Kopie van `ECN - Energie Encyclopedie`

De woordenlijst staat niet (meer) online. U ziet hieronder een kopie van de informatie. Het kan zijn dat de informatie niet meer up-to-date is. Wees dus kritisch bij het beoordelen van de waarde ervan.


ECN - Energie Encyclopedie
Categorie: Milieu > Energie
Datum & Land: 15/04/2007, NL
Woorden: 280


Aardgaskwaliteit
De samenstelling van aardgas is afhankelijk van de plaats van het aardgasveld en de ontstaansgeschiedenis. In Nederland wordt aardgas van 'Groningen'-kwaliteit gedistribueerd, waartoe gas uit andere velden door menging op deze kwaliteit wordt gebracht. Daarnaast wordt er hoog-calorisch gas geleverd aan speciale afnemers via een apart gasnet.

Aardolie
Uit de bodem gewonnen minerale oliën bestaande uit koolwaterstoffen.

Aardoliederivaat
Aardolieproducten, door kraken van ruwe aardolie wordt een reeks producten afgescheiden, van zware stookolie tot kerosine.

Aardwarmte
Energiebron die gevoed wordt uit het binnenste van de aarde door verval van radioactieve nucliden.

Absorbermateriaal
In zonnecollectoren worden pijpen van koper, staal, aluminium en polypropeen toegepast.

Absorptie
Het verschijnsel dat een gas of vloeistof in een vaste stof of vloeistof wordt opgenomen en vastgehouden.

Absorptiekoelmachine
Hierin wordt een thermische compressor toegepast waarbij gebruik wordt gemaakt van een stoffenpaar. In de absorber wordt één van de stoffen (b.v. waterdamp) geabsorbeerd, waarbij warmte wordt afgevoerd. Als dit mengsel vervolgens op een hogere druk wordt gebracht zal onder toevoeging van warmte (de koelfunctie) de waterdamp weer worden uitgedreven.

Accu
Galvanische cel die d.m.v. elektrochemische opslag elektrische energie kan leveren en weer kan worden opgeladen, zoals een auto-accu. De nikkel-cadmium batterij is in wezen ook een accu.

Adsorptie
De opname van gas, damp of opgeloste stof aan het oppervlak (grensvlak) van een vaste stof onder afgifte van warmte.

Aëroob
Microbiologische processen in aanwezigheid van zuurstof voor o.a. biogas en alcoholbereiding.

Aërosol
In de atmosfeer zwevend klein vaste of vloeibare deeltje.

AFBC
Atmospheric Fluidized Bed Combustion. (Zie Wervelbedverbranding)

Afgassenketel
Ketel die gebruikmaakt van de warmte in rookgassen uit een gasturbine of -motor of restgassen van een proces. (Zie figuur)

Aftapcondensatie-turbine
Stoomturbine waarin een deel van de stoom wordt afgetapt bij één of meerdere tussendrukken voor warmtetoepassingen.

Afvalwarmte
Restwarmte uit thermische processen.

Agens
Luchtverontreinigende stof (component) die nadelige effecten kan veroorzaken.

Alfadeeltje
Een positief geladen deeltje dat door sommige radioactieve stoffen bij het verval wordt uitgezonden. Wordt al door een blaadje papier geabsorbeerd.

Alternatieve brandstof
Alcohol en CNG als brandstof voor voertuigen.

Alternatieve energiebron of -drager
Energiebron of -drager die niet behoort tot de groep: gas, olie, steenkool en splijtstoffen.

Ammoniak
NH3, een gas dat vrijkomt bij de ontleding van mest. Belangrijke bronnen zijn de bio-industrie en het z.g. gieren of uitrijden. Ammoniak zelf is niet zuur, maar basisch; d.w.z. dat het zuur neutraliseert. Nadat het echter vanuit de lucht is afgezet op de bodem, wordt het daar door bacteriën omgezet in salpeterzuur. Uiteindelijk werkt het dus verzurend. Bij hoge concentraties in de lucht is ammoniak schadelijk voor planten. Bovendien ontstaat bij deze concentraties een stankprobleem.

Amorfe silicium zonnecel
Een aantal dunne lagen behandeld silicium wordt neergeslagen op een dun metaalplaatje. Deze zonnecel heeft een veel hogere absoptiecoëfficiënt dan kristallijn silicium zonnecel.

