Encyclo - Radbout Universiteit Nijmegen - Woordenboek Organische Chemie

Deze woordenlijst staat niet meer online

De woordenlijst waar dit woord in stond bestaat niet meer, of de website is niet (meer) online. U ziet hieronder een kopie van de informatie. Het kan zijn dat de informatie niet meer up-to-date is. Wees dus kritisch bij het beoordelen van de waarde ervan.

Pagina 0 1 2 3 4 5 6

Radbout Universiteit Nijmegen - Woordenboek Organische Chemie
Categorie: Chemie, chemische- en kernindustrie
Specifieker: Organische chemie
Land & datum: NL, 15022007
Woorden: 1338

fosfolipiden
engelse vertaling: phospholipids
Groepen: amfifielen
Fosfolipiden zijn amfifielen met twee vetzuurstaarten die via een glycerol aan een, eventueel gefunctionaliseerde, fosfaat gekoppeld zijn.

fosforzuur
(7664-38-2)
structuurformule: H3PO4
engelse vertaling: phosphoric acid
CAS Nummer: 7664-38-2
NSC Nummer: 80804
UN Nummer: 1805

fosgeen
(75-44-5)
synoniemen: koolstofoxychloride
IUPAC naam: dichloormethanon
engelse vertaling: phosgene
CAS Nummer: 75-44-5
UN Nummer: 1076
Zeer giftig gas.

frenosine
engelse vertaling: phrenosine
Groepen: cerebrosiden
Cerebroside die bestaat uit sfingosine, galactose en een alpha-hydroxyvetzuur.

freon-12
(75-71-8)
IUPAC naam: dichloordifluormethaan
engelse vertaling: dichlorodifluoromethane
CAS Nummer: 75-71-8
UN Nummer: 1028

fructose
(7660-25-5)
Groepen: pyranosen , hexosen , ketosen
CAS Nummer: 7660-25-5
Fructose is de meest voorkomende natuurlijke ketohexose.

ftaalimide
(85-41-6)
structuurformule: C8H4O2NH
engelse vertaling: isoindole-1.3-dione
CAS Nummer: 85-41-6
NSC Nummer: 3108
Wordt gebruikt in de Gabriëls-synthese om primaire aminen te maken met behulp van hydrazine.

ftaalzuur
(88-99-3)
IUPAC naam: 1,2-benzeencarbonzuur
engelse vertaling: phtalic acid
CAS Nummer: 88-99-3
NSC Nummer: 5348

ftaalzuuranhydride
(85-44-9)
engelse vertaling: phtalic anhydride
CAS Nummer: 85-44-9
NSC Nummer: 10431
UN Nummer: 2214

ftalaten
engelse vertaling: phtalates
Ftalaten zijn esters die gemaakt worden door verestering van ftaalzuur met alcoholen. Ze worden gebruikt om PVC zachter te maken, als weekmaker. Het gebruik hiervan in speelgoed is omstreden. De meest gebruikt ftalaten voor deze doeleinde zijn DOP en DINP. Zie ftaalzuur , DOP , DINP

ftalocyanide
(574-93-6)
engelse vertaling: phtalocyanine
CAS Nummer: 574-93-6

fulveen
(497-20-1)
engelse vertaling: fulvene
CAS Nummer: 497-20-1

fumaarzuur
(110-17-8)
synoniemen: trans-buteendizuur
engelse vertaling: fumaric acid
CAS Nummer: 110-17-8
NSC Nummer: 2752
E-Nummer: E297
Vergelijk cis-buteendizuur

functie
Achtervoegsel dat aangeeft dat dit deel van het molecuul reacties kan ondergaan. Alkanen zijn weinig reactief, maar een alkaan met een aldehyde functie kan relatief eenvoudig oxidatie ondergaan. Zie functionele groepen

functionele groepen
engelse vertaling: functional groups
Groepen atomen of enkele atomen in moleculen die bepaalde reactie eigenschappen aan de moleculen geven. Zie functie

furan
(110-00-9)
engelse vertaling: furan
duitse vertaling: Furan
CAS Nummer: 110-00-9
UN Nummer: 2389
Vijfring van vier koolstofatomen en een zuurstofatoom waarbij de twee van de drie C-C bindingen dubbel zijn.

furanosen
duitse vertaling: Furanosen
Groepen: suikers
Een suiker die een vijfring bevat. Vergelijk pyranosen

furazolidon
(67-45-8)
engelse vertaling: furazolidone
CAS Nummer: 67-45-8
NSC Nummer: 6469
Medicijn voor het behandelen van infecties.

furfural
(98-01-1)
engelse vertaling: furfural
CAS Nummer: 98-01-1
NSC Nummer: 8841
UN Nummer: 1199

fysische adsorptie
engelse vertaling: physical adsorption
Een adsorptie waarbij de Vanderwaals-krachten de moleculen op het oppervlak gebonden houden. Zie adsorptie Vergelijk chemische adsorptie

fytol
(150-86-7)
engelse vertaling: phytol
CAS Nummer: 150-86-7

galactose
(59-23-4)
engelse vertaling: galactose
duitse vertaling: Galactose
Groepen: hexosen , aldosen
CAS Nummer: 59-23-4
Stereoisomeer van glucose. Galactose is een bestanddeel van onder meer lactose en pectine. Galactose kan gevonden worden in de grote hersenen.

gamma-cyclodextrine
(17465-86-0)
synoniemen: cyclooctaamylose
engelse vertaling: gamma-cyclodextrin
Groepen: natuurlijke cyclodextrines
CAS Nummer: 17465-86-0
Cyclodextrine bestaande uit acht glucosemoleculen.

