Kopie van `Kartografisch woordenboek`

De woordenlijst staat niet (meer) online. U ziet hieronder een kopie van de informatie. Het kan zijn dat de informatie niet meer up-to-date is. Wees dus kritisch bij het beoordelen van de waarde ervan.


Kartografisch woordenboek
Categorie: Aardrijkskunde > Kartografie
Datum & Land: 16/08/2008, NL
Woorden: 282


symboolschaal
Verhouding tussen de afmetingen van een proportioneel symbool* en de waarden van het verschijnsel dat door dat symbool wordt uitgebeeld. Engels: – Frans: échelle d'un symbole Duits: Kartenzeichenmassstab

symboolschijf
Draaibare schijf met uitsparingen, te plaatsen in een fotokop* en bestemd om lijnelementen, symbolen, letters en cijfers direct op de gewenste plaats te projecteren en te belichten. Engels: symbol disc Frans: disque de symboles Duits: Symbolscheibe

symbooltrap
Reeks verlopende kleurtinten of proportionele symbolen* die een bepaald verschijnsel naar toenemende (of afnemende) waarde of intensiteit aangeeft. Syn: symboolscala. Engels: – Frans: – Duits: Kartenzeichenwertreihe

symboolwaarde-eenheid
(a) Onveranderlijke waardegrootte van afzonderlijke kaartsymbolen. Bijv. 100 personen weergegeven door 1 stip. (b) Maateenheid van een kaartsymbool dat met de voorgestelde hoeveelheid varieert. Bijv. 100 auto's is 1 mm dikte (in een bewegingskaart). Engels: representative value Frans: – Duits: Kartenzeichenwerteinheit

synthesekaart
(a) Polythematische kaart* waarop meerdere aspecten van een complex verschijnsel (bijv. het milieu, de economie) zijn weergegeven met het doel hun onderlinge betrekkingen zichtbaar te maken, bijv. economische kaart waarop agrarische en daarmee samenhangende industriële en handelsactiviteiten zijn weergegeven. Opm: Men spreekt in dit geval ook wel v...

synthetisch papier
Papier, geheel of gedeeltelijk opgebouwd uit kunststofvezels. Opm: Synthetisch papier is in het algemeen beter vochten scheurbestendig dan normaal papier. Engels: synthetic paper Frans: papier synthétique Duits: synthetisches Papier

thematisch terreinmodel
Reliëfmodel* waarbij op het oppervlak thematische informatie is aangegeven, bijv. geologisch reliëfmodel. Engels: thematic relief model Frans: relief thématique Duits: thematisches Geländemodell

thematische atlas
Atlas waarin alle kaarten op één geografisch verschijnsel betrekking hebben, bijv. Landbouwatlas van Nederland. Engels: thematic atlas Frans: atlas thématique Duits: thematischer Atlas

thematische kaart
Kaart waarin de verspreiding, aard, en/of kwantiteit van bepaalde (groepen van) verschijnselen of thema's op een topografische ondergrond* zijn weergegeven. Engels: thematic map Frans: carte thématique Duits: thematische Karte

thematische kartografie
Kartografie gericht op de vervaardiging en het gebruik van thematische kaarten*. Engels: thematic cartography Frans: cartographie thématique Duits: thematische Kartographie

thematische opdruk
De thematische inhoud die op de topografische ondergrond* is gedrukt. Engels: thematic overprint Frans: surcharge thématique Duits: thematischer Aufdruck

thematische overzichtskaart
Thematische kaart van een groot gebied waarbij zowel de ondergrond als de thematische inhoud sterk vereenvoudigd is weergegeven. Opm: Uitgangspunt is meestal een aantal of een serie grootschalige kaarten over hetzelfde thema. Het belangrijkste aspect van de vereenvoudiging is vaak de begripsmatige generalisatie*, bijv. geologische overzichtskaart v...

