter, Drieteenluiaard, Doodshoofdaapje, Spookdiertje, Slijkspringer, Bijlvis, Driehoornkameleon, Withandgibbon, Zeilagame of de Okapi? De helmbasilisk of Jezus Christus hagedis uit Midden-Amerika kan met een enorme snelheid op zijn achterpoten een rivier of beek oversteken. De vogelspin uit Mexico kan zelfs kleine vogels vangen en opeten.

Ecologie
De wetenschap die de relatie bestudeert tussen dieren en planten (binnen en tussen soorten) en de omgeving waarin zij leven (bodem, water, lucht, temperatuur).

Ecosysteem
Het geheel aan planten, dieren en hun omgeving (bodem,water, lucht, temperatuur) en hun interacties in een bepaald gebied. Zoals een moeras of een bos of een strand. Regenwouden zijn de soorten rijkste ecosystemen ter wereld. Misschien komt dit wel doordat de regenwouden de oudste ecosystemen zijn op aarde. Sommige regenwouden in Zuid-Oost Azië zijn er al sinds 100 miljoen jaar, toen de dinosauriërs nog rond brulden. Tijdens de ijstijden (de laatste was 10.000 jaar geleden) breidde het ijs van de Noord- en de Zuidpool zich uit over grote delen van de wereld. Door de kou en het ijs stierven veel soorten uit. Maar het ijs bereikte nooit helemaalde tropische regenwouden. Er bleven in Afrika wat `tropische vluchtheuvels` over. Daardoor bleven deze planten en dieren leven en konden zich verder ontwikkelen tot het meest complexe ecosysteem op aarde. Het constant warme klimaat heeft ook bijgedragen aan die grote soorten rijkdom. Met constante temperaturen van 30¡C het hele jaar door hoeven planten en dieren zich geen zorgen te maken over vrieskou. Er is altijd genoeg water en voedsel aanwezig.

Ecotoerisme
Veel avonturenfilms als Indiana Jones, Rambo en Tarzan werden in het regenwoud opgenomen. De indrukwekkende natuur trekt ook toeristen aan die de jungle opzoeken voor de natuur en het avontuur. Deze vorm van toerisme,waarbij toeristen de natuur ingaan om dieren en planten te zien en te leren kennen, wordt eco-toerisme genoemd.

Endemisch
Niet elders voorkomend, kenmerkend voor één bepaaldgebied. Veel planten en dieren in het regenwoud komen maar in één bepaald gebied voor en verder nergens anders. Zo`n plant of dier wordt dan `endemisch` genoemd. Er zijn zelfs planten en dieren die nog nooit zijn ontdekt. Wie weet zit daar wel het plantje tussendat het medicijn tegen AIDS of kanker bevat.

Epifyten
Een plant die hoog in bomen groeit om zo dicht mogelijk bij het zonlicht te komen. Epifyten leven niet van de boom, ze gebruiken die alleen als houvast. De voortdurende zoektocht naarvoedsel, water, ruimte en zonlicht is een strijd die 24 uur per dagdoorgaat. Planten en bomen vechten om het licht en proberen daarom zo hoog mogelijk te komen. Jonge bomen in de tussenlaag wachten totdat er eenplekje vrijkomt om door te stoten naar het zonlicht. Epifyten zijn zo slim om geen wortel op de grond te schieten,maar gelijk hoog in een boom. Sommige laten hun wortels zakken naar de grond, bijvoorbeeld bij de (door Tarzan) bekende lianen. Anderen hebben genoeg aan het water en voedsel dat in een boomholte achterblijft zoals bromelia`s, orchideeën, varens en mossen. Ook kortmossen die op bomen zitten zijn epifyten.

Erosie
Afslijting van land en grond door de inwerking van regen, wind, stromend water, ijs, zee. Een groot deel van alle voedingsstoffen in een regenwoud is `opgeslagen` in planten en dieren. In deze kringloop van voedingsstoffen wordt het voedsel direct weer gebruikt door de planten. Wanneer een regenwoud wordt gekapt, is de kringloop verstoord en kunnen de omstandigheden snel veranderen. De bodem droogt snel uit door de zon en wanneer het regent spoelt de grond weg met die voedingsstoffen. Dan ontstaaterosie.

Evenaar
Een denkbeeldige lijn rond de aarde op gelijke afstand van de Noord- en Zuidpool.

Exotisch
Uit een ander klimaat, uit verre landen.