Anaëroob
In de microbiologie de benaming voor bacteriën die groeien in afwezigheid van zuurstof. Wordt o.a. gebruikt bij vergistingsprocessen.

Anode
Elektrische positieve pool.

Aquifer
Aardlaag die watervoerend is.

Arbeid
Naast mechanische energie wordt hieronder in de thermodynamica ook verstaan elektrische, magnetische, chemische en stralingsenergie.

Asfaltcollector
Een asfaltcollector is een systeem waarmee door middel van stromend water warmte uit door de zon opgewarmd asfalt gewonnen wordt. In Nederland wordt sinds een aantal jaren gewerkt aan de ontwikkeling van asfaltcollectoren (ook wel aangeduid als wegcollectoren) waarmee warmte kan worden onttrokken aan het wegdek. Hoewel in het verleden ook in andere landen (Zweden, Zwitserland) proeven zijn gedaan met warmte uit asfalt, lijkt deze techniek in ons land als eerste het ontwikkelingsstadium te ontgroeien.

Atoom
Bouwsteen van de materie bestaande uit een atoomkern (neutronen, protonen) omgeven door een elektronenwolk. Het stelsel is elektrisch neutraal. Langs chemische weg niet verder deelbaar.

Autogas
(Zie LPG)

AVI
AfvalVerbrandingsInstallatie.

Barrel
Een barrel is 159 liter olie (soms vertaald als: vat).

Basislast
Het niet fluctuerende gedeelte van de elektriciteitsvraag-productie.

Batterij
Combinatie van een aantal galvanische cellen. Meestal wordt hiermee de niet heroplaadbare cel bedoeld.

Benzine
Aardolieraffinageproduct als brandstof in benzinemotoren. In het Engels: petrol en in het Amerikaans gasoline of kortweg gas genoemd.

Benzinemotor
Motor waarbij de ontsteking plaatsvindt door middel van een vonk uit een bougie. Dit in tegenstelling tot de dieselmotor.

Bètastraling
Door atoomkernen uitgezonden elektronen bij een radioactief vervalproces en worden reeds geabsorbeerd door een laag materie van geringe dikte (bijvoorbeeld 2 cm kunststof of 1 cm aluminium).

Bio-fotochemische omzetting
Natuurlijk proces waarbij zonlicht wordt gebruikt om in planten CO2 te reduceren tot koolhydraat en water waarbij zuurstof vrijkomt.

Biomassa
Plantaardig materiaal (eventueel gekweekt) voor energieproductie.

Biotisch milieu
Onderling samenhangend systeem van planten, dieren en mensen.

Biovergasser
Vergassingsinstallatie gevoed met biomassa.

Blok- en wijkverwarming
Warmtenet voor levering van warmte aan flats of groepen van woningen.

Bodemas
Niet brandbare massa die na het stoken van kolen overblijft en in vaste of vloeibare vorm uit de vuurhaard moet worden afgevoerd.

Brandstofcel
Galvanisch element waarin chemische energie direct wordt omgezet in elektrische energie en waarin brandstof en oxidant continu aangevoerd worden. Een belangrijk kenmerk is het theoretisch zeer hoge energetisch rendement in de cel. Vier typen worden onderscheiden: alkalische, zure, gesmolten carbonaat en de vaste elektrolyt brandstofcel.

Broeikaseffect
Effect waarbij een deel van de doorgelaten warmte van zonnestraling niet meer kan worden afgegeven door de aanwezigheid van glas (broeikas in de tuinbouw) waardoor de temperatuur stijgt. Een overeenkomstig effect treedt op door CO2 of andere gassen zoals methaan in de atmosfeer (aarde als broeikas). (Meer informatie: Global Warming Potential)

Bruinkool
Steenkoolsoort met een stookwaarde kleiner dan 23,8 MJ-kg. Bruinkool bij afkrabben een bruin poeder. Bruinkoollagen liggen meestal dicht aan de oppervlakte, waardoor winning in dagbouw mogelijk is. (Meer informatie: Stookwaarde)

Bunker
Het in Nederland door grensoverschrijdende schepen en vliegtuigen innemen van brandstof.

Butaan
Verzadigd koolwaterstof C4H10 dat bij geringe druk vloeibaar wordt en daarom gedistribueerd kan worden in dunne stalen flessen.