gamma-hydroxyboterzuur
(591-81-1)
IUPAC naam: 4-hydroxybutaanzuur
afkorting: GHB
engelse vertaling: gamma hydroxy butyrate, 4-hydroxy-butanoic acid
Groepen: drugs
CAS Nummer: 591-81-1
GHB is meestal verkrijgbaar als kleur-, geur-, en smaak loze vloeistof, maar soms ook als poeder of in een capsule. GHB onderdrukt sociale remming (net zoals alcohol). Te hoge doses kunnen leiden tot duizeligheid moeilijke ademhaling en coma. GHB is oorspronkelijk ontwikkelt a ls narcosemiddel en werd in ziekenhuizen gebruikt.

gaschromatografie
afkorting: GC
duitse vertaling: Gaschromatographie
Analytische techniek voor het analyseren van mengsels. Kan ook kwantitatief gebruik worden, om mengsels te scheiden.

gasconstante
afkorting: R
engelse vertaling: Gas constant
Groepen: fysische constanten
8.31441 J K -1 mol -1

gehybridiseerde orbitaal
synoniemen: hybride
engelse vertaling: hybrid
Een atomair orbitaal die onstaat door combinatie van atomaire s-, p- en/of d-orbitalen. De nieuwe orbitalen zijn zoveel mogelijk uit elkaar gericht.

gekatalyseerde oxidatie
Groepen: oxidatie
In veel gevallen kan niet zomaar een sterke oxidator gebruikt worden om organische verbindingen te oxideren. Want bij een te sterke oxidator ontstaat uiteindelijk CO 2 en niet de verbinding die je wilt hebben. Een zwakkere oxidator zal wel het gewenste product geven, maar vaak is dan een katalysator nodig om de productie te versnellen of specifieker te maken.

geleidbaarheid
synoniemen: conductiviteit
Mate waarin de substantie elektronen kan geleiden.

geleidende polymeren
engelse vertaling: conduction polymers
Groepen: polymeren
Niet alle polymeren geleiden. In tegendeel zelfs, net zoals de meeste andere organische verbindingen zijn veel polymeren elektrisch isolerend. Denk maar aan de plastic omhulsel van elektrische bedrading. Sommige polymeren kunnen echter wel elektrische stroom geleiden. Het polymeer moet hiervoor alternerend een enkel- en dubbelboudige binding bevatten. Maar dit is niet voldoende! Het polymeer moet ook zogenaamde `gaten` bevatten, ofwel plekken waar elektronen in het polymeer ontbreken. De geleidbaarheid alleen dan in de buurt van de geleidbaarheid van metalen. Zonder deze gaten is de geleidbaarheid veel lager. Deze gaten kunnen in polyacetyleen gemaakt worden door behandeling met halogenen. Hierdoor ontstaat er zoutparen in het polymeer, met een positieve lading op een van de CH-groepen, en een negatieve lading op het I 3 - ion. Zie isolerende polymeren

gelsedine
engelse vertaling: gelsedine
Farmeceutische verbinding uit the Gelmesium plant dat de basis is van een homeopatisch middel tegen migraine. De totaalsynthese is in 1999 voor het eerst geheel uitgewerkt.

geraniol
(106-24-1)
engelse vertaling: geraniol
CAS Nummer: 106-24-1
NSC Nummer: 9279

getal van Avogadro
synoniemen: constante van Avogadro
afkorting: N
engelse vertaling: Avogadro`s number
Groepen: fysische constanten
6.02214 . 10 23 mol -1 Het aantal atomen of moleculen per mol stof bij standaard druk en volume.

geurstoffen
Groepen: additieven
Verbindingen die aan levensmiddelen worden toegevoegd om ze een specifieke geur te geven.

gevarendiamant
engelse vertaling: diamond diagram
Gevarenaanduiding die ontwikkelt is door de Amerikaanse The National Fire Protection Association (NFPA). De vier kleuren, blauw, rood, geel en wit, geven informatie over, respectievelijk, gezondheid, brandbaarheid, reactiviteit en bijzonderheden. Voor de eerste drie kleuren betekent een 0 geen gevaar, en een 4 het meeste gevaar.

glucose
(50-99-7)
synoniemen: dextrose, druivensuiker
IUPAC naam: 2,3,4,5,6-pentahydroxyhexanal
engelse vertaling: glucose
duitse vertaling: Glucose, Traubenzucker
Groepen: pyranosen , aldosen
CAS Nummer: 50-99-7
NSC Nummer: 406891
Meest voorkomende natuurlijke aldohexose. Het komt voor in de disacharide sucrose en de polysachariden cellulose, zetmeel en glycogeen.

glucosiden
Klasse van verbindingen waarvan een glucose-structuur het grootste deel uitmaakt van de moleculaire structuur. Vroeger verwees glucosiden naar elke natuurlijke verbinding waar een suiker in voorkwam, nu alleen nog maar als er glucose in voorkomt.

glutamine
(56-85-9)
IUPAC naam: 2-amino-4-carbamoylbutaanzuur
afkorting: Gln, Q
engelse vertaling: glutamine
duitse vertaling: Glutamin
Groepen: aminozuren
CAS Nummer: 56-85-9
NSC Nummer: 27421

glutaminezuur
(56-86-0)
IUPAC naam: 2-aminopentaandizuur
afkorting: Glu, E
engelse vertaling: glutamic acid
duitse vertaling: Glutaminsäure
Groepen: aminozuren , smaakversterkers
CAS Nummer: 56-86-0
NSC Nummer: 143503
E-Nummer: E620

glyceriden
synoniemen: triacylglycerolen
Esters van glycerol met een, twee of drie carbonzuren.

glycerol
(56-81-5)
synoniemen: glycerine
IUPAC naam: 1,2,3-propaantriol
engelse vertaling: glycerol
duitse vertaling: Glycerin, Propantriol
CAS Nummer: 56-81-5
NSC Nummer: 9230
E-Nummer: E422
Viscose vloeistof met een zoete smaak. Doordat het makkelijk water kan binden wordt het gebruikt als weekmaker of tegenwerker voor uitdroging.

