Kopie van `Scholieren.com - Documap Recht in het algemeen`

De woordenlijst staat niet (meer) online. U ziet hieronder een kopie van de informatie. Het kan zijn dat de informatie niet meer up-to-date is. Wees dus kritisch bij het beoordelen van de waarde ervan.


Scholieren.com - Documap Recht in het algemeen
Categorie: Juridisch
Datum & Land: 17/04/2007, NL
Woorden: 45


Administratieve boete
In veel gevallen is bestuursdwang een te zwaar of niet geschikt middel om verboden gedrag van burgers te corrigeren. Vandaar dat bestuursorganen soms de bevoegdheid hebben de burger een administratieve boete op te leggen. Zo loopt een belastingplichtige die te laat aangifte doet, de kans dat zijn aanslag bij wijze van boete met vijf procent wordt verhoogd. Lichte verkeersovertredingen worden eveneens afgedaan door het opleggen van een administratieve boete.

advocaat
Iemand die een burgerlijk proces wil beginnen, moet vaak eerst een advocaat inschakelen. Een advocaat geeft meestal eerst advies over de zaak. Soms probeert hij een regeling te treffen met de tegenpartij. Pas als dat niet lukt, stapt hij naar de rechter. In de meeste gevallen moeten partijen zich door een advocaat laten bijstaan. Alleen bij de kantonrechter is een advocaat niet verplicht. Iedereen heeft recht de hulp van een advocaat in te roepen. Wie dat niet kan betalen, krijgt er een toegewezen via de Raad voor de Rechtsbijstand. Wel moet dan altijd een eigen bijdrage worden betaald, die afhankelijk is van iemands inkomen en vermogen. Daarnaast bestaan er ook Bureaus voor Rechtshulp. Hier kan iedereen advies krijgen over juridische zaken.

Advocaat-procureur
Een advocaat is een juridisch raadsman. Hij geeft adviezen, voert besprekingen en stelt contracten op. In een eventueel proces bepaalt hij de inhoudelijke koers: hij stelt de dagvaarding op, ontwerpt de processtukken en houdt pleidooien. Een procureur heeft een formele rol tijdens een proces. Hij verricht alle proceshandelingen namens zijn cliënt: hij laat de zaak inschrijven, ondertekent processtukken, vraagt eventueel uitstel, enzovoort. Iedere advocaat is ook procureur. Meestal kan hij dus beide taken voor zijn cliënt verrichten. Maar een procureur kan zich slechts bij één rechtbank inschrijven.

Ambtelijk bevel
Na een ongeval regelt een agent het verkeer. Hij maakt de automobilisten duidelijk dat zij de verkeerslichten moeten negeren en zich aan zijn aanwijzingen moeten houden. Twee weken later ontvangt een aantal bestuurders een bon omdat ze door het rode licht zijn gereden. De camera op het kruispunt waar het ongeluk plaatsvond, was kennelijk niet uitgeschakeld. De automobilisten kunnen zich beroepen op 'ambtelijk bevel'. Want iemand die een strafbaar feit pleegt ter uitvoering van een ambtelijk bevel is niet strafbaar.

Bestuursdwang
Een bestuursorgaan heeft de bevoegdheid om illegaal gedrag van een burger feitelijk ongedaan te maken. Deze bevoegdheid wordt 'bestuursdwang' genoemd. Denk bijvoorbeeld aan het weghalen van een illegaal gebouwde garage. De kosten van de bestuursdwang komen voor rekening van de burger die in overtreding is.

Bestuursrecht
Het staatsrecht geeft een beschrijving van de staatsorganen en van de verschillende functies van de staat. In het staatsrecht gaat het dus om de juridische structuur van ons land. Het bestuursrecht geeft regels voor de wijze waarop de overheid haar bestuurstaak moet uitvoeren. Makkelijk gezegd gaat het om de zorg voor een goede gang van zaken in ons land. Bijvoorbeeld: de aanleg van wegen en spoorbanen, de bouw van scholen en ziekenhuizen, het geven van uitkeringen, het heffen van belastingen en het vaststellen van bestemmingsplannen.

burgerlijk procesrecht
In het burgerlijk procesrecht gaat het om de handhaving van het materieel burgerlijk recht: wat kan een koper doen als de verkoper het gekochte product niet levert? Welke mogelijkheden heeft de verhuurder als de huurder de huursom niet betaalt? Hoe komt een slachtoffer van een onrechtmatige daad aan zijn schadevergoeding? Enzovoort.