Calorische bovenwaarde
Of verbrandingswaarde. De hoeveelheid warmte die vrijkomt bij volledige verbranding waarbij de verbrandingsgassen weer naar de beginvoorwaarden worden afgekoeld en het chemisch gevormde water zich in de vloeistoffase bevindt.

Calorische onderwaarde
Of stookwaarde De hoeveelheid warmte die vrijkomt bij volledige verbranding. Hierbij condenseert de waterdamp in de rookgassen niet. Dit was vroeger van belang omdat condensatie niet mocht optreden bij het verstoken van zwavelhoudende olie i.v.m. corrosie. (Meer informatie: Stookwaarde)

Carnot-cyclus
Aan een afgesloten hoeveelheid gas wordt bij een hoge temperatuur warmte toegevoerd, waarna door expansie arbeid wordt afgestaan. Na afvoer van warmte bij een lage temperatuur keert het gas in de oorspronkelijke toestand terug. De fractie (Thoog - Tlaag)-Thoog wordt de Carnot-factor genoemd en geeft het hoogst haalbare (arbeid)rendement weer.

Centrale verwarming
Ruimteverwarmingsysteem met een verbrandingsketel waarin CV-water wordt verwarmd dat vervolgens via een leidingstelsel naar radiatoren wordt gevoerd.

Cfk
Gechloreerde fluorkoolwaterstoffen.

CNG
Compressed Natural Gas.

CO2
(Zie Koolmonoxide-dioxide)

CO2-emissie
Vrijkomende CO2 bij verbranding van brandstoffen. Deze is verschillend voor de verschillende brandstoffen en dientengevolge bij verschillende 'prestaties'. (Meer informatie: CO2-emissie brandstoffen)

Cokeskool
Kolensoort waaruit een goede soort cokes kan worden geproduceerd voor de metallurgische industrie. (Meer informatie: Stookwaarde)

Combined cycle
(Zie STEG)

Compressie-koelmachine
Mechanisch aangedreven compressor, die het koude-middel op druk brengt. Door expansie vindt vervolgens een temperatuursdaling plaats, waardoor warmte kan wordt afgevoerd.

Compressorstation
Om de drukdaling tijdens het transport in het aardgas-hoofdtransportnet te compenseren worden compressoren ingezet.

Concessie
Winnings- c.q. eigendomsrechten.

Condensaat
Zeer lichte vorm van aardolie en bijproduct tijdens de aardgaswinning.

Condensatie-turbine
Stoomturbine waarbij de druk van de stoom na het verlaten van de turbine onder de atmosferische ligt en wordt neergeslagen in een gekoelde condensor. (Zie figuur)

Convectie
Warmtetransport door contact tussen stromend medium en wand. (Zie Warmteoverdracht)

Conventionele centrale
Elektriciteitscentrale met stoomketel en -turbine die wordt gestookt met fossiele brandstoffen (steenkool, olie en gas).

Conversie
Het omzetten van de ene energievorm in een andere.

COP
Coëfficiënt of performance. Factor die de energieprestatie van warmtepompen aangeeft door de warmte-output te delen door de aandrijfenergie (kracht of warmte). (Zie Warmtepomp)

Crude
(Zie Ruwe aardolie)

CV-ketel
Centrale verwarmingsketel. Naast de conventionele ketel bestaat er de verhoogd rendement (VR) en hoogrendement (HR)-ketel.

c.i.f.
Cost, insurance and freight. De kosten voor de overslag van energiedragers in de loshaven.

Darrieus-rotor
Rotor van een windturbine met verticale as.

Dauwpunt
Temperatuur waarbij de waterdamp in een gasmengsel tot water condenseert.

Decimale voorvoegsels
Om gebruikte eenheden in 'handzame' getallen uit te drukken worden voorvoegsels zoals kilo en Peta gebruikt. (Meer informatie: Decimale voorvoegsels)

Depositie, natte en droge
(Zie Zure regen)

Destillatie
Scheidingsmethode gebaseerd op de verschillende kookpunten of trajecten van de verbindingen die deel uitmaken van een mengsel. Onderdeel van de aardolieraffinage.

Diesel
Of dieselolie, gebruikt als brandstof voor dieselmotoren. (Meer informatie: Stookwaarde)

Dieselmotor
Motor waarbij de ontsteking plaatsvindt door het comprimeren van de verbrandingslucht. Als de ontstekingstemperatuur is bereikt wordt de dieselolie in de verbrandingsruimte ingebracht.