glycidylaldehyde
(765-34-4)
CAS Nummer: 765-34-4
NSC Nummer: 521506

glycine
(56-40-6)
synoniemen: aminoazijnzuur
IUPAC naam: aminoetheenzuur
afkorting: Gly, G
engelse vertaling: glycine
duitse vertaling: Glycin
Groepen: aminozuren
CAS Nummer: 56-40-6
NSC Nummer: 25936
E-Nummer: E640
Kleurloos aminozuur. De naam komt van het Griekse woord glykys dat zoet betekent. In 1820 voor het eerst ge-isoleerd (uit gelatine).

glycogeen
synoniemen: dierlijk zetmeel
duitse vertaling: Glykogen
Groepen: polysachariden
Polymeer van glycose die voornamelijk bestaat uit vertakte ketens.

glycol
(107-21-1)
synoniemen: ethyleenglycol
IUPAC naam: 1,2-ethaandiol
engelse vertaling: glycol, ethylene glycol
duitse vertaling: Glycol
Groepen: alkaandiolen
CAS Nummer: 107-21-1
NSC Nummer: 93876
Werkzame bestanddeel van antivries voor auto`s. Het voorkomt dat water makkelijk ijskristallen kan vormen, en dus kan bevriezen.

glycolaldehyde
(141-46-8)
engelse vertaling: glycolaldehyde
CAS Nummer: 141-46-8
NSC Nummer: 67935

glycolzuur
(79-14-1)
IUPAC naam: hydroxyethaanzuur
engelse vertaling: glycolic acid, hydroxyethanoic acid
CAS Nummer: 79-14-1
NSC Nummer: 166

glycyrrhizinezuur
(1405-86-3)
engelse vertaling: glycyrrhizic acid
Groepen: zoetstoffen , glycosiden
CAS Nummer: 1405-86-3
Zoetstof met een dropachtige smaak die 50x zoeter is dan kristalsuiker en komt voor in de wortel van de dropplant ( Glyccyrrhiza glabra ).

glyfosaat
(1071-83-6)
engelse vertaling: glyphosate
Groepen: herbiciden
CAS Nummer: 1071-83-6
NSC Nummer: 151063

golffunctie
engelse vertaling: wave function
Wiskundige oplossing van de Schr ö dinger vergelijking die het gedrag van elektronen beschrijven. Het wordt gebruikt om orbitalen te beschrijven.

goud
afkorting: Au
engelse vertaling: gold
duitse vertaling: Gold
Groepen: elementen , edelmetalen
Komt vooral als zuiver metaal in de natuur voor. Het symbool is afkomstig van het latijnse woord aurum, dat lichten of glanzen betekent. De germanen noemden het ghel, dat geel betekent. Goud was al 3000 jaar voor Christus bekend als sierraad en ruilmiddel. Als in 1000 kilogram gesteente 4 gram goud voorkomt, is het nog steeds de moeite waard het er uit te halen. Goud lost op in kwik. Behalve als sierraad, wordt het ook gebruikt in elektrische contacten en tandheelkundige kronen. Ter bestrijding van rheuma worden medicijnen gemaakt, waarin goud wordt gebruikt. Het 74ste element in de lijst van meest voorkomende elementen op aarde.

grondtoestand
engelse vertaling: ground state
duitse vertaling: Grundzustand
Toestand van een atoom of molecuul waarbij de potentiele energie minimaal is.

guanidine
(113-00-8)
synoniemen: iminoureum
IUPAC naam: guanidine
engelse vertaling: guanidine
Groepen: guanidinen
CAS Nummer: 113-00-8
Eenvoudigste de guanidinen.

guanine
(73-40-5)
afkorting: G
engelse vertaling: guanine
duitse vertaling: Guanin
Groepen: DNA-base , purines
CAS Nummer: 73-40-5

halfgeleidende polymeren
Groepen: polymeren , halfgeleiders
Polymeren die zeer slecht stroom geleiden.

halfreactie
Groepen: redoxreactie
Deel van een redoxreactie: of een reactie waarin een oxidator in een reductor overgaat door het afstaan van een elektron, of een reactie waarin een reductor in een oxidator overgaat door het opnemen van een elektron.

haloformreactie
Reactie waarbij een -COCH 3 groep omgezet wordt in een carbonzuurgroep.

halogenen
engelse vertaling: halogens
duitse vertaling: Halogene
Groepen: elementen
Dit zijn de atomen die in de voorlaatste groep van het periodiek systeem staan. Ze komen niet alleen voor maar altijd in verbindingen. De meest eenvoudige verbindingen met halogenen zijn de verbindingen met zichzelf: F 2 , Cl 2 , Br 2 , I 2 en At 2 en de zuren van de halogenen: HF, HCl, HBr, HI (en HAt: deze komt echter zelden voor).

halogenering
Additie van halogenen aan een een-binding .

hardnekkige organische vervuiling
afkorting: POPs
engelse vertaling: persistent organic pollutants
Schadelijke, organische verbinding die bijna niet biologisch afbreekbaar is. Door deze eigenschap kan de concentratie in de natuur, maar ook in voedsel, steeds groter worden. Ze worden over grote afstanden verspreid, zodat het door de Verenigde Naties als een internationaal probleem wordt gezien.

hemiacetaal
Verbinding die ontstaat door additie van een alcohol aan de carbonylgroep van een aldehyde.

hemiketalen
Verbinding die ontstaat door additie van een alcohol aan het carbonyl koolstofatoom van een keton.

heptaan
(142-82-5)
synoniemen: n-heptaan, dipropylmethaan
engelse vertaling: heptane
duitse vertaling: Heptan
Groepen: alkanen , oplosmiddelen
CAS Nummer: 142-82-5
NSC Nummer: 62784
UN Nummer: 1206

heptaanzuur
(111-14-8)
IUPAC naam: heptaanzuur
engelse vertaling: enanthoic Acid, heptanoic acid
Groepen: alkaanzuren
CAS Nummer: 111-14-8
NSC Nummer: 2192
UN Nummer: 3265

heptadecaan
(629-78-7)
structuurformule: CH3(CH2)15CH3
IUPAC naam: heptadecaan
Groepen: alkanen
CAS Nummer: 629-78-7
NSC Nummer: 172782
Alkaan met 17 koolstofatomen.

