Kopie van `Radbout Universiteit Nijmegen - Woordenboek Organische Chemie`

De woordenlijst staat niet (meer) online. U ziet hieronder een kopie van de informatie. Het kan zijn dat de informatie niet meer up-to-date is. Wees dus kritisch bij het beoordelen van de waarde ervan.


Radbout Universiteit Nijmegen - Woordenboek Organische Chemie
Categorie: Chemie, chemische- en kernindustrie > Organische chemie
Datum & Land: 15/02/2007, NL
Woorden: 386


secundaire structuur
synoniemen: structuur, secundaire
Supramoleculaire eigenschap voor structuur die ontstaat door ondermeer waterstofbruggen en crosslinks. Bv. helixvorm van DNA.

serine
(56-45-1)
afkorting: Ser, S
duitse vertaling: Serin
Groepen: aminozuren
CAS Nummer: 56-45-1
NSC Nummer: 118365


serotonine
(50-67-9)
engelse vertaling: serotonin
CAS Nummer: 50-67-9


Shapiro-reactie
Groepen: naamreacties
Conversie van een keton-p-tolueensulfonylhydrazon in een alkeen.

Sharpless-oxidatie
Groepen: naamreacties
Asymmetrische epoxidatie van een allylische alcohol door een mengsel van titanium-tetra-isopropanoxide, tertiair-butylhydroperoxide en enantiomeer zuiver diethyltartraat.

silaan
(7803-62-5)
engelse vertaling: silicon tetrahydride
CAS Nummer: 7803-62-5
UN Nummer: 2203


siliciumverbinding
engelse vertaling: silicon compound
Verbinding die silicium bevat. Zie silicium

silyl-groep
functionele groep: R3Si-
Groepen: functionele groepen
Hierbij mag R ook een waterstofatoom zijn.

Simmons-Smith-reactie
Groepen: naamreacties
Additie van een methyleengroep aan een dubbele-binding.

simvastatine
(79902-63-9)
engelse vertaling: simvastatin
CAS Nummer: 79902-63-9
Cholesterolverlagend medicijn. Zie cholesterol

smaakstoffen
Groepen: additieven
Verbindingen die aan levensmiddelen worden toegevoegd om ze een specifieke smaak te geven.

Smalley, Richard
Kreeg samen met Robert Curl en Harry Kroto de Nobelprijs 1996 voor de scheikunde voor de ontdekking van de buckyball.

smelten
engelse vertaling: melt
duitse vertaling: schmelzen
Groepen: faseovergangen
Proces waarbij een vaste stof overgaat in een vloeistof.

smeltpunt
synoniemen: vriespunt
engelse vertaling: melting point, freezing point
duitse vertaling: Schmelzpunkt, Gefrierpunkt
Groepen: fysische eigenschappen
Temperatuur waarboven de stof smelt en waaronder de stof een vaste vorm aanneemt. Het smeltpunt van alkanen neemt toe met de mate van vertakking en met het molgewicht.
Voorbeeld Hoewel pentaan en 2,2-dimethylpropaan een gelijk molmassa hebben verschillen hun smeltpunt aanzienlijk. Van pentaan is het smeltpunt: En dat van 2,2-dimethylpropaan (neopentaan) is:

spermine
(71-44-3)
engelse vertaling: spermine, N,N`-Bis(3-aminopropyl)-1,4-butanediamine
CAS Nummer: 71-44-3
NSC Nummer: 268508


spiritus
Bestaat uit ethanol (90%), methanol (9,5%) en pyridine (0,5%).

spiroverbindingen
engelse vertaling: spirans
Verbindingen die een koolstofatoom bevatten waarvan alle vier aanbindingen onderdeel zijn van een ring. Zie spiro33heptaan

substituent
Letterlijk een vervangende groep of deel. Bv. alkyl of fenyl.
Naamgeving Stamnaam + -yl. Zie -yl

succinamide
(110-14-5)
engelse vertaling: succinamide
CAS Nummer: 110-14-5
NSC Nummer: 8157
Vergelijk succinimide

succinimide
(123-56-8)
engelse vertaling: succinimide
Groepen: oplosmiddelen
CAS Nummer: 123-56-8
NSC Nummer: 49152
Vergelijk succinamide

sucrose
(57-50-1)
Groepen: disachariden
CAS Nummer: 57-50-1
NSC Nummer: 406942
Disacharide van glucose en fructose. Zie glucose , fructose

suikerchemie
Tak van de scheikunde die zich bezig houdt met alle vormen van suiker.

sulfurylchloride
(7791-25-5)
engelse vertaling: sulfuryl chloride
Groepen: reagens
CAS Nummer: 7791-25-5
UN Nummer: 1834
Verbinding die ketonen, aldehyden, sulfoxides en sulfonen op de alpha-positie halogeneert.