thematische verschijnselen
Concrete en abstracte verschijnselen (en/of de betrekkingen daartussen) die te maken hebben met een bepaald kaartthema en als zodanig op een thematische kaart worden weergegeven. Engels: – Frans: données thématiques Duits: thematische Kartengegenstände

theoretische kartografie
Methodenleer van het redactioneel ontwerpen*, van de vormgeving* en het gebruik van kaarten*. Engels: – Frans: cartographie théorique Duits: theoretische Kartographie

thermisch infrarood
Golflengte van het midden-infraroodgebied, van ca 3 tot 20 micrometer. Engels: thermal infrared Frans: infrarouge Duits: Infrarot-Thermalstrahlung

thermische band
Straling met golflengten uit het midden-infraroodgebied, welke door een venster* van 8 tot 14 micrometer worden doorgelaten. Engels: thermal band Frans: bande thermale Duits: Thermalband

thermografie
Kopieerprocédé waarbij gebruik wordt gemaakt van infrarood licht en emulsies die daarvoor gevoelig zijn. Engels: thermography Frans: thermographie Duits: Thermographie

uitbouw
Uitbreiding van het kaartbeeld* buiten de binnenkaderlijn* in de vorm van een plaatselijke uitstulping. Engels: breaking border Frans: crevé Duits: Randüberzeichnung

uitgangsschaal
Schaal van het bronnenmateriaal* dat voor de samenstelling van de kaart wordt gebruikt. Engels: extraction scale Frans: échelle des documents cartographiques de base Duits: Ausgangsmassstab

uitgave
(a) Oorspronkelijke, als zodanig ontworpen uitvoering van een kaart. (b) De in een bepaald jaar uitgegeven druk van een kaart, bijv. uitgave 19307. Syn: editie. Engels: edition Frans: édition Duits: Kartenausgabe

uitgebreid blad
Kaartblad dat bestaat uit een standaardblad* uitgebreid met een gedeelte van een of meer aangrenzende bladen* uit een kaartserie. Engels: extended sheet Frans: coupure spéciale Duits: –

uitlopende namen
Namen die het kaartbeeld uitlopen en zich voortzetten in de kaderruimte*, meestal in een afwijkende schriftsoort. Engels: – Frans: – Duits: Abgangsschrift

uitschot
Drukken die op enigerlei wijze niet voldoen aan de gestelde kwaliteitseisen en daarom uit de oplage* verwijderd moeten worden. Syn: misdrukken; uitval. Engels: spoil Frans: macule Duits: Ausschussbogen

uitslaande kaart
Kaart, ingebonden in een boek, die zo uit te vouwen is dat het kaartbeeld in samenhang met de tekst zichtbaar is. Engels: pull-out map Frans: carte dépliante Duits: Ausklappkarte

uitsnede
Gedeelte van het aardoppervlak dat gekozen is om te worden afgebeeld binnen een van te voren vastgesteld kaartveld*. Engels: – Frans: – Duits: Kartenausschnitt



uitvouwbare kaart
Kaart, ingebonden in een boek of atlas, die zo groot is dat hij extra gevouwen wordt om daarin te passen. Engels: pull-out map Frans: carte dépliante Duits: Ausklappkarte

UPS-projectie
Stereografische projectie* in normale ligging* welke wordt toegepast voor de afbeelding van de poolgebieden noordelijk van 84(N.B. en zuidelijk van 80(Z.B. Opm: UPS-projectie is de afkorting van Universele Polaire Stereografische projectie. Engels: UPS-projection Frans: projection S.P.U. Duits: UPS-Abbildung

UTM-projectie
Conforme cilinderprojectie in transversale ligging waarbij steeds meridiaanzones* van 6 lengtegraden worden afgebeeld. Deze zones worden begrensd door de meridianen 180(W.L., 174(W.L., 168(W.L., enz. Opm: UTM-projectie is de afkorting van Universele Transversale Mercatorprojectie. De UTM-projectie wordt toegepast voor internationale militaire kaart...

