Kopie van `RKK - Lijst [Encyclopedie Katholiek Nederland`

De woordenlijst staat niet (meer) online. U ziet hieronder een kopie van de informatie. Het kan zijn dat de informatie niet meer up-to-date is. Wees dus kritisch bij het beoordelen van de waarde ervan.


RKK - Lijst [Encyclopedie Katholiek Nederland
Categorie: Religie en filosofie > Katholicisme
Datum & Land: 07/10/2007, NL
Woorden: 407


Aalmoes
Iedere vorm van hulp aan een in lichamelijke of geestelijke nood verkerende medemens, wordt in de theologie 'aalmoes' genoemd; wanneer het tegenwoordig over 'een aalmoes' gaat, is dat meestal in de meer beperkte betekenis van een materiële of geldelijke gift.

Aalmoezenier
Een rooms-katholieke geestelijke die belast is met de zielzorg van specifieke groepen (militairen, jeugdigen, arbeiders, gevangenen) wordt aalmoezenier genoemd.

Aartsengelen
Volgens joods-christelijke overleveringen zijn er zeven aartsengelen. Drie van hen worden in de katholieke Kerk vereerd: Michaël, Gabriël en Rafaël. Aartsengelen zijn geestelijke wezens die in Gods nabijheid leven. Zij zijn op bijzondere wijze betrokken bij de verlossing van de mensheid.

Acht Mei Beweging
De Acht Mei Beweging was een platform van tientallen vernieuwingsgezinde katholieke organisaties dat bekend werd door zijn jaarlijkse manifestaties. In de topjaren kwamen daar tussen de tienduizend en dertienduizend gelovigen op af. ‘Acht Mei’ was een kerkelijke tegenbeweging van progressieve snit, die zich bijvoorbeeld uitsprak voor de priesterwijding van vrouwen en tegen het verplichte celibaat. De organisatie werd opgericht in 1985 en ging in 2003 ter ziele. Het bestuur van de beweging had een zeer moeizame relatie met de Nederlandse bisschoppen. De twee partijen verschilden op belangrijke punten van mening over de interpretatie van de kerkelijke traditie en de plaats daarin van het leergezag.

Ad-liminabezoek
Iedere diocesane bisschop is verplicht om elke vijf jaar een bezoek aan Rome te brengen, teneinde de graven van de apostelen Petrus en Paulus te vereren en bij de paus verslag uit te brengen over de toestand van zijn bisdom. Dit wordt het Ad-liminabezoek genoemd.

Advent
De Advent is de tijd van voorbereiding op het kerstfeest; de tijd waarin de komst en wederkomst van Jezus Christus worden verwacht.

Adventskalender
Een adventskalender is een kalender die tijdens Advent wordt bijgehouden; deze kan voor elke dag een overweging of bijbeltekst bevatten, maar ook plaatjes of lekkernijen voor kinderen.

Adventskrans
Een adventskrans is een ring van dennengroen met daarop vier kaarsen. De kaarsen worden op de vier zondagen tijdens Advent één voor één aangestoken, tot ze uiteindelijk allemaal branden.

Aggiornamento
Het Tweede Vaticaans Concilie stond in het teken van ‘aggiornamento’; dit Italiaanse woord voor modernisering betekent letterlijk: ‘bij de dag brengen’.

Albertus Magnus
De heilige Albertus Magnus (13e eeuw) was één van de grootste geleerden uit de geschiedenis. Hij werd vermaard als natuurvorser, filosoof, theoloog, predikant, bisschop en politicus.

Albigenzen
De Albigenzen vormden in de 13e eeuw een christelijke gemeenschap die zich afzette tegen de leer en de hiërarchie van de Katholieke Kerk. Zij werden door prediking en militaire strafexpedities fel bestreden. Hun leer gaat uit van de eeuwige strijd tussen het geestelijke en het 'vleselijke'. De menselijke ziel kan verlost worden uit de greep van het duivelse 'vlees' door een geestesdoop. Wie een dergelijke inwijding heeft ondergaan is onderworpen aan een strenge tucht van armoede, vasten en seksuele onthouding. De overgrote meerderheid van de Albigenzen stelden hun geestesdoop uit. In 1323 zou de laatste kathaar op de brandstapel zijn gezet.