supramoleculaire chemie
Tak van de organische chemie die zich bezig houdt met supramoleculaire eigenschappen.

supramoleculaire eigenschappen
Emergente eigenschappen van een molecuul of moleculen. Het lijkt alsof het geheel (het molecuul) meer is dan zijn delen (de atomen en bindingen). Bij de structuur als eigenschap wordt er onderscheid gemaakt tussen een secundaire en een tertiaire structuren.

surfactant
engelse vertaling: surfactant
Groepen: amfifielen
Algemene term voor verbindingen die de eigenschap hebben de oppervlaktespanning tussen twee onmengbare vloeistoffen te verlagen. Vergelijk detergent

suspensie
Groepen: heterogeen mengsel
Heterogeen mengsel van een vaste stof in een vloeistof: er zweven kleine vastestofdeeltjes in de vloeistof. De vloeistof is troebel.

Svante Arrhenius
1. Ontdekte dat er stoffen zijn die bij oplossen in water uiteenvallen in ionen.
2. 1859 - 1927

Swern-oxidatie
Groepen: naamreacties
Conversie van een alcohol naar een keton door oxidatie met oxalylchloride.

synthese
Totaal van reacties die nodig zijn om uit eenvoudigere moleculen waarvan de structuur bekend is complexere moleculen te maken.

synthese gas
engelse vertaling: syngas, synthesis gas
Mengsel van CO x en H 2 . Dit gas kan gebruikt worden bij de synthese van methanol en ammonium.

theobromine
(83-67-0)
engelse vertaling: theobromine
CAS Nummer: 83-67-0
NSC Nummer: 5039
Komt voor in thee. Vergelijk caffeine

theophylline
(58-55-9)
engelse vertaling: theophylline
CAS Nummer: 58-55-9
NSC Nummer: 2066
Komt voor in thee.

thermoharders
Groepen: polymeren
Plastics die bestaat uit een netwerk van monomeren die via atoombindingen met elkaar verbonden zijn. Tijdens het produktie proces kunnen ze daarom maar een keer `gegoten` worden, waarna het plastic niet meer vervormbaar is. Vergelijk thermoplasten

thermolyse
Groepen: ontledingsreacties
Ontleding van een verbinding door verhitten.

thermoplasten
Groepen: polymeren
Plastics die bestaat uit lange molekuulketens (polymeren) die bijeengehouden worden door vanderwaalsbindingen en soms ook waterstofbruggen. In tegenstelling tot thermoharders kennen thermoplasten een verwekingspunt. Boven deze temperatuur kan deze plastic vervormt worden, zodat ze tot draden gesponnen of tot folie geblazen kunnen worden. Vergelijk thermoharders

thermotrope vloeibare kristal
engelse vertaling: thermotropic liquid crystal
Vloeibare kristal die ontstaat onder verwarming. Vergelijk lyotrope vloeibare kristal

thiofeen
(110-02-1)
synoniemen: thiofuran
engelse vertaling: thiophene
duitse vertaling: Thiophen
CAS Nummer: 110-02-1
NSC Nummer: 405073
UN Nummer: 2414
Vijfring van vier koolstofatomen en een zwavelatoom waarbij de twee van de drie C-C bindingen dubbel zijn.

thiofosgeen
(463-71-8)
engelse vertaling: thiophosgene
CAS Nummer: 463-71-8


thioketonen
engelse vertaling: thioketones
Ketonen waarvan de zuurstof vervangen is door een zwavelatoom. Vergelijk ketonen

thiol-
functionele groep: -SH
engelse vertaling: thiol-
Groepen: functionele groepen
Verbinding met een -SH groep.

thionylchloride
(7719-09-7)
engelse vertaling: thionyl chloride
CAS Nummer: 7719-09-7


thiopropionaldehyde-S-oxide
Bij het snijden van uien komen chemische stoffen vrij, die de ogen doen tranen. Thiopropionaldehyde-S-oxide is zo`n stof.

thioureum
(62-56-6)
engelse vertaling: thiourea
CAS Nummer: 62-56-6
NSC Nummer: 5033
UN Nummer: 2810


thymine
(65-71-4)
afkorting: T
engelse vertaling: thymine
duitse vertaling: Thymin
Groepen: DNA-base , pyrimidines
CAS Nummer: 65-71-4
NSC Nummer: 14705


thymol
(89-83-8)
engelse vertaling: thymol
CAS Nummer: 89-83-8
NSC Nummer: 49142


Tsuchihashi-synthese
Groepen: naamreacties
Synthese van een keton vanuit thioacetonoxymethaan.

uitsluitprincipe
synoniemen: Pauli-verbod
engelse vertaling: Pauli exclusion principle
Wet die stelt dat slechts twee elektronen een atomair orbitaal kunnen bezetten en deze twee elektronen een tegengestelde spin moeten hebben.