vogelvluchtbeeld
Centraalperspectivische weergave van een deel van het aardoppervlak vanuit een zeer hoog boven dat oppervlak gelegen punt. Opm: Het kan hierbij gaan om een getekende weergave, dan wel om een oblique-foto. Engels: bird's eye view Frans: vue à vol d'oiseau Duits: Vogelschaubild

vol blad
Kaartblad waarvan het kaartveld* volledig is gekarteerd. Syn: heel blad. Engels: full sheet Frans: – Duits: Vollblatt

volle kleur
Een kleur die gedrukt is zonder raster*. Engels: solid Frans: teinte plate Duits: Vollton

voorlopers
Drukvellen* die bedrukt worden na het inrichten* om een gelijkmatige, juiste inktverdeling te verkrijgen, voorafgaand aan het drukken van de oplage*. Syn: inschiet. Engels: preliminary sheets Frans: macules de mise en route Duits: Vorlaufbogen

voorlopige uitgave
Uitgave van een kaart waarvan de uitvoering niet overeenstemt met de voor deze kaart geldende specificaties*. Engels: provisional edition Frans: édition provisoire Duits: vorläufige Ausgabe

voorontwerp
Eerste, schetsmatig getekende opzet van een kaart, voorafgaande aan het redactiemodel*. Engels: preliminary layout Frans: ébauche Duits: Vorentwurf

voorsnijden
Het op het gewenste formaat snijden van het papier voorafgaande aan het drukken. Opm: Bij het voorsnijden wordt ervoor gezorgd dat twee zijden van het papier zuiver haaks op elkaar staan, teneinde de vellen in het aanlegmechanisme* zuiver te kunnen uitrichten. Zo ontstaat de aanleghoek*. Engels: – Frans: – Duits: –

vormgetrouwheid
De mate waarin vormen en vormverhoudingen in de kaart gehandhaafd blijven. Opm: Over het algemeen zal de vormgetrouwheid geringer worden naarmate de schaal van de kaart kleiner is. Engels: accuracy Frans: fidélité des formes Duits: Gestalttreue

vormlijnen
Lijnen die terreinvormen bij benadering weergeven, zonder dat ze op metingen behoeven te berusten. Engels: form lines Frans: courbes figuratives Duits: Formlinien

vormschrapjes
Schrapjes die terreinvormen karakteriseren, zonder dat ze op hoogteof hellingmetingen berusten. Syn: vrije schrapjes. Engels: sketched hachures Frans: hachures figuratives Duits: Formschraffen

vouwen van kaarten
Het één of meerdere malen met de hand of machinaal vouwen van een gedrukte kaart, na het schoonsnijden*, teneinde de handzaamheid van de kaart te verhogen. Opm: Een bekend vouwformaat is bijv. het (1) zakformaat (maximaal 12 x 30 cm). Engels: map folding Frans: pliages des cartes Duits: Kartenfalzen

vouwsysteem
Wijze waarop een gedrukte kaart wordt gevouwen*. Opm: Het vouwen geschiedt in een aantal (1) vouwslagen. De eerste slag, die altijd parallel loopt aan één zijde van het vel, noemt men (2) parallelvouw; meerdere parallelslagen kunnen leiden tot de (3) wikkelvouw, (4) zig-zagvouw of (5) luik-of venstervouw. Vindt een tweede slag haaks op de eerste vo...

vrije generalisatie
Generalisatieproces* waarbij vaste relaties tussen de afmetingen van objecten op de oorspronkelijke en afgeleide kaart worden losgelaten. Engels: free generalisation Frans: – Duits: freie Generalisierung

vrijstellen
Weghalen van delen van een tekening rondom een grafisch element* om zo de leesbaarheid te vergroten. Opm: Een veel voorkomend geval is het vrijstellen van het schrift*. Syn: uitsparen. Engels: – Frans: détourage Duits: Freistellen