Exploiteren
Iets gebruiken, vaak om winst te maken. In de tropen wordt dat vaak gedaan zonder zich te bekommeren over de eventuele schade die dat aanricht. Ook wel `ontginnen` genoemd.

FSC-keurmerk
Een keurmerk voor hout dat betekent dat het hout opeen duurzame wijze uit het bos is geoogst, zonder schade aan het bos toe te brengen. Dus als je produkten koopt die gemaakt zijn van tropisch hardhout (meubels, kozijnen, deuren, triplex) ga dan na of dat hout het FSC-keurmerk draagt. Dat kun je zien aan het FSC-beeldmerk dat op het hout moet staan. FSC staat voor Forest Stewardship Council. In Nederland zijn het Wereld Natuur Fonds en Milieudefensie samen met bedrijven als Gamma, Praxis en Staatsbosbeheer en gemeenten als Amsterdam, Gouda en Apeldoorn bezig om het FSC-keurmerk te promoten in Nederland. Het zou handig zijn als `doe-het-zelf` zaken de verkoop van hout met een erkend keurmerk duidelijk zouden vermelden in de winkel. Sommige doe-het-zelfzaken doen dat al. Meer informatie hierover kun je vinden op de site van Milieudefensie en FSC.

Genetica
De studie van de erfelijkheid. Veranderingen in erfelijk (genetisch) materiaal kunnen tot nieuwe soorten leiden.

Genetische oerformules
In bijna elke huiskamer staan wel tropische kamerplanten als ficus, bromelia`s, orchideeën, begonia`s, varens en palmen. Ook tropische vissen en vogels vind je in de Nederlandse huiskamers. Elke dag maken we gebruik van voedingsmiddelen die oorspronkelijk uit de tropische bossen komen zoals maïs, rijst, cacao. Zelfs onze gewone aardappel komt van oorsprong uit het Andesgebergte van Zuid-Amerika. In onze huiskamer worden degeïmporteerde planten en dieren kunstmatig in leven gehouden en de aardappel is nu goed aangepast aan het Nederlandse klimaat. Maar als er bijvoorbeeld een ziekte in komt, dan kan zo`n aardappelras worden gekruist met een wilde oervariant die wel heel goed tegen die ziekte bestand is. Misschien kun je het vergelijken met het maken van een fotokopie. Het origineel is het scherpst, de kopie al wat minder en een kopie van een kopie van een kopie is op den duur niet meer te lezen. Dan moet je dus teruggrijpen naar het origineel. Zo ook bij veel nuttige planten. Daarvanstaan de originelen vaak in het regenwoud. Het is dus een `genetische` schatkamer van originelen en oerformules.

Genotsartikelen
: Dagelijks maken we gebruik van genotsartikelen die uit tropisch regenwoudgebieden komen zoals thee, koffie, cacao(chocola) en tabak. Ook gebruiken we rubber om veilig te vrijen (condooms) en gombomen voor kauwgom.

Houthandelaren
Grote bedrijven die op grote schaal bomen kappen voor tropisch hout omdat dit harde hout een gewild artikel is in de industrielanden. Er is vraag naar omdat hardhout niet snel weg rot, van goede kwaliteit is en omdat het mooi is.

Indianen
De oorspronkelijke (of inheemse) bewoners van Amerika. In Noord- en Zuid-Amerika werden de oorspronkelijke bewoners per ongeluk Indianen genoemd omdat de ontdekker van Amerika, Christopher Columbus, dacht dat hij in Indië was terecht gekomen. Voor het gemak wordt nu nog wel gesproken van `de indianen` als men het over de inheemse bevolking in Zuid Amerika heeft, maar er zijn wel meer dan 1000 verschillende volkeren die wereldwijd in de regenwouden wonen en die uiteraard allemaal verschillende namen hebben. Deze volkeren noemen het regenwoud hun huis. En dat al sinds duizenden jaren. Zij hebben onschatbare kennis van het regenwoud. Van hun kennis maken we dagelijks gebruik. Zij weten bijvoorbeeld van welke planten wij medicijnen kunnen maken. Indianenkinderen weten soms meer van het regenwoud dan wetenschappers die het regenwoud al jaren bestuderen. Zie ook: inheemse volkeren.

Industrielanden
Landen waar de economie vooral draait op het verwerken van grondstoffen tot technologisch hoogwaardige eindprodukten (b.v.auto`s). Er is vaak veel welvaart en weinig bevolkingsgroei.