heptanon
(29299-43-2)
engelse vertaling: heptanone
Groepen: alkanonen , geurstoffen
CAS Nummer: 29299-43-2
Verbinding die naar kruidnagel ruikt en geeft het aroma aan bijvoorbeeld blauwe schimmelkazen.

herodne
(561-27-3)
engelse vertaling: heroin
Groepen: drugs
CAS Nummer: 561-27-3
Geacetyleerd product van morfine.

heterocyclische verbindingen
Cyclische verbinding met minimaal twee verschillende atoomtypen. Bijvoorbeeld furan.

heterolyse
engelse vertaling: heterolysis
Breken van een binding, waarbij de twee elektronen naar een van de twee fragmenten gaan. De twee fragmenten worden hierdoor geladen. Vergelijk homolyse

hexaan
(110-54-3)
engelse vertaling: hexane
duitse vertaling: Hexane
Groepen: alkanen , oplosmiddelen
CAS Nummer: 110-54-3
NSC Nummer: 68472
UN Nummer: 1208

hexaceen
(258-31-1)
engelse vertaling: hexacene
Groepen: acenen
CAS Nummer: 258-31-1

hexachloorbenzeen
(118-74-1)
IUPAC naam: hexachloorbenzeen
afkorting: HCB
engelse vertaling: hexachlorobenzene
Groepen: POPs
CAS Nummer: 118-74-1
NSC Nummer: 9243
UN Nummer: 2729

hexacosaan
(630-01-3)
structuurformule: CH3(CH2)24CH3
engelse vertaling: hexacosane
Groepen: alkanen
CAS Nummer: 630-01-3
NSC Nummer: 122457

hexadecaan
(544-76-3)
structuurformule: CH3(CH2)14CH3
IUPAC naam: hexadecaan
engelse vertaling: hexadecane, cetane
duitse vertaling: Hexadecan, Cetan
Groepen: alkanen
CAS Nummer: 544-76-3
NSC Nummer: 7334
Alkaan met 16 koolstofatomen.

hexafenylbenzeen
(992-04-1)
engelse vertaling: hexaphenyl benzene
CAS Nummer: 992-04-1
NSC Nummer: 220313

hexaheliceen
(187-83-7)
engelse vertaling: hexahelicene
Groepen: helicenen
CAS Nummer: 187-83-7
NSC Nummer: 171474

hexamine
(100-97-0)
engelse vertaling: hexamine
CAS Nummer: 100-97-0
NSC Nummer: 26346
E-Nummer: E239
UN Nummer: 1328

hexosen
duitse vertaling: Hexosen
Groepen: monosachariden
Monosachariden met zes koolstofatomen.

hippuurzuur
(495-69-2)
engelse vertaling: hippuric acid
CAS Nummer: 495-69-2
NSC Nummer: 9982

histamine
(51-45-6)
engelse vertaling: histamine
duitse vertaling: Histamin
CAS Nummer: 51-45-6
NSC Nummer: 33792
Lijkt sterk op histidine, maar mist de zuurfunctie. Vergelijk histidine

histidine
(71-00-1)
afkorting: His, H
engelse vertaling: histidine
duitse vertaling: Histidin
Groepen: aminozuren
CAS Nummer: 71-00-1
NSC Nummer: 137773
Aminozuur.

homoaromaticiteit
Aromaticiteit die optreedt wanneer een verzadigd atoom uit het ringvlak wordt gebracht.

homologe reeks
engelse vertaling: homologous series
Een reeks van verbindingen die homologen zijn van elkaar.

homologen
engelse vertaling: homologs
Verbindingen die n keer in een methyleengroep verschillen.
Voorbeeld Ethaan en propaan zijn homologen.

homolyse
engelse vertaling: homolysis
Breken van een binding, waarbij de twee bindingselektronen verdeeld worden over de twee fragmenten. Vergelijk heterolyse

humuszuur
(1415-93-6)
engelse vertaling: humic acid
CAS Nummer: 1415-93-6
Organische zuur dat ontstaan is door afbraak van organisch materiaal. Humuszuren hebben geen nauw omschreven structuur en vormen een klasse van verbindingen. Humuszuur is een goede detergent en kan daarom gebruikt worden om hydrofobe verbindingen oplosbaar in water te maken. Humuszuren kunnen ook goed metalen complexeren.

hydraat
Molecuul, atoom of ion omringt met watermoleculen. Gewoonlijk wordt een hydraat aangeven met het aantal watermoleculen in zich. Bv. Na 2 SO 4 . 10H 2 O.

hydratatie
Het omringen van een molecuul met een dipool door water.

hydrazine
(302-01-2)
engelse vertaling: hydrazine
CAS Nummer: 302-01-2
UN Nummer: 2029

hydride complex
engelse vertaling: hydride complex
Organometaalverbinding waarin een metaal-waterstofatoom voorkomt. Hoewel de hydride verschillende eigenschappen kan hebben wordt aangenomen dat het een negatief ligand is.

hydrochinon
(123-31-9)
synoniemen: 1,4-dihydrobenzeen
engelse vertaling: hydrochinone, 1,4-dihydrobenzene
CAS Nummer: 123-31-9
NSC Nummer: 9247
UN Nummer: 2662

hydrofiel
Wateraantrekkend.

hydrofoob
Door water afgestoten: een hydrofobe groep aan een molecuul wordt door water afgestoten. Hierdoor zullen moleculen met hydrofobe en niet hydrofobe delen zich in water met de hydrofobe delen naar elkaar groeperen tot een micel. Zie amfifiel Vergelijk hydrofiel

hydrogenering
Additie van water aan een een-binding.