Allerheiligen
Het hoogfeest van Allerheiligen op 1 november is bedoeld om in één viering alle bekende en onbekende heiligen te eren.

Allerzielen
Op Allerzielen, 2 november, bidt de Katholieke Kerk voor alle overledenen die nog niet bij God in de hemel zijn. In de katholieke cultuur trekken veel mensen op die dag naar kerkhoven om hun geliefden te gedenken.

Altaar
Een altaar is een zware tafel of verhoogde plaats in de kerk waarop tijdens de eucharistieviering brood en wijn worden geplaatst.

Altaarscherm
Een altaarscherm is een kostbaar, met christelijke afbeeldingen versierd kleed dat boven het altaar hangt.

Altaarsteen
Een altaarsteen is een in het altaarblad opgenomen steen dan wel een geheel stenen altaarblad, waarin of waaronder de bij het altaar behorende relieken rusten.

Altaarstuk
Een altaarstuk is een afbeelding van een christelijk onderwerp, in de vorm van een schilderij, muurschildering of beeldengroep, achter of op het altaar geplaatst.

Ambrosius
Sint Ambrosius (340-397) werd als ongedoopte tot bisschop van Milaan gekozen. Hij is een van de vier Kerkvaders van het Westen. Ook is hij de beschermheilige van de imkers.

Andreas
Sint Andreas was een van de twaalf apostelen van Jezus. Hij is de stichter van de kerk van Byzantium.

Anna Maria Tauscher
Anna Maria Tauscher (1855-1938) was een Duitse kloosterstichteres, die veel heeft betekend voor de zorg van dakloze kinderen, armen en zieken in Duitsland. Zij werd op 13 mei 2006 in Roermond zalig verklaard.

Antonius van Padua
De heilige Antonius van Padua (+ 1231) was een franciscaanse prediker en theoloog. Hij is een van de populairste heiligen ter wereld. In de volksdevotie wordt hij vaak aangeroepen als de patroon van verloren zaken.

Apokalyps van Johannes
De Apokalyps of Openbaring van Johannes is het laatste boek van de Bijbel. Het gaat over de eindtijdelijke strijd tussen het goede en het kwade. De overwinnaar is Christus, voorgesteld als het Lam Gods. De traditie wijst de apostel en evangelist Sint Jan aan als de auteur.

Apostasie
In de Katholieke Kerk is sprake van apostasie of geloofsafval als een gedoopte het christelijk geloof in zijn geheel afwijst en dat willens en wetens doet. Kerkjuridisch gezien wordt apostasie beschouwd als een zwaar misdrijf dat excommunicatie tot gevolg heeft.

Apostolische Kamer
De Apostolische Kamer is het administratieve lichaam dat de tijdelijke goederen en rechten van de paus beheert in de periode tussen het overlijden van de paus en de keuze van een nieuwe paus. Aan het hoofd staat de camerlengo.

Areopaag
De Areopaag is een heuvel in Athene waar zich in de Oudheid het hoogste rechtscollege van de stad bevond. De apostel Paulus heeft er op uitnodiging van filosofen zijn beroemde toespraak tot de heidense Atheners gehouden. Sindsdien is de Areopaag het symbool voor plaatsen waar christelijke geloofverkondiging niet vanzelfsprekend is.



Ariëns, Alfons
De rooms-katholieke priester Alfons Ariëns (1860–1928) was de grondlegger van de katholieke arbeidersbeweging. Als één van de eerste geestelijken stelde hij dat het bestrijden van armoede geen kwestie is van liefdadigheid maar van sociale gerechtigheid. Hij ontplooide zijn activiteiten in Enschede, maar kreeg al snel landelijke bekendheid. Ariëns is ook bekend als drankbestrijder. Sinds 1958 loopt er in de kerk een proces voor zijn zaligverklaring.