Inheemse volkeren
De eerste oorspronkelijke bewoners van een bepaald gebied. In regenwouden zijn dat mensen die leven van jagen, vissen en voedsel verzamelen in het bos. Op kleine veldjes verbouwen ze wat groente en medicinale planten. Alles wat zij nodig hebben om te leven, van eten, kleding tot medicijnen komt uit het regenwoud. Ze wonen in kleine groepen of stammen. Ook spreken ze vaak een eigen taal. Over de gehele wereld zijn wel meer dan 1000 verschillende bosvolkeren bekend. Het is ondoenlijk om alle inheemse volkeren die in regenwouden leven op te noemen. De meest bekende zijn de Penan, Papoea`s en Badui in Indonesië de Batwaks en andere pygmeeën in Congo; de Xingu, Yanomani en Kayapo in Brazilië: de Embera`s, Waunana`s, Siona`s en Ticuna`s in Colombia; de Ashaninka in Peru en de Trio`s en Arawaks in Suriname. Vele worden met uitsterven bedreigd! In 1900 woonden er in Brazilië bijvoorbeeld zo`n 1 miljoen `indianen`. Nu is dat minder dan 200.000. In Brazilië zijn 87 stammen reeds uitgestorven, dat is sinds 1900 bijna 1 stam per jaar! Wanneer de regenwouden verdwijnen, worden inheemse volken gedwongen om naar de stad te trekken. Daar komen ze vaak in de sloppenwijken terecht. Ook kunnen ze daar in aanraking komen met nieuwe ziektes die zij niet kennen. Ziektes waar wij inmiddels goed tegen kunnen, zoals verkoudheid, mazelen en griep, kunnen voor hen dodelijk zijn. Als met de regenwouden de inheemse volken verloren gaan, gaat ook hun kennis en cultuur voorgoed verloren.

IUCN
Een wereldwijde natuurbeschermingsorganisatie die zich richt op het beschermen van de natuur op aarde. Zij streeft naar een duurzaam gebruik en een rechtvaardige verdeling van de natuurlijke hulpbronnen. Het NederlandsComité voor IUCN is het platform van de Nederlandse lidorganisaties van de IUCN, waaronder bekende organisaties als Natuurmonumenten, WNF, ANWB en de Waddenvereniging. Het Nederlands Comité IUCN ondersteunt in opdracht van de Nederlandse overheid in het kader vanhet Regeringsstandpunt Tropisch Regenwoud meer dan 140 projecten in 40 landen om regenwoud te beschermen. Veel projecten zijn er op gericht om samen met de lokale bevolking het bos duurzaam te beheren. De afkorting IUCN staat voor International Union for the Conservation of Nature ook wel `The World Conservation Union` genoemd.

Jungle
Wordt gebruikt om een oerbos of regenwoud aan te geven.

Keerkringen
Twee denkbeeldige lijnen rond de aarde waar de zon eenmaal per jaar zijn meest zuidelijke (steenbokskeerkring) of meest noordelijke (kreeftskeerkring) stand bereikt.

Kleine boeren
Zelfstandige boeren die weinig geld en geen grondhebben. Zij trekken naar het regenwoud om daarvan een stukje land te ontginnen. Het zijn vaak kleine stukjes, maar ze zijn met velen.

Klimaat
De gemiddelde weersomstandigheden van een bepaald gebied door het hele jaar heen. Regenwouden spelen samen met de oceanen een belangrijke rol in het klimaat op aarde. Ze bepalen uiteindelijk dus ook het weer in Nederland. Als de regenwouden er niet zouden zijn, zou het op de aarde waarschijnlijk veel droger zijn, ook in Nederland.