hydrolyse
engelse vertaling: hydrolysis
duitse vertaling: Hydrolyse
Nucleofiele substitutie waarbij water als nucleofiel optreedt.
Voorbeeld Bij hydrolyse van een ester valt het water aan op de carbonylfunctie waarna een alkanol afsplitst. Zie nucleofiel

hydrosylaat
engelse vertaling: hydrosylate
duitse vertaling: Hydrosylate
Waterige oplossing van een gedeeltelijk gedegradeerde verbinding.
Voorbeeld Eiwit hydrosylaat is een oplossing van gedeeltelijk gehydrolyseerd eiwit.

hydroxygroep
functionele groep: -OH
Groepen: functionele groepen
De groep -OH.

hydroxylamine
(7803-49-8)
afkorting: HA
engelse vertaling: hydroxyl amine
CAS Nummer: 7803-49-8
HA wordt gebruikt als bouwsteen bij de synthese van geneesmiddelen en bij het behandelen van metaaloppervlakken.

hydroxylering
Additie van een hydroxygroep aan een een-binding.

hyperbar
engelse vertaling: hyperbar
Bij zeer hoge druk.

ibuprofen
(15687-27-1)
engelse vertaling: ibuprofen
CAS Nummer: 15687-27-1
NSC Nummer: 256857
Het op zichzelf niet-werkzame medicijn racemiseert in het lichaam tot het spiegelbeeldisomeer van dezelfde verbinding; en dat is wel werkzaam.

ijsazijn
engelse vertaling: glacial acetic acid
Zuiver en vooral watervrij azijnzuur.

imidazol
(288-32-4)
duitse vertaling: Imidazol
CAS Nummer: 288-32-4
NSC Nummer: 60522

indeen
(95-13-6)
engelse vertaling: indene
CAS Nummer: 95-13-6
NSC Nummer: 9270

indicatoren
engelse vertaling: indicators
duitse vertaling: Indikatoren
Verbindingen die van kleur veranderen bij een bepaalde pH (zuur-base-indicatoren), overgangspotentiaal (redoxindicatoren) of aanwezigheid van metalen (metaalindicatoren).

indigo
(482-89-3)
synoniemen: indigoblauw
engelse vertaling: indigo
Groepen: kleurstoffen
CAS Nummer: 482-89-3
NSC Nummer: 8645
Blauwe kleurstof waarmee bijvoorbeeld spijkerbroeken gekleurd worden. Oorspronkelijk werd het gewonnen uit planten (bijvoorbeeld Isatis Tinctoria en Indigofera Tinctoria ). Nu wordt het zowel synthetisch als biosynthetisch (met bacteriën) gemaakt. In planten komen alleen precursors (indicaan en isataan) voor en niet indigo zelf. Door fermentatie van bladgroen ontstaat indigowit, dat na oxidatie indigoblauw geeft.

infrarood
afkorting: IR
Straling met een golflengte tussen 0,7 . 10 -3 en de 1 mm. Het kan niet met het menselijk oog gezien worden. Infrarode straling (IR straling) wordt opgewekt en geabsorbeerd doordat op moleculair niveau ladingen of bindingen trillen of roteren. Elke binding heeft zo een eigen golflengte waarbij die trilt of draait. Dit maakt het mogelijk om met IR moleculen te karakteriseren en analyseren.
Voorbeeld Een veel gebruikte bron van infrarood licht is de afstandsbediening die tegenwoordig in bijna elke huiskamer te vinden is. Het infrarode licht wordt gebruikt om codes aan bijvoorbeeld de TV door te geven.

infraroodspectroscopie
Spectroscopische techniek om de absorptie karateristieken van een chemische verbinding te bepalen van infrarood licht.

infraroodspectrum
synoniemen: IR-spectrum
Grafiek waarin de IR-adsorptie van een chemische verbinding tegen de golflengte uitgezet wordt. Veel verbindingen in het WOC hebben links naar het NIST (blauw-groene icoontje rechtsbovenin of via lijst met databases) waar IR-spectra aangeboden worden. Zie infrarood , infraroodspectroscopie

insuline
(9004-10-8)
engelse vertaling: insulin
CAS Nummer: 9004-10-8
Ontdekking:
datum: 1921
plaats: University of Toronto

intermoleculair
engelse vertaling: intermolecular
duitse vertaling: zwischenmolekular
Betekent: tussen de moleculen. Vergelijk intramoleculair

intermoleculaire binding
Intermoleculaire bindingen zijn aantrekkende krachten tussen moleculen. Er zijn de vanderwaalsbindingen, dipool-dipoolbindingen en waterstofbruggen.

intramoleculair
engelse vertaling: intramolecular
Betekent: binnen het molecuul. Vergelijk intermoleculair

inuline
(9005-80-5)
engelse vertaling: inulin
Groepen: polysachariden
CAS Nummer: 9005-80-5

invertsuiker
engelse vertaling: invert sugar
Mengsel van glucose en fructose dat ontstaan is door hydrolyse van sucrose. Het is zoeter dan sucrose zelf en heeft een omgekeerde optische activiteit (vandaar de naam). Zie sucrose

ion, complex ~
Organometaal met een lading. Bv. Zn(NH 3 ) 4 2+ of AlF 6 3- .

ion, enkelvoudig ~
Ion bestaande uit één element, zoals Fe 2+ . Als het een negatief ion betreft krijgt de ionnaam de uitgang -ide , zoals F - , fluoride of S 2- , sulfide.

ion, samengesteld ~
Structuur bestaande uit niet-metalen met een lading, zoals CO 3 2- . De negatieve samengestelde ionen hebben meestal de uitgang -aat of -iet .

ion
engelse vertaling: ion
duitse vertaling: Ion
Atoom of molecuul dat elektronen tekort komt (positief ion) of teveel heeft (negatief ion) om neutraal te zijn.