Aristoteles
Aristoteles (384-322 v.Chr.) was een Griekse wijsgeer en gold in zijn tijd als de grootste geleerde ter wereld. Hij streefde naar universele kennis. In tegenstelling tot zijn leermeester Plato leerde hij dat alle kennis verworven wordt via de zintuigen. Daarom besteedde hij veel aandacht aan de waarneming der dingen. Aristoteles is de grondlegger van de logica, de leer die zich op systematische wijze bezighoudt met redeneren en argumenteren. Op moraalfilosofisch gebied is hij beroemd geworden vanwege zijn deugdenleer. Pas vanaf de 12e eeuw werden de werken van Aristoteles in West-Europa bestudeerd. Zijn zijns- en godsleer (metafysica) was van grote invloed op Sint Thomas van Aquino (1225-1274), die Aristoteles steevast 'de Filosoof' noemde. Aristoteles' natuurwetenschappelijke opvattingen bepaalden in Europa eeuwenlang het wereldbeeld.

Aristoteles: leer
Uit de bewaard gebleven werken van Aristoteles (384-322 v.Chr.) blijkt dat hij streefde naar universele kennis. Er zijn bij hem grofweg drie kennisgebieden te onderscheiden: het gebruik van de rede (logica), het zijnde (fysica en metafysica) en het handelen van de mens (ethica). De wijsbegeerte bestrijkt de laatste twee; de logica is geen wijsbegeerte, maar een wijsgerig werktuig. Aristoteles was ervan overtuigd dat wijsgerige kennis niet enkel door zuiver denken te verkrijgen is. In tegenstelling tot zijn leermeester Plato hechtte hij grote waarde aan de waarneming. Uit de waarnemingsgegevens leidde hij af hoe een ding streeft naar zijn natuurlijke voltooiing, wat het wezen van het ding uitmaakt.

Aswoensdag
Aswoensdag is de eerste dag van de veertigdagentijd. Op deze dag zet de priester met as een kruisje op het voorhoofd van de kerkgangers, om hen aan te sporen tot bezinning, boete en bekering. Aswoensdag is een verplichte vastendag.

Atheïsme
Atheïsme is de overtuiging dat God niet bestaat.

Augustijnen
De augustijnen vormen een rooms-katholieke kloosterorde met ongeveer 2900 leden in 39 landen. De orde ontstond in Italië in de 13e eeuw. Aan de oorsprong stonden eremieten, in armoede levende leken en geestelijken die zich in afgelegen gebieden toelegden op gebed en prediking. Nadat zij de Regel van Augustinus aannamen droegen ze de naam 'augustijner eremieten'. In de tweede helft van de 20ste eeuw hielden ze op zich eremieten te noemen. De augustijnen hebben veel betekend voor de theologie en het katholiek onderwijs.

Augustinisme
Het augustinisme is in strikte zin een stroming in de middeleeuwse theologie en filosofie, die geloof en rede in wisselwerking wilde zien. Breder opgevat staat het augustinisme voor de doorwerking van de leer van Sint Augustinus van Hippo (354-430) in verschillende takken van wetenschap. Zo bestaat er een filosofisch, theologisch en politiek augustinisme.

Augustinus
De Afrikaanse bisschop Augustinus van Hippo (354-430) is de belangrijkste kerkvader van het Westen. Zijn geschriften en bijdragen hebben een grote bijdrage geleverd aan de ontwikkeling van de katholieke leer inzake de Drie-eenheid, het kwaad, de verlossing, de sacramenten en het kerkelijk ambt. In de Rooms-Katholieke Kerk wordt de gedachtenis van Sint Augustinus gevierd op 28 augustus.

Barmhartigheid
Barmhartigheid is de behoefte om hulp te verlenen aan mensen die in geestelijke of lichamelijke nood verkeren. Het is nauw verbonden met naastenliefde en rechtvaardigheid.