Kolonisten
Nog niet zo lang geleden waren er geen wegen door het regenwoud. Daardoor konden buitenstaanders het regenwoud niet of moeilijk ontginnen. Hout-, mijnbouw- en oliemaatschappijen zijn toen begonnen met het aanleggen van wegen en dat heeft allerlei nieuwkomers naar het regenwoud getrokken. Deze mensen en bedrijven die het regenwoud binnentrekken worden ook kolonisten genoemd. Deze kolonisten zijn meestal arm en vaak niet bekend met het regenwoud en ze zien het bos vaak als een bedreiging. Dat is de reden dat ze het meestal veel eerder zullen kappen dan dat de oorspronkelijke bevolking dat gedaan zou hebben. Kolonisten en de inheemse bevolking verdragen elkaar niet erg goed. De kolonisten dwingen de inheemse mensen vaak hun regenwoud te verlaten omdat ze het niet officieel bezitten. Het staat niet op papier dat bijvoorbeeld de inheemse bevolking hun leefgebied al vele generaties lang bewonen. De regeringen van regenwoudlanden erkennen die leefgebieden dus meestal niet. Dus zit er niets anders op om te verhuizen naar andere gebieden of zelfs naar de steden. Maar leven in de steden hebben deze mensen nooit geleerd. Er zijn enkele landen waar de rechten van de inheemse bevolking wel worden beschermd en waar ze hun eigen grond hebben, zoals in Colombia.

Kroonlaag
De 2e verdieping van het regenwoud, bestaande uit de boomtoppen van het bos. Ook wel het groene dak genoemd. In de boomkruinen, soms wel 50 meter, leven de meeste dieren zoals apen, boomslangen, leguanen en vele vogels. Ook vind je er epifyten als bromelia`s, klimcactussen en orchideeën. De kroonlaag is de droogste plek van het regenwoud.

Kwetsbaarheid
Als al het regenwoud wordt gekapt, kan het zich eigenlijk nooit meer herstellen. Regenwouden hebben tienduizenden jaren nodig gehad om zich te vormen, dat komt nooit binnen een paar jaar terug. Het zal vele eeuwenvoordat er zich weer een soortgelijk bos ontwikkeld zal hebben. Maar dat zal nooit hetzelfde zijn als het oorspronkelijke regenwoud. Al de dier- en plantesoorten die in dat regenwoud leefden zijn dan voor eens en altijd uitgestorven.

Laagland regenwoud
Vindplaats: laagland tot 1200 meter, Gemiddelde temperatuur: 30¡ C (warm), Gemiddelde neerslag: 2000-4000 mm (vochtig), Bos: zeer hoge bomen (50 m), minder dichte ondergroei, vele plantesoorten, Kenmerkende dieren: Afrika: Bosolifant, Okapi, Duiker, Mandril,Laaglandgorilla, Chimpansee, Goudkat, Neushoornvogel, Grijze roodstaartpapegaai. Azië: Aziatische olifant, Maleisische Tapir, Tijger, Sumatraanse Neushoorn, Schubdier, Spookdiertje, Gibbon, Orang Oetang, Kaketoe. Amerika: Amazone tapir, Jaguar, Anaconda, Brulaap, Slingeraap, Agouti, Luiaard, Gifkikker, Helmbasilisk, Toekan, Ara. Bodems: meestal onvruchtbaar (lateriet).

Landen
Zie regenwoudlanden

Lateriet
Een kleiachtige bodem, meestal oranjerood van kleur, waar heel weinig voedsel in zit voor planten. Het wordt steenhard als het uitdroogt en is de bodem van de meeste laagland regenwouden.

Ligging
Tropische regenwouden liggen in de tropen rondom de evenaar.In Zuid- en Midden- Amerika, Afrika, Azië en Noord-Australië. Klik op wereldkaart en zie waar de tropische regenwoudgebieden en andere bossen liggen. Of per continent: Azië, Afrika , Amerika .

Mangrove
Mangrovebos is eigenlijk geen `echt` tropisch regenwoud. Omdat de bomen altijd met de wortels in brak- en zoutwater in tropische kustgebieden staan kunnen ze ook groeien in gebieden met weinig neerslag. Brak water is half zoet, half zout (b.v. in riviermondingen). Vindplaats: aan de kusten (zeeniveau), Gemiddelde temperatuur:30-33¡ C (warm), Gemiddelde neerslag: 200-4000 mm (van droog tot vochtig), Bos: bomen (2-15 m), geen ondergroei, weinig epifyten. Kenmerkende dieren: Afrika: Kuifpelikaan, Zilverreiger, Meerkat, vissen, garnalen, schelpdieren. Azië: Neusaap, Zilverreiger, Dujong (zeekoe), vissen, garnalen en schelpdieren. Amerika: Zilverreiger, Bruine Pelikaan, Rode Ibis, Manatee (zeekoe), vissen, garnalen en schelpdieren. Bodems: klei (wad), koraal en zand.