Ullmann-koppeling
Groepen: naamreacties
Koppeling van twee aryl-halides met koper of koperoxide.

uracil
(66-22-8)
afkorting: U
engelse vertaling: uracil
duitse vertaling: Uracil
Groepen: DNA-base , pyrimidines
CAS Nummer: 66-22-8
NSC Nummer: 3970


urethaan
(51-79-6)
CAS Nummer: 51-79-6
NSC Nummer: 746


urethanen
IUPAC naam: urethanen
Esters van carbamidezuur.

ureum
(57-13-6)
synoniemen: carbamide
IUPAC naam: diaminomethanal
engelse vertaling: urea
duitse vertaling: Harnstoff
CAS Nummer: 57-13-6
NSC Nummer: 34375
Eindprodukt van het metabolisme van veel dieren en ook de mens. Het is in 1773 ontdekt door H.M. Rouelle.

urocaanzuur
(104-98-3)
engelse vertaling: urocanic acid
CAS Nummer: 104-98-3
NSC Nummer: 66357
E-urocaanzuur

vriespuntsdaling
Verlaging van het smeltpunt van een vloeistof doordat er een andere verbinding in is opgelost. Dit is de reden waarom men `s winter zout strooit. Doordat het zout oplost in het water, verlaagt het vriespunt van water tot een paar graden onder nul. Vaak is dit genoeg om in Nederland te voorkomen dat het water (sneeuw, ijzel, etc) bevriest. Vriest het meer dan 5 graden onder nul, dan heeft zout strooien geen zin.

vruchtensuiker
(57-48-7)
CAS Nummer: 57-48-7


vulkaniseren
Proces waarbij de polymeren in rubbers met elkaar verknoopt worden tot een netwerk. De industrieel meest toegepaste vulkanisatie maakt gebruik van zwavel in combinatie met versnellers . Een nadeel van deze methode is dat er kankerverwekkende nitrosamines vrij kunnen komen. Gevulkaniseerde rubber heeft betere sterkte- en vermoeiingseigenschappen. Zie natuurlijk rubber

Wurtz-synthese
Groepen: naamreacties
2RX + Na - > RR + NaX Het koppelen van twee alkylgroepen. Wordt nog maar weinig gebruikt omdat het veel bijprodukten geeft.

xanthaangom
(11138-66-2)
engelse vertaling: xanthan gum
CAS Nummer: 11138-66-2
Complex polymeer dat onstaat door bacteriele fermentatie. Door de hoge stabiliteit voor de pH en temperatuur wordt het veel gebruikt als dikmiddel in voedsel om een hogere viscositeit te krijgen.

xanthine
(69-89-6)
engelse vertaling: xanthine
CAS Nummer: 69-89-6
NSC Nummer: 14664
Organische stof die in vlees, urine en andere dierlijke stoffen voorkomt.

xanthone
(90-47-1)
engelse vertaling: xanthone
CAS Nummer: 90-47-1
NSC Nummer: 14978


xyleen
(1330-20-7)
synoniemen: dimethylbenzeen, xylol
engelse vertaling: xylene, dimethyl benzene
Groepen: oplosmiddelen
CAS Nummer: 1330-20-7
Triviale naam voor dimethylbenzeen (meta-, ortho- of para-dimethylbenzeen). Oorspronkelijk werd het gewonnen door hout zuurstofvrij te destilleren. De naam komt van het Griekse woord Xulon dat hout betekent. Xyleen is een goed oplosmiddel. Xyleen heeft drie stereoisomeren: 1,2-dimethylbenzeen, 1,3-dimethylbenzeen en 1,4-dimethylbenzeen.

xylitol
(87-99-0)
engelse vertaling: xylitol
Groepen: zoetstoffen
CAS Nummer: 87-99-0
NSC Nummer: 25283
E-Nummer: E967


xylometazoline
(526-36-3)
engelse vertaling: xylometazoline
CAS Nummer: 526-36-3
Werkzame bestanddeel in neussprays.

xylose
(31178-70-8)
engelse vertaling: xylose
duitse vertaling: Xylose
Groepen: pentosen
CAS Nummer: 31178-70-8


yn-binding
duitse vertaling: Dreifachbindung
Drievoudige C-C binding. Zie een-binding Vergelijk aan-binding

zeep
engelse vertaling: soap
duitse vertaling: Seife
Groepen: amfifielen
Kalium- of natriumzout van vetzuren. Zie detergent , vetzuren

zeer zuiver
afkorting: p.a.
engelse vertaling: pro analysis
duitse vertaling: pro Analyse
Hoogste kwaliteit die een industrieel chemicalie kan hebben.