Basiliek
Een basiliek is in de Rooms-Katholieke Kerk een kerkgebouw met een bijzondere status. Alleen de paus bepaalt welke kerken basiliek mogen heten. Basilieken hebben een belangrijke rol in de kerkgeschiedenis gespeeld of vormen het centrum van bedevaarten.

Basilius de Grote
De Heilige Basilius (+370) is samen met Gregorius van Nazianze de grondlegger van het Oosterse kloosterleven. Basilius, zijn broer Gregorius van Nyssa en Gregorius van Nazianze legden de grondslag van de orthodoxe leer van de Drievuldigheid: God is één wezen in drie personen.

Bekeerling
Ieder jaar kiezen in Nederland zo’n acht- tot negenhonderd volwassenen ervoor om katholiek te worden; deze bekeerlingen worden ook wel ‘nieuwe katholieken’ genoemd.

Bekering
Jezus Christus brengt de blijde boodschap van het Rijk Gods en roept op tot bekering: hij vraagt de mens om zich vrij te maken van alle zonden, preoccupaties en beslommeringen die de weg tot het Rijk Gods versperren.

Benedictus van Nursia
De heilige Benedictus van Nursia (480-547) is de stichter van de naar hem genoemde monnikenorde. Zijn geestelijk nalatenschap is van grote invloed geweest op de ontwikkeling van Europa na de val van het West-Romeinse Rijk. Zijn kloosterregel, waarin arbeid, matigheid en stabiliteit hoog in het vaandel staan, heeft velen binnen en buiten de Katholieke Kerk geïnspireerd. Benedictus is Beschermheilige van Europa.

Benedictus XV
Benedictus XV was paus gedurende de Eerste Wereldoorlog. Hij ontwikkelde een vredesplan dat een grote rol zou spelen bij de totstandkoming van de Wapenstilstand van 1918. Zijn gesprekken met Mussolini legden de basis voor de soevereiniteit van Vaticaanstad.

Benedictus XVI
Kardinaal Joseph Ratzinger (1927) werd op 19 april 2005 tot paus gekozen. Hij nam de naam Benedictus XVI aan. Vanaf 1981 tot aan zijn uitverkiezing was hij prefect van de Congregatie voor de Geloofsleer.

Bevrijdingstheologie
De Theologie van de Bevrijding is het antwoord van katholieke theologen op de sociale onrechtvaardigheid die Latijns-Amerika al eeuwen in zijn greep houdt. Vertegenwoordigers van deze stroming menen dat het geloof in Christus vertaald moet worden in een politieke strijd tegen 'zondige' maatschappelijke structuren.

Bidden
Bidden is bij christenen een gangbare praktijk, gericht op het vernemen van Gods woord; doet de christen in zijn gebed God een verzoek, dan wacht hij Gods woord steeds geduldig en met vertrouwen af.

Bijbel
De Bijbel is een verzameling van 73 boeken. In de bijbelboeken wordt volgens christelijke gelovigen de weg geschetst die God met de mensen gaat, van de schepping van de wereld tot en met het leven en optreden van Jezus Christus en de eerste christenen.

Blasiuszegen
De Blasiuszegen wordt in katholieke kerken ieder jaar gegeven op 3 februari. Volgens een middeleeuwse traditie is dit ritueel vooral bedoeld ter voorkoming van keelaandoeningen en andere kwalen.

Blijde Boodschap
'Blijde Boodschap' is een veelgebruikte vertaling voor 'Evangelie'. In het Nieuwe Testament duidt 'evangelie' op de 'goede boodschap' die door Jezus Christus is verkondigd: dat de mens definitief verlost kan worden van het kwade.

Blijde Geheimen
De Blijde Geheimen zijn de vijf vreugdevolle gebeurtenissen uit het leven van Jezus en Maria, die de gelovige in overweging dient te nemen tijdens het bidden van het rozenkransgebed.