Medicijnen
Veel planten en dieren uit het regenwoud worden gebruikt voor het maken van medicijnen die dagelijks mensenlevens redden. Een kwart van al onze medicijnen bevatten ingrediënten die uit het regenwoud komen. Medicijnen tegen hart ziektes en leukemie (een vorm van kanker). Maar ook kinine komt oorspronkelijk uit het regenwoud en wie weet vinden we wel het middel tegen AIDS en andere moeilijk te genezen ziektes in het regenwoud. Of wat dacht je van de anticonceptie-pil, ook die bevat een werkzame stof uit het tropisch regenwoud. Van veel tropische planten weten we nog niet eens of er medicijnen van gemaakt kunnen worden! De film Medicine Man laat dat mooi zien

Mijnbouwers
Grote bedrijven die op de grondstoffen afkomen die in de bodem van het regenwoud zitten, zoals goud, koper en bauxiet (aluminium). Om dat uit de grond te halen moet het regenwoud omgehakt worden.

Milieudefensie
Een Nederlandse milieuorganisatie die onder andere het FSC-keurmerk voor hout stimuleert en ondersteunt. Zij doet dit samen met het WNF en Novib. Voor 14 gulden per halfjaar kun je lid worden van Milieudefensie (Antwoordnummer 9391, 1000 RA, Amsterdam).

Mimicry
Nabootsing bij dieren door het zich in vorm en kleur aanpassen aan andere dieren die voor de levensstrijd beter uitgerust zijn. Bijvoorbeeld de Valse Koraalslang maakt daar slim gebruik van. Deze slang is helemaal niet giftig maar tooit zich met de opvallende kleuren van de (echte) Koraalslang. Daardoor wordt hij met rustgelaten. Sommige vlinders doen alsof ze gevaarlijk zijn door hun vleugels uit te klappen waarop twee grote uilenogen staan afgebeeld. Deze methode, dat een dier lijkt op een dier dat gevaarlijker is, heet dus mimicry.

Natuur beschermings organisaties
Organisaties die zich inzetten om zoveel mogelijk oorspronkelijke natuur tebeschermen en goed te beheren. In Nederland zijn dat bijvoorbeeld IUCN, Natuurmonumenten, de Waddenvereniging en het Wereld Natuur Fonds. IUCN en WNF willende komende vijf jaar de oppervlakte beschermd tropisch regenwoudverdubbelen.

Natuurlijke rijkdom
Tropische regenwouden zijn de rijkste natuurgebieden ter wereld. Wetenschappers schatten dat er wel 30 miljoen verschillende soorten planten en dieren wonen. Dat is meer dan 50% van alle soorten die bekend zijn op aarde. Daarvan zijn er miljoenen nog onbeschreven.

Nederlands regenwoud
Het Koninkrijk der Nederlanden heeft enkele honderden hectare tropisch regenwoud en nevelwoud op de eilanden Saba en Sint Eustatius van de Nederlandse Antillen. Als onze regering haar best doet worden deze laatste stukjes tropisch regenwoud

Nevelwoud
Ook wel mistwouden genoemd. Vindplaats: 2500 -4000 meter (zeer hoge berghellingen), Gemiddelde temperatuur: 0-15¡C (koud en mistig), Gemiddelde neerslag: 1500-3000 mm (nevel, mist), Bos: lage bomen (2-10 m), zeer dichte ondoordringbare ondergroei, veel mossen en varens [dia bomen in nevel]. Kenmerkende dieren: Afrika: Berggorilla, Levendbarende Kameleon. Azië: Nevelpanter, Honingbeer, Paradijsvogels. Amerika: Berganolis, Quetzal, Klompvoetkikker. Bodems: meestal vruchtbaar.

Niet-hout produkten
Alle produkten uit bos die geen hout zijn noemt men eenvoudigweg niet-hout bosprodukten. Produkten uit het bos, waarvoor geen bomen gekapt hoeven teworden. Bijvoorbeeld: pecan-noten, hars, natuurlijke rubber, palmwijn, bamboe, rotan, vlees, recreatie, sierplanten en medicijnen.