Zeigler-alkylering
Groepen: naamreacties
Alkylering van een heterocyclische stikstofverbinding met alkyllithiumverbindingen. Vergelijk Chichibabin-reactie

Zeiselreactie
Een reactie van waterstofiodide met ether onder vorming van ioodalkanen.
ROR` + 2HI -> H 2 O + RI + R`I
Analyse van de eindprodukten geeft informatie over de structuur van de uitgangsstoffen.

zelfcondenstatie
Condensatie waarbij een keton met een identiek keton reageert.

zeoliet
engelse vertaling: zeolite
Gehydrateerde aluminiumsilicium mineraal met een open kristalstructuur. Hierdoor zijn ze bruikbaar als katalysator, moleculaire zeef en ionenwisselaar.

zetmeel
(9005-84-9)
synoniemen: amylum
engelse vertaling: starch
duitse vertaling: Stärke
Groepen: polysachariden
CAS Nummer: 9005-84-9
Een uitsluitend plantaardig polysacharide van glucose; het is een mengsel van amylose en amylpectine. Zetmeel wordt gebruikt als indicator voor jood.

Ziegler-Natta-proces
Groepen: naamreacties
Polymerisatie met een titanium-katalysator van etheen tot lineair polyetheen.

Zieglerpolymerisatie
Een methode om polyethyleen te produceren met behulp van een metaalkatalysator. Zie polymerisatie

zoetstoffen
Groepen: smaakstoffen
Verbindingen die aan levensmiddelen worden toegevoegd om ze een zoete smaak te geven.

zout
engelse vertaling: salt
duitse vertaling: Salz
1. Keukenzout (NaCl).
2. Een zout (algemeen) is een verbinding bestaande uit atomen of atoomgroepen die via ionische bindingen met elkaar verbonden zijn.

zoutzuur
(7647-01-0)
structuurformule: HCl
synoniemen: chloorwaterstofzuur, waterstofchloride
engelse vertaling: hydrochloric acid
duitse vertaling: Salzsäure
Groepen: sterke zuren
CAS Nummer: 7647-01-0
NSC Nummer: 77365
UN Nummer: 1050
Een vloeistof die bereidt wordt door waterstofchloride op te lossen in water.
HCl(g) + H 2 O(l) -> H 3 O + (aq) + Cl - (aq)
De dissociatie is volledig en daarom wordt zoutzuur een sterk zuur genoemd. De vloeistof is kleurloos en nevels verspreidend.

zuiveringszout
(144-55-8)
synoniemen: natriumbicarbonaat
IUPAC naam: natriumwaterstofcarbonaat
engelse vertaling: sodium hydrogen carbonate, baking soda, sodium bicarbnoate
CAS Nummer: 144-55-8
NSC Nummer: 134031


zuur
engelse vertaling: acid
duitse vertaling: Säure
Een stof die de neiging heeft een proton af te staan. In een waterige oplossing leidt dit tot H 3 O + . Een zure oplossing heeft een pH kleiner dan 7.
Een sterk zuur dissocieert geheel in water.
De waardigheid van een zuur geeft aan hoeveel protonen het zuur kan afstaan.

zuur-base-indicatoren
Groepen: indicatoren
Verbindingen die van kleur veranderen bij een specifieke pH.

zuur-base-titratie
engelse vertaling: acid-base titration
Een methode waarmee de concentratie van een zuur of base bepaald kan worden door het gecontroleerd (bv. druppelsgewijs) toevoegen van een resp. zuur of base oplossing met een bekende concentratie.

zuuranhydride
engelse vertaling: anhydride d`acide
Deze verbindingen hebben de algemene formule RCOOCOR`. Hierin zijn R carbonzuren. Ze worden bereidt door de reactie van acylhalogenides met het natriumzout van carbonzuren:
RCOCl + R`COONa -> RCOOCOR` + NaCl Zie anhydriden

zuurgraad
synoniemen: aciditeit
engelse vertaling: acidity
duitse vertaling: Acidität
Maat waarin in stof zuur is. De zuurte wordt gemeten in pK a . Als de pK a 7 is, dan is de stof even zuur als water. Is het lager dan is het zuurder dan water; is het hoger dan is het minder zuur.

zuursterkte
Maat die aangeeft hoe sterk een zuur is. Hoe meer de zuursterkte afneemt, hoe zwakker het zuur is en hoe minder makkelijk het een proton afstaat.

zuurstof
(7782-44-7)
synoniemen: moleculaire zuurstof
engelse vertaling: oxygen, molecular oxygen
duitse vertaling: Sauerstoff
CAS Nummer: 7782-44-7
UN Nummer: 1073
1. Een reuk- en kleurloos diatomig gas. Het komt 20% voor in de atmosfeer.
2. Veel gebruikte verkorting van zuurstofatoom , zoals in de zin `Op die plek (in het molecuul) zit zuurstof`.