Bloeddoop
Als een ongedoopte omwille van het geloof de marteldood sterft, ontvangt hij de bloeddoop: zijn martelaarschap weegt voor het bereiken van het heil even zwaar als de sacramentele doop met water.

Bloedgetuige
Bloedgetuige is een ander woord voor martelaar, ofwel iemand die standvastig van zijn geloof heeft getuigd, en hierom gepijnigd en ter dood is gebracht. De term is in onbruik geraakt.

Bonifatius
De H. Bonifatius (ca. 672-754) is de belangrijkste Angelsaksische missionaris en kerkorganisator van de vroege middeleeuwen. Verwijzend naar zijn belangrijkste missiegebieden wordt hij ook wel de ‘apostel van Duitsland en Friesland' genoemd. Zijn feestdag is 5 juni.

Brandsma, Titus
De zalige pater Titus Brandsma sprak zich in Nederland openlijk uit tegen de nazi’s. Hij stierf in 1942 in het concentratiekamp Dachau.

Breviarium
Het ‘breviarium’, dat wil zeggen het ‘korte overzicht’ met praktische wenken voor het bidden van het Officie op de getijden, is van oorsprong slechts een onderdeel van het getijdenboek; de aanduiding breviarium ging na verloop van tijd echter over op het gehele getijdenboek.

Brevier
Het ‘breviarium’, dat wil zeggen het ‘kort overzicht’ met praktische wenken voor het bidden van het Officie op de getijden, was oorspronkelijk een onderdeel van het getijdenboek; de aanduiding breviarium ging na verloop van tijd over op het gehele getijdenboek. In het Nederlands werd ‘breviarium’ al snel afgekort tot brevier.

Bruno van Keulen
De heilige Bruno van Keulen (ca.1035-1101) was priester, theoloog, monnik en pauselijk raadgever. Hij is de stichter van de kartuizers, de strengste orde van de Katholieke Kerk.

Byzantium
Byzantium is de oude naam voor Constantinopel, het huidige Istanbul. Het zou gesticht zijn door de Megarische kolonist Byzas. Het Oost-Romeinse Rijk wordt vaak Byzantium of Byzantijnse Rijk genoemd.

Camera Apostolica
De Camera Apostolica of Apostolische Kamer is het administratieve lichaam dat over de tijdelijke goederen en rechten van de paus gaat in de periode tussen het overlijden van de paus en de keuze van een nieuwe paus. Aan het hoofd staat de camerlengo.

Camera Thesauria
De Camera Thesauria was vanaf de 11e eeuw de schatkamer in het pauselijk paleis; de naam raakte al spoedig in zwang om de financiële administratie van de pauselijke domeinen aan te duiden. Het is de voorloper van de Camera Apostolica.

Camerlengo
De camerlengo is de kardinaal-schatbewaarder van het Vaticaan, die de tijdelijke goederen en rechten van de Heilige Stoel beheert in de periode tussen het overlijden van de paus en de keuze van een nieuwe paus.

Canisius, Petrus
De jezuïet Petrus Canisius (1521-1597) was in zijn tijd de meest invloedrijke priester van Midden-Europa. Zijn catechismus uit 1555 is het meest herdrukte en vertaalde boek uit de Nederlandse geschiedenis.

Cardinales palatini
‘Cardinales palatini’ zijn de ‘kardinalen van het (pauselijk) paleis’: het zijn de leden van de commissie die onder normale omstandigheden de tijdelijke goederen van de paus beheert; wanneer de pauselijke zetel vacant is wordt het beheer overgenomen door de Apostolische Kamer.

Carnaval
Carnaval is het feest dat voorafgaat aan de veertigdaagse vasten voor Pasen, met name gevierd in rooms-katholieke landen en streken. Vermommingen, optochten, de oprichting van een narrenrijk en uitbundige eetfestijnen en drinkgelagen tekenen het feest.