vrijstellen van schrift
Weghalen van delen van een tekening rondom het kaartschrift om zo de leesbaarheid te vergroten. Opm: Vrijstellen kan geschieden met de hand of langs fotografische weg met gebruikmaking van een afdekmasker*. Engels: – Frans: détourage d'écritures Duits: Schriftfreistellung

vroege kaart
Oude kaart* die stamt uit de tijd vóór de eerste, systematische, topografische karteringen. Engels: early map Frans: – Duits: frühe Karte

weerdruk
Het drukken van een beeld op de keerzijde van een reeds bedrukt vel papier. Engels: back-up Frans: verso Duits: Widerdruck

weergave van aangenomen waarden
Kartografische weergave van waarden die gebaseerd zijn op een aangenomen uitgangspunt, vaak op onderlinge afspraak, bijv. hoogte boven een reduktievlak*. Engels: – Frans: – Duits: fiktive Darstellung

weergave van continue verschijnselen
Kartografische weergave van continu verlopende verschijnselen, zgn. (1) continua, bijv. temperatuur en neerslag. Engels: – Frans: – Duits: Wertefelddarstellung

weergave van de bebouwing
Kartografische weergave van bebouwing als afzonderlijke gebouwen, in de vorm van bebouwd gebied of als plattegrondje. Engels: – Frans: – Duits: Bebauungsdarstellung

weergave van de spreiding van discreta
Kartografische weergave van gelijke of gelijksoortige, verspreid voorkomende verschijnselen (discreta) op hun juiste plaats, vaak met een kwantitatieve component. Bijv. de weergave van de elektriciteitscentrales door middel van cirkels waarbij de kleur de soort aanduidt en de grootte van de cirkels evenredig is met het vermogen. Engels: – Frans: ...

weergave van dichtheden
Kartografische weergave van het aantal of de waarde van een verschijnsel per oppervlakte-eenheid*. Engels: representation of densities Frans: figuration de la densité Duits: Dichtedarstellung

weergave van discrete verschijnselen
Kartografische weergave van verschijnselen die niet over het gehele afgebeelde gebied voorkomen, zgn (1) discreta, bijv. industriële produktie. Opm: De weergave van discreta kan plaatsvinden door de weergave van hun verbreidingsgebied* of door de weergave van hun spreiding*. Engels: – Frans: – Duits: Diskretadarstellung

weergave van dynamische verschijnselen
Kartografische weergave van de veranderingen van verschijnselen in ruimte en tijd. Engels: – Frans: – Duits: Bewegungsdarstellung

weergave van een verbreidingsgebied
Kartografische weergave van het verbreidingsgebied van verspreid voorkomende verschijselen (discreta). Bijv. de weergave van het gebied waarin een bepaald type molen voorkomt door middel van een begrenzingslijn* of een vlaktint*. Syn: weergave van een spreidingsgebied. Engels: – Frans: – Duits: Arealdarstellung

weergave van veronderstelde toestanden
Kartografische weergave van toestanden of gesteldheden die niet op waarneming berusten, maar via hypothesen zijn verkregen, bijv. een aangenomen breuk op een geologische kaart. Engels: – Frans: – Duits: hypothetische Darstellung

weergave van veronderstelde waarden
Kartografische weergave van waarden die niet op waarneming berusten, maar via aangenomen hypothesen zijn verkregen, bijv. geïnterpoleerde neerslagwaarden. Engels: – Frans: – Duits: hypothetische Darstellung

wegenatlas
Atlas bestaande uit systematisch samengevoegde delen van een wegenkaart. Engels: road atlas Frans: atlas routière Duits: Autoatlas

wegenkaart
Middelof kleinschalige navigatiekaart, welke het wegennet weergeeft en andere informatie die voor weggebruikers van belang is, bijv. (1) autokaart. Engels: road map Frans: carte routière Duits: Strassenkarte

wegentrekpen
Samenstel van twee trekpennen* waarmee twee evenwijdige lijnen gelijktijdig getekend kunnen worden. Syn: dubbele trekpen. Engels: double ruling pen Frans: tire-ligne double Duits: Doppelziehfeder