Cassatie
Na het hoger beroep is cassatie mogelijk bij de HOGE RAAD. Bij dit college wordt uitsluitend naar de juridisch-technische kanten van het arrest van het hof gekeken. Als de HR het eens is met de uitspraak van het hof wordt het beroep afgewezen. Vindt de HR dat de uitspraak van het hof niet juist is, dan casseert (vernietigt) de HR het arrest.

civiel recht
Degene die in een burgerlijk proces is verwikkeld, krijgt vaak met verschillende rechterlijke instanties te maken. In Nederland houden vier instanties zich met civiele rechtsprocedures bezig: het kantongerecht, de rechtbank, het gerechtshof en de Hoge Raad. In het civiel recht bestaan bovendien ook alternatieve procedures, waarbij meningsverschillen op een andere manier dan voor de rechter worden opgelost, bijvoorbeeld via een geschillencommissie.

Dagvaarding
Art. 1 Rv zegt dat een proces met een dagvaarding begint. Zo'n dagvaarding is een officiële akte die op verzoek van de eiser aan de gedaagde wordt uitgebracht door de deurwaarder. De dagvaarding bevat om te beginnen een officiële oproep om ter terechtzitting te verschijnen. Daarnaast staat er precies in aangegeven wat de eiser 'eist' en op welke gronden hij deze eis baseert. In feite moet een dagvaarding zo worden opgesteld dat (de advocaat van) de gedaagde meteen begrijpt wat de eiser van hem wil en welke juridische argumenten hij daarvoor heeft.

deelneming
Er zijn natuurlijk altijd hoofddaders maar dat is niet het enige er komen ook deelnemingvormen aanbod. Bij 'deelneming' gaat het om daders die op een of andere manier betrokken zijn bij het strafbaar feit, zoals uitlokkers en medeplegers. Vaak kunnen zij, ook als ze zelf het strafbaar feit niet (of niet

Eiser
De partij die het initiatief tot de rechtszaak heeft genomen, wordt 'de eiser' genoemd. De andere partij heet 'de gedaagde'.

Gedaagde
De partij die het initiatief tot de rechtszaak heeft genomen, wordt 'de eiser' genoemd. De andere partij heet 'de gedaagde'.

gerechtshof
De raadsheren van het gerechtshof behandelen in het algemeen alleen zaken in hoger beroep. Zij bekijken nog eens wat er precies is gebeurd en luisteren opnieuw naar de verhalen van het openbaar ministerie en de verdachte. Het gerechtshof hoeft geen rekening te houden met uitspraak van de rechtbank. Iemand die in eerste instantie is veroordeeld, kan dus worden vrijgesproken, maar ook een hogere straf krijgen.

Gevangenisstraf
is de vrijheidsstraf die kan worden opgelegd na een misdrijf. In iedere strafbepaling staat aangegeven hoe lang de gevangenisstraf maximaal mag duren. De rechter moet zich aan dit maximum houden, hij is niet gebonden aan een bepaald minimum.

griffier
de griffier noteert alles wat er tijdens de rechtszitting wordt gezegd en gedaan. De rechter neemt een beslissing op basis van zijn aantekeningen.

griffierechten
Partijen betalen mee aan de rechtszaak. De partijen in het geding betalen griffierechten. Dit zijn kosten die de rechtbank in rekening brengt voor het proces. De griffierechten kunnen, afhankelijk van het bedrag waarover geprocedeerd wordt, oplopen tot € 420,-. Daarnaast moeten de partijen natuurlijk ook het honorarium van hun advocaatprocureur betalen. Een eenvoudige rechtszaak kost algauw € 750,-. Uiteindelijk komen deze kosten vaak terecht bij de verliezende partij. Want de rechter legt in zijn uitspraak de verliezende partij meestal de plicht op om de (redelijke) proceskosten van de wederpartij te betalen.

Hechtenis
is de vrijheidsstraf die kan worden opgelegd na een overtreding. Hechtenis komt niet zoveel voor omdat voor de meeste overtredingen een geldboete wordt opgelegd.

Hoge Raad
Partijen die het niet eens zijn met een uitspraak kunnen bij de Hoge Raad in beroep gaan. De raadsheren van de Hoge Raad kijken dan niet opnieuw naar de feiten van een strafzaak, maar onderzoeken alleen of de rechtbank of het gerechtshof alle rechtsregels goed heeft toegepast. Als dat niet zo is, moet een andere rechtbank of een ander hof opnieuw naar de zaak kijken.

kantongerecht
Het kantongerecht is het ‘laagste gerecht’ in Nederland. De kantonrechter behandelt alleen overtredingen. Vaak gaat het om zaken waarin de politie of de officier van justitie een schikkingsvoorstel heeft gedaan. Als de verdachte niet op zo’n voorstel ingaat, komt de zaak bij de kantonrechter.