Carolus Magnus
Karel de Grote (ca. 742-814), Carolus Magnus in het Latijn, was als koning van het rijk der Franken een geduchte veldheer die verschillende volkeren onderwierp. In 800 liet hij zich door de paus kronen tot keizer van het herstelde West-Romeinse Rijk. Hij bevorderde in heel zijn rijk de landbouw, het onderwijs en het kerkelijk leven. Daarmee legde hij de grondslag voor wat nu Europa heet. In de middeleeuwse literatuur wordt hij geroemd om zijn heldhaftigheid. Lange tijd is hij als een heilige vereerd.

Catechismus
Een catechismus is een boek waarin, ten behoeve van het geloofsonderricht, een overzicht wordt gegeven van de beginselen en voornaamste waarheden van de kerkleer.

Catechumenaat
Het catechumenaat is de tweede periode van de doopcatechese; bij een mens die katholiek wil worden rijpt in deze periode de bereidheid tot bekering.

Catharina van Siena
De heilige Catharina van Siena (1347-1380) was een gestigmatiseerde mystica die een grote invloed had op diverse pausen. In de twintigste eeuw werd ze uitgeroepen tot Kerklerares en tot Co-Patrones van Europa.

Cecilia
De heilige maagd en martelares Caecila leefde in de 2e of 3e eeuw in Rome. Sinds de late middeleeuwen is zij de patrones van muzikanten, kerkmusici, zangkoren, organisten en orgelbouwers. Haar feestdag is op 22 november.

CELAM
De CELAM is de centrale organisatie van alle bisschoppen van Latijns-Amerika. Ze bestaat sinds 1955. In de rooms-katholieke wereldkerk is de CELAM van groot belang omdat deze raad meer dan 400 miljoen katholieken vertegenwoordigt. De agenda van de algemene CELAM-vergaderingen wordt gedomineerd door de problematiek van de armoede en de ongelijke verdeling van welvaart.

Cesaropapisme
Cesaropapisme is een politiek systeem waarin de wereldlijk heerser zich het hoogste gezag in de kerk aanmatigt.

Character indelebilis
De sacramenten van doopsel, vormsel en priesterschap vormen een character indelebilis, een ‘onuitwisbaar merkteken’: een mens ontvangt ze eens en voor altijd; ze zijn in zijn leven niet herhaalbaar.

Charisma
Een charisma is een bijzondere gave van de Heilige Geest, die niet kan worden verkregen door de bemiddeling van de Kerk

Chrisma
Heilige zalf die wordt gebruikt bij de toediening van sommige sacramenten.

Chrismamis
Eucharistieviering in de Goede Week, waarin de bisschop de sacramentele oliën wijdt.

Christusmonogram
Het Christusmonogram ‘Xp’ is een afkorting voor ‘Christus’, gevormd uit de twee eerste letters van dit woord in het Grieks.

Clemens August von Galen
Clemens August Graf von Galen (1878-1946) werd op 9 oktober 2005 in Rome zalig verklaard. Von Galen werd tot bisschop van Münster benoemd in 1933, hetzelfde jaar dat Adolf Hitler in Duitsland aan de macht kwam. Von Galen steunde de politiek van de nazi’s voorzover daarin het terugdraaien van de voor Duitsland vernederende bepalingen van het verdrag van Versailles centraal stond, maar verzette zich fel tegen antichristelijke tendensen. In dat verzet kwam tijdens de Tweede Wereldoorlog het euthanasieprogramma van de nationaal-socialistische regering centraal te staan: Von Galen noemde dit programma onverbloemd ‘moord’ en ondernam stappen om de verantwoordelijken voor het gerecht te slepen. Zó krachtig was zijn protest, dat de nazi’s zich gedwongen zagen het euthanasieprogramma te staken. Zijn felle, succesvolle verzet leverde Von Galen de bijnaam ‘de Leeuw van Münster’ op.

Completen
De completen maken deel uit van het officiële gebed van de Kerk, het zogenaamde officie; de completen worden voor het slapengaan gebeden.