wereldatlas
Geografische atlas* die niet tot een bepaald gebied beperkt is, maar de gehele aarde tot onderwerp heeft. Opm: In een wereldatlas is het afzetgebied waarvoor de atlas bestemd is, vaak zowel wat schaal als aantal thema's betreft, uitgebreider behandeld dan andere delen van de wereld. Engels: world atlas Frans: atlas mondial Duits: Weltatlas

werelddeelkaart
Geografische overzichtskaart* op zeer kleine schaal, waarop een werelddeel in zijn geheel is afgebeeld. Engels: continental map Frans: carte de continent Duits: Erdteilkarte

wereldkaart
(a) Kaart waarop het aardoppervlak, al-of-niet samenhangend, in zijn geheel is afgebeeld, bijv. planisfeer*. (b) Verkorte vorm van de term wereldkaartserie*. Engels: world map Frans: carte du monde Duits: Weltkarte

wereldkaartserie
Serie topografische of geografische overzichtskaarten* van de gehele aarde, bijv. de Internationale Wereldkaart (IWK) op de schaal 1:1 000 000 en de Karta Mira op de schaal 1:2 500 000. Engels: world map series Frans: carte mondiale en série Duits: Weltkartenwerk

werkelijke maat
De werkelijke afmetingen van een bepaald exemplaar van een kaart of kaartblad, op een bepaald ogenblik. Opm: Door werking van het papier kan de werkelijke maat verschillen van de opgegeven maat*. Engels: – Frans: format réel Duits: Kartenistmass

werkelijke schaal
De kaartschaal die een bepaalde kaart of een kaartblad op een bepaald ogenblik heeft. Opm: Door de werking van het materiaal waarop de kaart is gereproduceerd, kan de werkelijke schaal afwijken van de opgegeven schaal*. Engels: real scale Frans: échelle réelle Duits: Istmassstab

werkkaart
(a) Vereenvoudigde kaart voor het intekenen van thematische gegevens, bestemd voor onderwijsdoeleinden.#(b) Topografische ondergrond, meestal in de vorm van een grijsdruk*, die dienst doet als basis voor het intekenen van veldwerkgegevens of andere onderzoeksresultaten. Engels: (a) outline map (b) topographic base Frans: (a) carte de travail (b) ...

wetenschappelijk kartograaf
Kartograaf die een universitaire opleiding in de kartografie heeft genoten en/of met wetenschappelijk onderzoek op kartografisch gebied belast is. Engels: – Frans: cartographe scientifique Duits: wissenschaftlicher Kartograph

x-coördinaat
Loodrechte afstand van een punt tot de y-as van een rechthoekig coördinatensysteem. Opm: Als oorsprong* en nulpunt* niet samenvallen is het de afstand tot een lijn door het nulpunt evenwijdig aan de y-as. Syn: abscis. Engels: easting Frans: abscisse Duits: Rechtswert

xerografie
Elektrografie* waarbij het beeld eerst op een metalen plaat voorzien van seleniumoxide wordt gevormd en daarna overgezet op het papier. Engels: xerography Frans: xérocopie Duits: Xerographie

y-coördinaat
Loodrechte afstand van een punt tot de x-as van een rechthoekig coördinatensysteem. Opm: Als oorsprong* een nulpunt* niet samenvallen is het de afstand tot een lijn door het nulpunt evenwijdig aan de x-as. Syn: ordinaat. Engels: northing Frans: ordonnée Duits: Hochwert

zeefdruk
Doordruktechniek* waarbij de beelddrager bestaat uit fijnmazig gaas, waarvan de niet-drukkende delen zijn afgedekt door een sjabloon. De drukinkt wordt met behulp van een rakel over het gaasdoek geschoven en via de niet-afgedekte delen door het gaasdoek heen, op het te bedrukken materiaal overgebracht. Opm: Voor het drukken van kaarten wordt deze t...