Kantongerechtprocedure
De kantongerechtprocedure wijkt in een aantal opzichten af van de procedure bij de rechtbank. Het kantongerecht is het ‘laagste gerecht’ in Nederland. Burgers kunnen er op een relatief eenvoudige manier hun recht halen. Dat betekent dat zij zelf hun zaken mogen behartigen en niet altijd een advocaat hoeven mee te nemen. De kantonrechter die zich met civiel recht bezighoudt, behandelt alle huur-, huurkoop- en arbeidszaken. Verder behandelt hij alle zaken waarin het draait om minder dan € 5.000

Kort geding
Een kort geding is een snelle behandeling van een zaak waarin haast is geboden. Dat is bijvoorbeeld het geval bij stakingen of de ontruiming van een woning. Het gaat bij een kort geding om een mondelinge behandeling van een zaak. Als een van de partijen het niet eens is met de uitspraak van de kortgedingrechter, kan hij een gewone procedure (een zogenaamde bodemprocedure) starten.

meervoudige kamer
Als een rechtszaak door meer rechters is behandeld

Nationale Ombudsman
Wie vindt dat de overheid hem niet goed behandelt, kan zich wenden tot de Nationale Ombudsman met een verzoek om een onderzoek in te stellen. Bijvoorbeeld als een burger geen antwoord krijgt op zijn brief, als een procedure veel te lang duurt of als een ambtenaar een burger slecht behandelt. De Nationale Ombudsman kan geen bindende uitspraak doen, hij kan zijn bevindingen 'alleen maar' rapporteren. Toch heeft de Ombudsman veel invloed omdat er grote waarde aan zijn onderzoeken wordt toegekend.

Noodweer
Daaronder verstaan we de noodzakelijke verdediging tegen een ogenblikkelijke aanval op mensen of goederen. Er is alleen sprake van noodweer als iemand in reactie op een aanval onmiddellijk en met een gepast middel reageert.

Noodweer-exces
Schulduitsluitingsgrond. Daarbij gaat het om een noodweersituatie waarin het slachtoffer, bijvoorbeeld door de schrik, door boosheid of door paniek, een te zwaar middel heeft gekozen om zich te verdedigen.

Onbetaalde arbeid
Al heel lang bestaat er kritiek op de vaak onbedoelde effecten van vrijheidsstraffen. Vanuit die kritiek is de 'onbetaalde arbeid' als straf ontstaan. Dat gaat als volgt. De rechter legt de veroordeelde een gewone gevangenisstraf (van maximaal een halfjaar) op. In het vonnis geeft hij aan dat deze straf niet ten uitvoer zal worden gelegd als de veroordeelde een bepaald aantal uren (maximaal 240) onbetaalde arbeid verricht. Voert de veroordeelde het werk goed uit, dan vervalt de gevangenisstraf. Houdt hij zich niet aan de afspraken, dan moet hij de vrijheidsstraf alsnog uitzitten. De onbetaalde arbeid die de rechter oplegt, moet altijd 'ten algemenen nutte' zijn. Bijvoorbeeld het schoonmaken van plantsoenen, het opknappen van een wijkgebouw, het helpen in de keuken van een verzorgingshuis, enzovoort. NB: Deze straf kan alleen worden opgelegd als de veroordeelde zelf aanbiedt om onbetaalde arbeid te verrichten.

Ontoerekenbaarheid
Schulduitsluitingsgrond. Als psychiaters vaststellen dat iemand, op het moment van de daad, psychisch zo ziek was dat het strafbaar feit hem niet kan worden toegerekend, wordt hij vanwege 'ontoerekenbaarheid' ontslagen van rechtsvervolging. Vaak wordt een dader die ontoerekenbaar wordt verklaard ter beschikking gesteld. Dit wil zeggen dat hij op basis van een rechterlijk bevel wordt opgenomen in een psychiatrische kliniek.

Overmacht
Overmacht in de zin van noodtoestand. Een opticien verkocht na sluitingstijd een nieuwe bril aan iemand die zonder bril bijna niets kon zien. De opticien werd vervolgd vanwege overtreding van de plaatselijke verordening over de winkelsluiting. Dit is een klassiek voorbeeld van overmacht. Daarbij moet iemand namelijk kiezen tussen een wettelijke plicht en een niet-wettelijk geregelde maatschappelijke plicht. Bij de opticien bestond de keuze uit de wettelijke plicht om de winkel te sluiten en de maatschappelijke plicht om iemand die hulp nodig heeft te helpen. De HR honoreerde het beroep op overmacht en gaf daarmee aan dat de opticien goed gekozen had door de maatschappelijke plicht in dit geval zwaarder te laten wegen dan de wettelijke plicht.