Conclaaf
Het conclaaf is de bijeenkomst van kiesgerechtigde kardinalen voor de verkiezing van een nieuwe paus, die traditiegetrouw achter gesloten deuren plaatsvindt.

Confessores
Confessor is de benaming voor een christen in de Oudheid die net als een martelaar zijn geloof tegenover rechters of vijanden had beleden en er lijden voor had verduurd, maar in tegenstelling tot de martelaar aan de doodstraf was ontsnapt. Confessores stonden in hoog aanzien in de kerken in het Romeinse Rijk.

Consecratie
De consecratie is de mysterieuze gebeurtenis in de eucharistie waardoor brood en wijn worden veranderd in het Lichaam en Bloed van Jezus Christus.

Constantijn de Grote
Constantijn de Grote (ca. 285-337) was de eerste Romeinse christenkeizer. In 312 leverde hij een beslissende strijd tegen een rebellerende medekeizer. Volgens een populaire legende won hij de Slag bij de Milvische Brug nadat hij in een visioen het kruisteken aan de hemel zou hebben gezien. Door zijn overwinning stevende Constantijn af op de alleenheerschappij van het Romeinse Rijk. In 325 riep hij alle christelijke bisschoppen op deel te nemen aan het eerste Oecumenische Concilie in Nicea.

Constantinopel
Constantinopel was meer dan duizend jaar lang de hoofdstad van het Oost-Romeinse Rijk en het centrum van het Oosters Christendom. in 1453 werd de stad aan de Bosporus veroverd door de islamitische Osmanen. Sinds 1930 heet de stad Istanbul.

Crimen sollicitationis
Crimen sollicitationis is een geheim Vaticaans document uit 1962. Het legt uit hoe de kerk strafzaken moet voeren tegen priesters die seksuele zonden van de ergste soort hebben begaan. Het gaat in de tekst vooral over het misdrijf van sollicitatio, waarbij een biechtvader aanzet tot seksuele handelingen.

Cultuur des doods
Volgens Johannes Paulus II heeft de wereld behoefte aan een levensbeschouwing die de dood bekijkt vanuit het perspectief van het eeuwig leven. Zonder dat perspectief, zo stelt hij, wordt de moderne cultuur een cultuur des doods, zeker in die landen waar abortus en euthanasie zijn gelegaliseerd.

Daniël
In de katholieke traditie behoort Daniël met Jesaja, Jeremia en Ezechiël tot de vier Grote Profeten van het Oude Testament. Hij is de hoofdpersoon van het bijbelboek Daniël. Daarin wordt hij voorgesteld als een joodse balling die door zijn wijsheid en trouw aan de Wet van Mozes opviel aan het koninklijk hof van Babylon. Geregeld wordt hij door machthebbers geraadpleegd als uitlegger van dromen. Beroemd is het verhaal dat hij onder de Perzische koning Darius in de leeuwenkuil wordt geworpen, een straf die hij op wonderlijke wijze overleeft.

De Da Vinci Code
De Da Vinci Code is een misdaadroman uit 2003 van de Amerikaanse auteur Dan Brown. In het boek ontwerpt de auteur, aan de hand van motieven uit de vroege christelijke geschiedenis, apocriefe evangeliën, de kunstgeschiedenis en de esoterie een alternatieve ontstaansgeschiedenis van het christendom en de Rooms-Katholieke Kerk. Het Vaticaan verwerpt Browns boek als misleidende en blasfemisch fictie. Het boek werd verfilmd door de Amerikaanse regisseur Ron Howard en ging in mei 2006 in première.

Deur van de dood
De deur die toegang geeft tot de crypte van de Sint-Pieter in Rome wordt wel ‘deur van de dood’ genoemd.

Deuteronomium
Deuteronomium is het vijfde boek van het Oude Testament. Het gaat over Mozes die de Wet van God aan het volk Israël meedeelt.