ionbinding
synoniemen: elektrovalente binding
duitse vertaling: Ionenbindung
Binding door elektrische aantrekking van twee tegengestelde geladen ionen. Bv. Na + Cl - .

ionon
(8013-90-9)
engelse vertaling: ionone
Groepen: geurstoffen
CAS Nummer: 8013-90-9
Ruikt naar viooltjesolie.

ipso-positie
Positie op een aromatische ring met een substituent waar het substituent zit. Wordt gebruikt om aan te geven waar een elektrofiele aanval plaatsvindt.

ipso-sturende groep
Groep die een elektrofiele aanval laat plaatsvinden op de ipso-positie. Bv. de silyl-groep.

ipso-substitutie-reactie
Reactie waarbij een elektrofiele groep aanvalt op de ipso-positie van een aromatische ring.

iso-
Voorvoegsel dat dezelfde betekent.

isoalkanen
engelse vertaling: isoalkenes
duitse vertaling: Isoalkane
Alkaan waarvan de voorlaatste methyleengroep vertakt is met een methylgroep.

isoamylalcohol
(123-51-3)
synoniemen: 3-methyl-1-butanol
engelse vertaling: isoamyl alcohol
CAS Nummer: 123-51-3
NSC Nummer: 7905
UN Nummer: 1105

isoboterzuur
(79-31-2)
IUPAC naam: 2-methylpropaanzuur
engelse vertaling: isobutyric acid, 2-methylpropanoic acid
CAS Nummer: 79-31-2
NSC Nummer: 62780

isobutaan
(75-28-5)
IUPAC naam: methylpropaan
engelse vertaling: isobutane
Groepen: isoalkanen
CAS Nummer: 75-28-5

isobutylalcohol
(78-83-1)
IUPAC naam: 2-methyl-1-propanol
afkorting: IBA
engelse vertaling: isobutyl alcohol, 2-methyl-1-propanol
CAS Nummer: 78-83-1
NSC Nummer: 5708
UN Nummer: 1212

isobutylmethylketon
(108-10-1)
engelse vertaling: isobutyl methyl ketone
Groepen: oplosmiddelen
CAS Nummer: 108-10-1
NSC Nummer: 5712
UN Nummer: 1245

isobutylpropanoaat
(540-42-1)
engelse vertaling: isobutylpropionate
CAS Nummer: 540-42-1
NSC Nummer: 8450

isocrotonzuur
(503-64-0)
engelse vertaling: isocrotonic acid
CAS Nummer: 503-64-0

isocyaniden
synoniemen: carbylaminen, isonitrillen
Verbinding die isomeer is met een cyanide of nitril.

isoelektronisch
Moleculen die hetzelfde aantal elektronen in dezelfde configuratie hebben, zijn isoelektronisch.

isohexaan
(107-83-5)
IUPAC naam: 2-methylpentaan
engelse vertaling: isohexane
Groepen: isoalkanen
CAS Nummer: 107-83-5
NSC Nummer: 66496
UN Nummer: 1208

isolerende polymeren
Groepen: polymeren
Polymeren die geen stroom geleiden.

isoleucine
(73-32-5)
IUPAC naam: 2-amino-3-methylpentaanzuur
afkorting: Ile, I
engelse vertaling: isoleucine
duitse vertaling: Isoleucin
Groepen: aminozuren
CAS Nummer: 73-32-5
NSC Nummer: 46708

isomeer
engelse vertaling: isomer
Als er van een moleculaire formule meer dan één structuur ( constitutie ) te maken is, heten de verschillende structuren isomeren.

isomorfie
duitse vertaling: Isomorphie
Als verbindingen met dezelfde kristalstructuur voorkomen heten ze isomorf.

isononylalcohol
(2430-22-0)
IUPAC naam: 7-methyloctanol
engelse vertaling: isononyl alcohol, isononol
CAS Nummer: 2430-22-0

isooctaan
(540-84-1)
IUPAC naam: 2,2,4-trimethylpentaan
engelse vertaling: isooctane
duitse vertaling: Isooctan
Groepen: alkanen , isoalkanen
CAS Nummer: 540-84-1
NSC Nummer: 39117
UN Nummer: 1262
Isomeer van octaan. Zie octaangetal

isopentaan
(78-78-4)
synoniemen: 2-methylbutaan
engelse vertaling: isopentane, 2-methylbutane
Groepen: isoalkanen
CAS Nummer: 78-78-4
NSC Nummer: 119476
UN Nummer: 1265

isopreen
(78-79-5)
IUPAC naam: 2-methyl-1,3-butadieen
engelse vertaling: isoprene
duitse vertaling: Isopren
CAS Nummer: 78-79-5
NSC Nummer: 9237
UN Nummer: 1218
Monomeer van natuurlijk rubber.

isopropanol
(67-63-0)
synoniemen: isopropylalcohol
IUPAC naam: 2-propanol
engelse vertaling: 2-propanol, isopropyl alcohol
duitse vertaling: Isopropanol
Groepen: oplosmiddelen
CAS Nummer: 67-63-0
NSC Nummer: 135801
UN Nummer: 1219
Brandbaar en giftig organisch oplosmiddel.

isotoon
Twee isotone oplossingen hebben een gelijke osmotische druk.

isotoop
engelse vertaling: isotope
Isotopen zijn atomen van het hetzelfde element, maar met een verschillend aantal neutronen in de kern.
Voorbeeld Het 13 C isotoop heeft net zoals het normale 12 C isotoop zes protonen. De eerste heeft echter een neuron meer dan het tweede, en heeft daarmee ook een hoger massagetal.