Ontbossing
Het verwijderen van bos door bomen te kappen of te verbranden. In een duizelingwekkend tempo verdwijnen de belangrijkste regenwouden op aarde. Meer dan de helft van alle regenwouden in de wereld is de afgelopen 50 jaar vernietigd. Zeldzame dier- en plantensoorten sterven uit. Belangrijke eeuwenoude natuur verdwijnt voorgoed. Je ziet op de klok dat we elke seconde stukken regenwoud verliezen op aarde. Als we niets doen, staat de klok over 50 jaar op nul. Als de regenwouden verdwijnen zal ook een groot aantal produkten waarvan wij dagelijks gebruik maken verdwijnen. Ook spelen regenwouden een belangrijke rol in het wereldklimaat, bijvoorbeeld in de waterkringloop. Als het regenwoud verdwijnt kunnen droogtes ontstaan in het ene gebied en overstromingen in het andere. Kortom het klimaat raakt van slag. Daarbij komt ook nog eens dat tropische regenwouden grote hoeveelheden koolzuurgas (CO2) in het hout van de bomen hebben opgeslagen. Bij het kappen en verbranden komt dit koolzuurgas vrij en dat versterkt het broeikaseffect.

Ontwikkelingslanden
Landen waar het peil van onderwijs, gezondheid , volkshuisvesting en bevolkingspolitiek voor verbetering vatbaar is, met veel natuur en natuurlijke produkten maar onvoldoende capaciteit om deze zelf te verwerken. Vaak hebben deze landen schulden aan het buitenland die onder andere met de opbrengst uit grondstoffen worden afgelost.

Oppervlak
De tropische regenwouden beslaan slechts 7 % van het totale landoppervlak op aarde (dat was oorspronkelijk 14%). Toch herbergen ze meerdan de helft van alle dier- en plantensoorten! Daarvan zijn er miljoenen nog onbeschreven.

Opvallen
Een overlevingsmethode waarbij andere dieren en mensen worden afgeschrikt met gevaarlijke kleuren en vormen. Bijvoorbeeld de Pijlgifkikker is een helder groen gekleurd maar zeer giftig diertje. Zijn huid maakt een zeer sterk gif aan, die de indianen gebruiken om hun pijlen in te dopen voor de jacht. Vandaar zijn naam. De Koraalslang is met zijn felle rode, gele en zwarte kleuren misschien wel de mooiste slang om te zien. Maar bedreig hem niet, want zijn gif dood je binnen enkele seconden.

Overlevings methoden
Dieren eten vaak andere dieren. Om niet te worden opgegeten hebben sommige dieren zich op unieke wijze aangepast. Bijvoorbeeld de Wandelende tak lijkt zoveel op een bladstengel dat vogels hem niet opmerken. Die methode heet camouflage. De Hoatzin of stinkvogel uit het Amazonewoud heeft weer een andere methode. Die ruikt zo vies dat niemand hem wil eten. En de Reuzenpad uit Zuid-Amerika bijvoorbeeld, smaakt niet lekker en is bovendien giftig. Andere methoden zijn mimicry, waarbij een dier de vorm en kleur aanneemt van een dier dat gevaarlijker is dan hem. Of dieren die door hun felle kleuren en vormen zo opvallen dat iedereen ervoor wegloopt.

Parasieten
Een plant of een dier die om in leven te blijven zich moet voeden ten koste van een andere levende plant of dier (de gastheer). In tegenstelling tot epifyten leven parasieten wel van de boom waar ze op groeien. Ook zijn er bomen die met een netwerk van wortels om andere bomen heen groeien en ze uiteindelijk wurgen om zo een plek te veroveren in het bos. De gewone Ficus Benjamina een kamerplant die in bijna ieder huis staat, is zo`n wurger. Zie ook: epifyten

Parfums
De meest geurige bloemen vind je in het regenwoud. Veel van die bloemen zijn de basis voor beroemde parfums. Die extracten worden ook gebruikt voor zeep, shampoo en crèmes. Voorbeelden zijn copaiba-olie, nadina-olie, rozenhout-olie, sandalwooden jasmijn.

Plantenrijkdom
De plantenrijkdom in de regenwouden is overweldigend. Van alle soorten die er voorkomen zijn er miljoenen nog onbeschreven. Geschat wordt dat de helft van alle plantensoorten in het regenwoud nog niet is ontdekt.