Diaconie
Diaconie is dienst aan mensen, door christenen verricht uit liefde tot God.

Diaken
Het Tweede Vaticaans Concilie heeft voorzien in een permanent ambt van diaken, en bepaald dat de diaken krachtens zijn wijding onder meer bevoegd is om in de liturgie het evangelie te lezen en te preken, in de catechese het geloof uit te leggen, het sacrament van de doop toe te dienen en als kerkelijke getuige op te treden bij een huwelijk.

Dionysius de Areopagiet
Sint Dionysius de Areopagiet was volgens de overlevering de eerste bisschop van Athene. In het nieuwtestamentische boek Handelingen wordt hij genoemd als degene die Paulus volgde na diens prediking op de Atheense heuvel de Areopaag.

Disciplina arcani
De 'disciplina arcana' was de geheimhoudingstucht die christenen in de Oudheid met betrekking tot de viering van de sacramenten in acht moesten nemen.

Dominicus
De middeleeuwse bedelmonnik Dominicus (+ 1221) was de stichter van de Orde der Predikbroeders.

Domus Sanctae Marthae
De Domus Sanctae Marthae is een nabij het St-Pietersplein gelegen gebouw, door paus Johannes Paulus II aangewezen als comfortabele verblijfplaats voor de kardinaalkiezers tijdens een conclaaf; voorheen sliepen pauskiezers in houten cellen bij de conclaafruimte van de Sixtijnse kapel.

Don Bosco
De heilige Don Bosco (1815-1888) wordt de Apostel van de Jeugd genoemd. Hij stichtte de religieuze congregatie van de Salesianen.

Donatisme
Het donatisme ontstond in de 4e eeuw naar aanleiding van een bisschopswijding in Carthago. Een van de wijdende bisschoppen zou een afvallige zijn geweest. Volgens degenen die daaraan aanstoot namen kon een afvallige nooit geldig een sacrament toedienen. Zij kozen een eigen bisschop, die in 315 werd opgevolgd door Donatus. Naar hem is deze radicale stroming genoemd. De donatisten stichtten in de Romeinse provincie Numidië in Afrika een eigen kerk met een eigen hiërarchie. Hun macht en aanhang was groot. Zij zetten zich fel af tegen de katholieke kerk. De heilige Augustinus heeft succesvol de donatistische ketterij bestreden.

Doopcatechese
Doopcatechese is een soort kennismakingscursus voor mensen die katholiek willen worden.

Doopsel
Het doopsel is het fundamentele sacrament van christelijke intitiatie, en maakt een mens tot lid van de Kerk, de gemeenschap van gedoopten; door het sacrament van het doopsel wordt een mens opnieuw geboren: hij begint een nieuw leven ‘in Christus'.

Doopsel van begeerte
Iedere ongedoopte die er in geweten naar streeft om zijn leven in te richten op een wijze die God welgevallig is ontvangt het doopsel van begeerte, ook al kent hij God niet; het doopsel van begeerte weegt voor het bereiken van het heil even zwaar als de sacramentele doop met water.

Droevige Geheimen
De Droevige Geheimen zijn de vijf treurige gebeurtenissen uit het leven van Jezus en Maria die de gelovige in overweging dient te nemen tijdens het bidden van het rozenkransgebed.

Edith Stein
De heilige Edith Stein was een joodse vrouw die in 1942 in Auschwitz werd vergast. Als filosoof en karmelietes heeft zij veel bijgedragen tot de ontwikkeling van een moderne lijdensspiritualiteit.

Eerste boek Makkabeeën
Het Eerste boek Makkabeeën (1 Makkabeeën) beschrijft de strijd die de Judeeërs gevoerd hebben tegen de Syrische koning Antiochus IV Epifanes (175-164 v. Chr.) en zijn opvolgers, om hun godsdienstige en politieke zelfstandigheid te behouden. In die tijd waren Judas de Makkabeeër en zijn broers, zonen van Mattatias, de grote helden en leiders.