Diffuus
Verstrooid (tegengestelde van geconvergeerd). Diffuse straling kan niet worden geconvergeerd.

Diversificatie
Het streven naar het gebruik van meerdere energiedragers in het energievoorzieningssysteem.

Doorpompketel
In één gang wordt van voedingwater stoom geproduceerd. In tegenstelling tot de circulatieketels waarbij het mengsel van water en stoom in een stoomdrum wordt gescheiden en vervolgens eventueel naar een oververhitter wordt geleid.

Droge depositie
Het zich anders dan door neerslag 'aan het aardoppervlak hechten' van vaste, vloeibare en gasvormige verbindingen uit de lucht.

Droger
Installatie of apparaat voor het verwijderen (verdampen) van water of oplosmiddelen. (Meer informatie: Type drogers)

Drukwaterreactor
PWR, vermogensreactor waarbij de warmte uit de splijtingszone door water afgevoerd wordt dat onder hoge druk staat.

Dual firing
Geschikt voor het stoken van twee brandstoffen.

Duurzaam
Ontwikkeling die voorziet in de behoefte van de huidige generatie zonder afbreuk te doen aan de mogelijkheden van de toekomstige generaties om in behoefte te voorzien. (Brundtland 1987)

Duurzame energiebron
(Zie Zonne-energie, Waterkracht, Getijde-energie, Windenergie, Biomassa)

Economische levensduur
Periode waarin een productiemiddel in staat is rendabel een prestaties te verrichten.

Economizer
Systeem waarmee de rookgassen worden afgekoeld zodat ook de waterdamp condenseert en de daarbij vrijkomende energie wordt benut (warmtewisselaar).

Elektrisch voertuig
Aangedreven op basis van 100% elektriciteit.

Element
Grondstof die langs chemische weg niet verder ontleed kan worden. Voorbeelden zijn zuurstof, aluminium, ijzer, kwik, lood, uranium. Enkele van de elementen komen niet in de natuur voor, ze worden kunstmatig geproduceerd. Er zijn tegenwoordig 110 elementen bekend, vermeld in het periodiek systeem der elementen.

Emissie
Uitworp, uitstoot. Een hoeveelheid luchtverontreinigende verbinding(en) die bij het verbranden van fossiele brandstoffen vrijkomt en (eventueel na reiniging) de schoorsteen verlaat.

Emissiebron
In principe de opening waaruit de emissie plaatsvindt (bijv. schoorsteen). Soms kan ook de veroorzaker als bron worden aangeduid.

Emissiecoëfficiënt
Gedeelte van de door een zwart lichaam uitgestraalde warmte dat door een ander lichaam van dezelfde temperatuur wordt uitgestraald.

Emissiefactor
De hoeveelheid luchtverontreiniging (van een bepaalde component) die uitgeworpen wordt per eenheid verstookte brandstof. Het is gebruikelijk om de emissiefactor in g-kg of g-GJ weer te geven.

Energie
Een niet-stoffelijk iets dat in staat is veranderingen teweeg te brengen aan of in stoffelijke voorwerpen.

Energie-afname en entropietoename
(Zie Thermodynamica)

Energie-eenheid
De joule, afgekort J. De vroeger gebruikelijke eenheid kilocalorie werd hierdoor bij de invoering van de SI-eenheden in 1978 wettelijk vervangen. (Meer informatie: Eenheden)

Energie-eindverbruik
De hoeveelheid energie zoals die in een nader te specificeren vorm ten behoeve van een nader te specificeren energiefunctie of installatie wordt geleverd.

Energie-inhoud
Bij materialen de benodigde energie voor de productie van materialen. (Meer informatie: Energie-inhoud materialen)

Energie-omzettingssaldo
De energie-input minus de output aan nuttig te gebruiken energie van een installatie.

Energiedichtheid
Karakterisering van een energie-opslagsysteem bijv. het aantal kJ per m3 of kg.

Energiedrager
Medium dat bruikbare energie bevat. Primaire dragers zijn fossiele brandstoffen, uranium en zon. Secondaire dragers zijn geconverteerd naar bijvoorbeeld elektriciteit, benzine en warmte. De laatste kan worden ingezet in de vorm van hete lucht of getransporteerd met intermediaire dragers als stoom of thermische olie.