Plantensoorten
In het regenwoud vind je planten met de mooiste exotische bloemen, met de lekkerste vruchten en soms met de krachtigste geneeskrachtige werking. Sommigen klinken bekend zoals Ficus, Bromelia`s, Orchideeën, Vingerplant en Begonia`s. Die staan ook wel in de huiskamer in een potje achter het raam. In het regenwoud hebben ze een jumboformaat en zijn ze zo groot als bomen. Op de bladeren van de grootste waterlelie ter wereld (Victoria amazonica) uit het Amazone-gebied kan een kind liggen. De grootste bloem ter wereld (Rafflesia) heeft een doorsnede van een meter en stinkt naar rottend vlees. Minder bekend is bijvoorbeeld de Doerian, een vrucht die naar Zwitserse kaas ruikt. In Indonesië is het een lekkernij. Een heelbekende plant is de liaan, een klimplant die vele tientallen meters lang kunnen worden en bekend werd door Tarzan.

Produkten
Zie regenwoudprodukten.

Regenwoud landen
De grootste regenwouden vind je in Brazilië, Colombia, Peru (Zuid Amerika), Congo, Congo-Brazzaville, Gabon (Afrika), Laos, Maleisië en Indonesië (Zuidoost-Azië).

Regenwoud produkten
Het regenwoud is voor ons allemaal van belang. Het is rijk aan natuur, aan grondstoffen en aan produkten die wij dagelijks gebruiken. Sommige produkten, zoals pecan-noten en rotan groeien alleen maar in het regenwoud en sommige daarvan kunnen niet gekweekt worden. Andere produkten zoals rubber en kauwgom kunnen ook kunstmatig worden gemaakt. Weer andere produkten zoals koffie en bananen kunnen op plantages groeien maar behoud van wilde soorten is ook nodig.

Regenwoudklimaat
In een regenwoud is de temperatuur het hele jaar door zo`n 28-30 ¡C. Bijna elke dag regent het er hevig. De neerslag in een tropisch regenwoud is vaak meer dan 2000 mm per jaar. Ter vergelijking: in het natte Nederland regent het gemiddeld 750 mm per jaar! Door het warme klimaatverdampt het vele regenwater, waarna het opnieuw uitregent. Zo wordt dat water dus voortdurend rondgepompt, soms wel l5 tot 7 keer per dag. Dat betekent dat het vaak bewolkt is en dat schermt de felle zon weer af. Daardoor wordt het er lang niet zo heet als overdag in een woestijn. De natste regenwouden liggen in Colombia en op Nieuw Guinea. Daar valt meer dan 10.000 mm (tien meter) per jaar!

Rubbertappers
Groep van kleine zelfstandigen die rubberbomen aftappen voor rubber. In tegenstelling tot andere kolonisten laten zij het regenwoud redelijk intact.

Soort
Een groep organismen die zich onderling kunnen voortplanten en vruchtbare nakomelingen kunnen krijgen, en die zich niet kunnen voortplanten met andere groepen.

Soorten regenwoud
Er zijn vele verschillende soorten tropisch regenwoud. De soort is afhankelijk van de plek en de hoogte (in de bergen) waar ze voorkomen. In elke soort tropisch regenwoud leven ook andere planten en dieren. Zo leeft de Gorilla in het regenwoud van Afrika en de Orang Oetang in het regenwoud van Indonesië. Niet alleen verschilt het regenwoud per continent, maar ook verschilt het regenwoud als je van de kust naar de bergen gaat. Een apart soort tropisch woud zijn de mangroves. Mangroves zijn bomen die met hun wortels in brak (halfzout-halfzoet) en zout water staan en daardoor minder afhankelijk zijn van regen.

Tropen
De tropen is het gebied tussen de noordelijke keerkring (kreeftskeerkring) en de zuidelijke keerkring (steenbokskeerkring). In de tropen liggen voornamelijk landen die worden aangeduid als `ontwikkelingslanden`.

Tropisch regenwoud
Bossen die groeien in regenrijke gebieden bij hoge (tropische) temperatuur.

Tussenlaag
De 1e verdieping van het regenwoud, bestaande uit jonge bomen, struiken en lianen. Deze zijn in een voortdurend gevecht verwikkeld om het beetje zonlicht op te vangen dat niet door de kroonlaag (2e verdieping) wordt afgeschermd. Je vindt in de tussenlaag varens, bromelia`s, lianen, jonge bomen, boomkikkers, eekhoorns, apen en vogels.

Veehouders
Grote boerenbedrijven die enorme weilanden aanleggen voor grootschalige veeteelt. Het vlees is soms voor de internationale markt bestemd. Ook hiervoor moet het regenwoud omgehakt worden.