Pleidooi
In de meeste gevallen houdt de raadsman van de verdachte nu een pleidooi. Hij reageert daarin op het requisitoir en op de verklaringen van de getuigen en de deskundigen. Soms (in ongeveer vijf procent van de gevallen) ontkent de verdachte het ten laste gelegde, maar in de meeste gevallen bekent hij tijdens de rechtszaak of heeft hij al eerder tijdens het politieverhoor bekend. Het pleidooi van de raadsman bestaat vooral uit het aanvoeren van verzachtende omstandigheden of van omstandigheden die een strafuitsluitingsgrond opleveren.

Preventie
Het opleggen van een straf moet voorkomen dat het strafbaar feit nogmaals wordt gepleegd. Als de straf vooral bedoeld is om deze dader af te schrikken, spreken we van speciale preventie. Als men met de straf ook andere mensen van het plegen van een strafbaar feit wil weerhouden, gaat het om generale preventie.

Psychische overmacht
Schulduitsluitingsgrond. Bij psychische overmacht gaat het om een zo heftige, van buiten komende druk dat de dader daaraan redelijkerwijs geen weerstand kan bieden.

rechtbank
De rechtbank behandelt in principe alle misdrijven en de hoger-beroepzaken van het kantongerecht. Eenvoudige zaken worden door één rechter behandeld, de politierechter genoemd. Moeilijker zaken worden door drie rechters bekeken.

rechter
de rechter is onpartijdig en hoort beide partijen. Hij doet een uitspraak op basis van wat hij heeft gehoord en is daarbij aan niemand verantwoording schuldig. Hij is alleen gebonden aan het recht.

Requisitoir
de officier van justitie legt hierin uit waarom hij het ten laste gelegde bewezen acht en welke straf hij opgelegd wil zien. Dit laatste (de door het OM voorgestelde straf) wordt 'de eis' genoemd.

Resocialisatie
Meestal heeft (vooral het laatste deel van) een straf ook tot doel de terugkeer van de dader in de samenleving mogelijk te maken. Voorkomen van eigenrichting. Door de overheid de taak te geven daders te straffen, hoopt men te voorkomen dat slachtoffers van misdrijven zelf wraak nemen.

Schulduitsluitingsgronden
Schulduitsluitingsgronden heffen de strafbaarheid op omdat op deze gronden de dader niet strafbaar is.

Strafrecht
'Burgerlijk recht gaat over centen maar strafrecht gaat over mensen!' zei iemand eens om uit te leggen wat hem in het strafrecht zo boeide. In het strafrecht gaat het altijd om mensen en hun drijfveren.

strafuitsluitingsgronden
De strafuitsluitingsgronden geven allerlei wettelijke redenen waarom mensen die wel een strafbaar feit hebben gepleegd, niet gestraft worden.

Vergelding
De dader heeft met zijn strafbaar feit kwaad aangericht. Daarom moet hij gestraft worden.

Verplichte procesvertegenwoordiging
In een burgerlijk proces mogen de partijen niet zelf optreden. Zij moeten zich laten vertegenwoordigen door een procureur. Hij verricht namens zijn cliënt de proceshandelingen. De verplichte procesvertegenwoordiging geldt niet bij het kantongerecht. Daar kan iedere burger zijn eigen proces voeren.

Verstek
Een gedaagde die niet op de dagvaarding reageert, laat verstek gaan. Dit heeft bijna altijd tot gevolgen dat de rechter de vordering van de eiser toewijst.

Vonnis/arrest
Een vonnis van het gerechtshof wordt een arrest genoemd.

wederrechtelijkheid
Dit wil zeggen dat de gedraging in strijd moet zijn met het recht. Een tandarts die een kies trekt, maakt zich schuldig aan 'mishandeling' (art. 300 Sr), maar de toestemming van de patiënt, heft de wederrechtelijkheid van de 'mishandeling' op.

Wettelijk voorschrift
Een deurwaarder die een huis ontruimt is wettelijk verplicht de goederen uit het huis op straat te zetten. Maar in veel gemeenten verbiedt een plaatselijke verordening het op straat zetten van spullen. Pleegt de deurwaarder een strafbaar feit door zich aan de wet te houden? Nee, want hij kan zich beroepen op een wettelijk voorschrift. Iemand die ter uitvoering van een wettelijk voorschrift een strafbaar feit pleegt, is niet strafbaar. Uiteraard komt een beroep op een wettelijk voorschrift maar zelden voor want doorgaans levert het naleven van wettelijke voorschriften geen ander strafbaar feit op.