jasmon
(488-10-8)
engelse vertaling: jasmone
CAS Nummer: 488-10-8

jodoform
(75-47-8)
IUPAC naam: tri-joodmethaan
engelse vertaling: iodoform
CAS Nummer: 75-47-8
NSC Nummer: 26251

joule
afkorting: J
Groepen: SI-eenheden
Maat voor de hoeveelheid energie

kalium tert-butoxide
(865-47-4)
engelse vertaling: potassium tert-butoxide
CAS Nummer: 865-47-4

kaliumacetaat
(127-08-2)
engelse vertaling: potassium acetate
CAS Nummer: 127-08-2
E-Nummer: E261

kaliumascorbaat
(5743-28-2)
engelse vertaling: calcium ascorbate
CAS Nummer: 5743-28-2
E-Nummer: E302

kaliumbenzoaat
(582-25-2)
engelse vertaling: potassium benzoate
CAS Nummer: 582-25-2
E-Nummer: E212

kaliumbromide
(7758-02-3)
structuurformule: KBr
engelse vertaling: potassium bromide
Groepen: infraroodspectroscopie
CAS Nummer: 7758-02-3
NSC Nummer: 77367
Wordt gebruikt bij infrarood spectrometrie om tabletten te maken waarin de stof is opgenomen die bemonsterd moet worden. Omdat KBr transparant is voor infrarode licht wordt alleen de absorptie gemeten van water en de te bestuderen chemische verbinding(en).

kaliumpermanganaat
(7722-64-7)
formule: KMnO4
engelse vertaling: potassium permanganate
Groepen: oxidatoren
CAS Nummer: 7722-64-7
NSC Nummer: 146182
Paars, in water oplosbaar, zout, die gebruikt wordt in redoxtitraties.

kaliumphthaalimide
(1074-82-4)
engelse vertaling: potassium phthalimidat
CAS Nummer: 1074-82-4
NSC Nummer: 167070

kaliumsorbaat
(590-00-1)
engelse vertaling: potassium sorbate
Groepen: conserveermiddelen
CAS Nummer: 590-00-1
E-Nummer: E202

kaneelaldehyde
(104-55-2)
IUPAC naam: 3-fenyl-2-propeenaldehyde
engelse vertaling: cinnamaldehyde, 3-phenyl-2-propenaldehyde
Groepen: aldehyden
CAS Nummer: 104-55-2
NSC Nummer: 40346

kaneelzuur
(621-82-9)
IUPAC naam: 3-fenylpropeenzuur
engelse vertaling: cinnamic acid
CAS Nummer: 621-82-9
NSC Nummer: 9189

karmijnzuur
(1260-17-9)
synoniemen: cochenille
engelse vertaling: carminic acid, cochineal
Groepen: kleurstoffen
CAS Nummer: 1260-17-9
NSC Nummer: 326224
E-Nummer: E120

kathode
synoniemen: negatieve elektrode
engelse vertaling: cathode
Groepen: elektrode
Elektrode die elektronen afstaat in een elektrochemische cel.

kation
Positief geladen ion. Kationen worden bij elektrolyse aangetrokken door de kathode (de negatieve elektrode).

katoen
engelse vertaling: cotton
duitse vertaling: watte
Bestaat bijna geheel uit cellulose. Zie cellulose

kelvin
afkorting: K
Groepen: SI-eenheden
Maat voor de thermodynamische temperatuur. Vergelijk celsius

kernenergie
engelse vertaling: nuclear energy
duitse vertaling: Kernenergie
Energie die vrijkomt bij een kernreactie. Meestal wordt echter bedoelt de energie die vrijkomt bij een gecontroleerde kernreactie, zoals in een kerncentrale, en niet de energie die vrijkomt bij een kernexplosie.

kerosine
(8008-20-6)
synoniemen: petroleum
engelse vertaling: kerosene, petroleum
duitse vertaling: Kerosin
CAS Nummer: 8008-20-6
UN Nummer: 1223
Mengsel dat gebruikt wordt als (vliegtuig)brandstof. Het heeft een kooktraject van ongeveer 150 o tot 325 o C.

ketalen
Verbinding waarbij het carbonyl zuurstofatoom van een keton vervangen is door twee alkoxygroepen.

ketenisomerie
Groepen: isomerie
Isomerie, waarbij de isomeren verschillen in vertakking van de koolstofketen.
Voorbeeld Methylbutaan (isobutaan) en butaan zijn twee ketenisomeren. Zie Structuurisomerie Vergelijk Plaatsingsisomerie , Type-isomerie

keto-enol isomerie
engelse vertaling: enol-keto isomerization
Tautomerie waarbij een keton in een enol wordt omgezet, of omgekeerd.
keto-enol isomerie

ketogroep

duitse vertaling: Ketogruppe
Groepen: functionele groepen
Functionele groep van een keton.

keton-enol-isomeren
Isomeren die in elkaar overgaan door revesibele overdracht van een waterstofatoom van het koolstofatoom direct naast een carbonyl naar het carbonyl zuurstofatoom.

ketonen
duitse vertaling: Ketone
Moleculen met een aan een koolstof dubbelgebonden zuurstof. Vergelijk aldehyden

ketopentose
Groepen: suikerchemie
Monosacharide van vijf koolstofatomen met een ketogroep. Bv. fructose.

ketose
Groepen: suikerchemie
Monosacchariden met een ketogroep.

keukenzout
(7647-14-5)
structuurformule: NaCl
synoniemen: zout
IUPAC naam: natriumchloride
engelse vertaling: common salt, salt, sodium chloride
duitse vertaling: Salz
CAS Nummer: 7647-14-5
NSC Nummer: 77364

kevlar
Groepen: polymeren , aramidepolymeren
Aramide polymeer.

kilogram
afkorting: kg
Groepen: SI-eenheden
Maat voor massa.

kinetische deprotonatie
synoniemen: deprotonatie, kinetische
Deprotonatie met een sterke base in een aprotisch oplosmiddel, zodat de reactie irreversibel is. Als er competitie bestaat tussen regioisomeren, bepaalt het quotiënt van de relatieve reactiesnelheden de verhouding tussen beide isomeren.