Veevoer
Een aanzienlijk deel van het veevoer voor onze koeien en varkens komt uit gebieden in Brazilië en Thailand waar eens regenwouden stonden. Daar wordt nu soja en cassave verbouwd die onder andere worden verwerkt in droogvoer voor vee. Een onsje minder vlees eten is dus niet alleen goed voor de gezondheid, maar ook beter voor het regenwoud omdat veel regenwoud moet wijken voor akkers waar dit veevoer op groeit.

Vegetatie
Al het plantenleven op een bepaalde plaats.

Verdamping
De omzetting van vloeistof naar gas (damp), bijvoorbeeld kokend water dat verandert in waterdamp.

Verdiepingen
Een regenwoud bestaat grofweg uit drie verdiepingen: de bosvloer,een tussenlaag en de kroonlaag. De kroonlaag wordt ook wel `het groene dak` genoemd.

Voedings produkten
Veel bekende vruchten en kruiden komen uit het regenwoud zoals tomaat, banaan, paranoot, kaneel, vanille, peper, gember en papaja. Maar ook noten colanoten en pecan-noten. Verder ook honing van tropische bloemen. Vruchten uit regenwoud zijn: doerian, mango, zapotilla, stervrucht en guave.

Vruchtbaar
Gebied waar veel voedingsstoffen in de grond aanwezig zijn

Wederzijdse afhankelijkheid
Planten en dieren zijn onderling soms elkaars maaltijd, soms elkaars alarmsysteem, soms elkaars huis of ze helpen elkaar bij de voortplanting. Ze zijn dus heel vaak afhankelijk van elkaar. Dat heet `wederzijdse afhankelijkheid`. Sommige soorten zijn zo afhankelijk van elkaar dat als de ene uitsterft ook de andere dood gaat. Dat gebeurde bijvoorbeeld bijna met de Calvaria-boom die afhankelijk was van de Dodo-vogel in het regenwoud van Mauritius (Indische Oceaan). Deze vogel stierf uit omdat Nederlandse zeevaarders (onze voorouders dus) er te veel op hebben gejaagd. Kort daarna kwam de Calvaria-boom in moeilijkheden omdat de zaden van deze boom eerst gegeten en verteerd moeten worden door de Dodo en pas daarna kunnen ontspruiten. De Calvaria kon worden gered door de zaden te voeren aan kalkoenen. Maar of elke soort op die manier gered kan worden? Een ander voorbeeld is de Doerian-boom. Als die bloeit komen daar vleermuizen op af. Die leven van het stuifmeel. Zonder bezoek van de vleermuis vindt geen bevruchting plaats. Maar de Doerian bloeit niet het hele jaar door en dus moet de vleermuis na de bloeitijd overstappen op een andere boom. En als die weer uitgebloeid is moet hij weer naar een andere boom. Zo heeft de vleermuis 6 verschillende boomsoorten in een jaar nodig om in leven te blijven. Als één van die bomen verdwijnt, verdwijnt ook de vleermuis en zouden dus ook die andere 5 boomsoorten (waaronder de Doerian) kunnen verdwijnen.

Wereld Natuur Fonds (WNF)
De Nederlandse afdeling van een grote internationale natuurbeschermings organisatie WWF, bekend door het panda-logo. Je kunt `Ranger` van het WNF worden (van 8 tot 16 jaar), dan krijg je het blad Tamtam elke maand in de bus. Als `gewoon` lid krijg je het tijdschrift Panda. Meer hierover vind je op hun internetsite (zie andere sites). WWF is opgericht door IUCN.

Zwerflandbouw
Kleinschalige landbouw, waarbij een bewerkt stukje grond na gebruik wordt verlaten en later weer dichtgroeit. Ook wel shifting cultivation, ladang of brandlandbouw genoemd. Deze landbouwmethode is meestal natuurvriendelijk. Eerst kappen ze een open plek in het regenwoud waar ze een akker van maken. Na een paar jaar raakt die akker uitgeput omdat de grondin regenwouden niet erg vruchtbaar is. Dan maken ze een nieuwe open plek inhet regenwoud en laten ze de oude open plek weer helemaal dichtgroeien. Dat dichtgroeien duurt idealiter 10 tot 50 jaar. Op die manier wordt er zo weinig mogelijk schade aan het regenwoud aangericht. Deze vorm van landbouw is alleen mogelijk als mensen de beschikking hebben over enorme stukken land. Wat zal er gebeuren als die gebieden steeds kleiner worden (zoals nu al op veel plaatsen in de wereld gebeurt) en de bevolking steeds groeit?