zeekaart
Navigatiekaart* die de zeeën der aarde met inbegrip van de aangrenzende kustgebieden weergeeft met de voor de navigatie op zee belangrijke natuurlijke en technische objecten en aanvullende informatie zoals getijgegevens, waarschuwingen e.d. Opm: In Nederland worden zeekaarten uitgebracht van het aangrenzende zeegebied en de in open verbinding hierm...

zeekaartenatlas
Opeenvolgend stel kaarten uit een zeekaartenserie*, los samengevoegd in een portefeuille of ingebonden tot een atlas. Syn: kaartfolio. Engels: chart folio Frans: atlas hydrographique Duits: Seeatlas

zeekaartenpapier
Vochtbestendig papier van sterke kwaliteit, met een hoog gramgewicht* en een goede radeerbaarheid, bestemd voor het drukken van zeekaarten. Opm: Bij een gramgewicht boven 150 spreekt men van (1) zeekaartenkarton. Engels: chart paper Frans: papier à cartes marines Duits: Seekartenpapier

zeekaartenreeks
Verzameling zeekaarten die een samenhangend gebied afbeelden, soms voor een speciaal doel vervaardigd. Engels: series of nautical charts Frans: chaîne de cartes nautiques Duits: Seekartenreihe

zelfklevende film
Dunne, doorzichtige kunststoffolie met kleefstof aan de achterzijde. Opm: Zelfklevende film vormt de basis voor letters, symbolen en rasterpatronen, die hiermee op snelle wijze zijn aan te brengen op een tekening. Ook gebruikt men wel gekleurde folie met een kleeflaag. Engels: self-adhesive film Frans: support adhésif Duits: Haftfolie

zelfstandige kaart
Iedere kaart die geen deel uitmaakt van een publicatie (boek of tijdschrift), maar een zelfstandige eenheid is en daarom ook als bibliografische eenheid in een kaartencatalogus wordt opgenomen. Opm: Hiermee worden niet alleen los verschijnende kaarten, maar ook kaartbladen uit een kaartserie bedoeld. Engels: – Frans: carte isolée Duits: Einzelka...

zetten
Letters en cijfers op een bepaalde wijze en in gestandaardiseerde, voorbewerkte vorm samenvoegen tot reproduceerbare tekst. Opm: Men onderscheidt (1) handzetten, (2) machinezetten en (3) fotografisch zetten. De eerste twee methoden worden nauwelijks meer toegepast. Engels: typesetting Frans: composition d'écritures Duits: Schriftsatz

zijaanleg
Zijde van het drukvel* die loodrecht staat op de grijperkant* en in contact komt met de zijaanleg* van de pers. Engels: side lay edge Frans: taquet latéral Duits: Seitenkante

zijaanlegmerk
Merkteken in de rand ter aanduiding van de zijaanleg* van het papier. Engels: side mark Frans: repère de côte Duits: Seitenmarke

zinnebeeldig kaartteken
Kaartteken met een symbolische betekenis, bijv. gekruiste sabels ter aanduiding van een slagveld; hamer en sikkel ter aanduiding van de staatsvorm. Engels: pictograph Frans: idéogramme Duits: symbolhaftes Kartenzeichen

zone-aanduiding
Codering ter aanduiding van de projectiezone* waarin een punt is gelegen. Opm: Deze nadere aanduiding is noodzakelijk voor die projectiesystemen* waarbij meerdere projectievlakken worden toegepast en de rechthoekige coördinaten zich in de verschillende zones herhalen (bijv. in de UTM-projectie). Engels: zone designation Frans: repère de fuseau D...

zonlichttint
De reliëftint* die in reliëfschaduwering* gebruikt wordt voor de weergave van de zonzijde. Opm: De zonzijde in reliëfschaduwering behoeft niet overeen te komen met de natuurlijke zonzijde. Engels: – Frans: – Duits: Sonnenton