koken
engelse vertaling: boiling
Proces waarbij een stof overgaat van de vloeistoffase in een gasfase.

kolendamp
Gas dat ontstaat bij een onvolledige verbranding van steenkool of andere brandstoffen.

koningswater
synoniemen: koningszuur
Groepen: sterke zuren
Mengsel van geconcentreerd zoutzuur en geconcentreerd salpeterzuur. De actieve deeltjes in de oplossing zijn chloor en NOCl.

kookpunt
engelse vertaling: boilingpoint
Groepen: fysische eigenschappen
Temperatuur waarbij een zuivere stof uit de vloeibare fase overgaat in een gasfase.

kookpuntsverhoging
engelse vertaling: boiling-point elevation
Verhoging van het kookpunt van een vloeistof doordat er een andere verbinding in is opgelost.

kooldioxide
(124-38-9)
synoniemen: koolstofdioxide
engelse vertaling: carbon dioxide
duitse vertaling: Kohlendioxyd
CAS Nummer: 124-38-9
E-Nummer: E290
UN Nummer: 1013
Gas dat rol heeft bij stofwisseling van mens/dier en planten. Waar planten CO 2 omzetten in O 2 (fotosynthese zetten dieren en mensen O 2 om in CO 2 . Ook is CO 2 een produkt van verbranding. Het lost op in water waarbij zouten zoals kalk kunnen ontstaan: CO 2 (g) + H 2 O(l) - > / < - CO 2 (aq)
CO 2 (aq) + 2H 2 O(l) - > / < - HCO 3 - (aq) + H 3 O +
HCO 3 - (aq) + H 2 O(l) - > / < - CO 3 2- (aq) + H 3 O + (aq)
Ca 2+ (aq) + CO 3 2- (aq) - > CaCO 3 (s)

koolhydraten
formule: CnH2Om
synoniemen: suikers, sachariden
engelse vertaling: carbohydrates
duitse vertaling: Kohlenhydrate
Groepen: suikerchemie
Oude benaming voor mono-, di- en polysachariden. Vroeger meende men dat een koolhydraat een gehydrateerde koolstofmolecuul was, omdat koolhydraten altijd de structuurformule C n (H 2 O) m hadden.

koolmonoxidevergiftiging
synoniemen: kolendampvergiftiging
Verstikking door koolstofmonoxide. Dit gas verdringt het zuurstof op het hemoglobine waardoor het lichaam niet voldoende zuurstof tot zich kan nemen.

koolstof
afkorting: C
engelse vertaling: carbon
duitse vertaling: Kohlenstoff
Groepen: elementen
Komt voor in drie vormen: diamant, grafiet en buckyball.

koolstofdatering
engelse vertaling: carbon dating
Techniek om de ouderdom van (fossiel) organisch materiaal te bepalen. De methode meet hiervoor de radioactiviteit van koolstof-14 ( 14 C). Door de mate van verval van dit radioactieve koolstof kan de ouderdom bepaald worden.

koolwaterstof
formule: CnHm
engelse vertaling: hydrocarbon
duitse vertaling: Kohlenwasserstoff
Groepen: acyclische koolwaterstoffen
Verbinding die alleen koolstof- en waterstofatomen bevat.

koolzuur
(463-79-6)
engelse vertaling: carbonic acid
duitse vertaling: Kohlensaeure
CAS Nummer: 463-79-6
Veroorzaakt de bubbeltjes in bier en frisdrank.

koper
IUPAC naam: koper
afkorting: Cu
engelse vertaling: copper
duitse vertaling: Kupfer
De naam koper is afgeleid van de naam van het Griekse eiland Cyprus, de voornaamste vindplaats van koper in de oudheid. Koper is met goud het element, dat het langst bekend is. De oudste gemaakte koperkralen komen uit het noorden van Irak. Deze zijn van zuiver koper gemaakt en ongeveer 11.000 jaar oud. Ongeveer 7000 jaar geleden ontdekte men hoe men koper uit de koper-ertsen kon winnen. Koper wordt gebruikt in elektriciteitskabels, voor het maken van munten en medailles en voor het maken van waterleidingen en waterkranen. Zie organokoperverbindingen

kraken
Industrieel proces waarbij door verhitting van koolwaterstoffen in aanwezigheid van een katalysator, lange koolstofketens in kleinere ontleed worden. Wordt gebruikt in die olieraffinage om zwaardere fracties (bv. stookolie) in lichtere fracties om te zetten, waarin korte alkenen ontstaan, zoals etheen, propeen en butenen.

kresolrood
(1733-12-6)
engelse vertaling: cresol red
Groepen: zuur-base-indicatoren
CAS Nummer: 1733-12-6
NSC Nummer: 7224
Omslagtraject (in pH): (rood) 0.2 - 1.8 (geel)

kristalviolet
(548-62-9)
engelse vertaling: crystal violet
Groepen: kleurstoffen
CAS Nummer: 548-62-9
NSC Nummer: 3090

kroonether
Cyclisch ether waarbij de zuurstofatomen complexeren met kationen, zoals K + .

kurkzuur
(505-48-6)
IUPAC naam: octaandizuur
engelse vertaling: cork acid, octanedioic acid
Groepen: alkaandizuren
CAS Nummer: 505-48-6
NSC Nummer: 53777

kwik
afkorting: Hg
engelse vertaling: mercury
duitse vertaling: Quecksilber
Groepen: elementen
Het latijnse woord hydrargyrum betekent `vloeibaar zilver`.

lachgas
(10024-97-2)
synoniemen: distikstofmonoxide
engelse vertaling: nitrous oxide
Groepen: broeikasgassen
CAS Nummer: 10024-97-2
UN Nummer: 1070

lactamen
Intramoleculaire, cyclische amide. Bijvoorbeeld caprolactam.

Deze woordenlijst staat niet meer online

Zoek

Online taaltest

Recent gezocht