Kopie van `Aardrijkskundige begrippen`

De woordenlijst staat niet (meer) online. U ziet hieronder een kopie van de informatie. Het kan zijn dat de informatie niet meer up-to-date is. Wees dus kritisch bij het beoordelen van de waarde ervan.
Categorie: Aardrijkskunde
Datum & Land: 16/03/2013, NL
Woorden: 780


Stroomgordel
Een stroomgordel is het voormalige sedimentatiegebied in en direct naast de rivier. Het omvat de opgevulde geul, de oeverwallen en eventueel de restgeul

Inzijggebied
Een inzijggebied of infiltratiegebied is een oorspronkelijk laaggelegen vorm of gebied dat door processen van sedimentatie-erosie of verschillende intensiteiten van klink relatief hooggelegen is

Aardkundig monument
Een aardkundig monument is een aardkundig object dat vanwege zijn bijzondere kenmerken door een officiële instantie tot monument benoemd is.

Aardkundige waarden
Aardkundige waarden zijn de aardkundige kwaliteiten van natuur en landschap. Onder het begrip aardkundige waarden vallen geomorfologische, geologische, bodemkundige en geohydrologische verschijnselen

aardkorst
de buitenste schil in het inwendige van de aarde

aanwas
Aangeslibd materiaal tegen een bestaande dijk, kust of oever.

aankomstlanden
landen waar de inkomsten van vreemde toeristen veel groter zijn dan de uitgaven van de eigen toeristen in het buitenland

Aardverschuiving
Een aardverschuiving ontstaat door het onder invloed van de zwaartekracht afglijden van los gesteente of aarde

activiteitsgraad
participatiegraad, de verhouding tussen de beroepsbevolking en de bevolking in de beroepsactieve leeftijd

achterland
het gebied op het vasteland dat via auto-, spoor- of waterwegen of via pijpleidingen in verbinding staat met de haven

Adsorptie
Adsorptie is de verdichting van gassen, vloeistoffen of opgeloste stoffen aan het oppervlak van vaste stoffen

ADC
Archeologisch Diensten Centrum.

afzettingsbodem - -gesteente
bodem - gesteente ontstaan door opeenhoping van losse gesteenten door wind, zee of rivier

Afzetting
Een afzetting is een door een transporterend medium (water, wind, ijs of de zwaartekracht) neergelegd sediment

Afwateringspatroon
Het afwateringspatroon is het natuurlijk hiërarchisch patroon van beken en rivieren

afwatering
Afvoer van overtollig water uit een gebied. Dit gebeurt natuurlijk (als het gebied hoog genoeg ligt ten opzichte van de omgeving) of kunstmatig in laaggelegen gebieden door molens en gemalen.

agrobusiness
geïntegreerd complex van landbouw- en voedingsbedrijven die zowel het kweken als het verwerken van voedsel beheren

agro-industrie
industrie die landbouwproducten als grondstof heeft

agglomeratie
het geheel van de kernstad vergroeid met de omliggende gemeenten uit de stadsrand

AIC
Archeologisch Informatie Centrum.

alluvium
afzetting van een rivier of een beek

alluviale vlakte
het laaggelegen deel van de dalbodem dat regelmatig overstroomt

AMR
Project Actualisering Monumentenregister. Een gezamenlijk project van de Rijksdienst voor de Monumentenzorg (RDMZ) en de ROB met als doel het creëren van een optimale basis voor een goed beheer van het bestand van wettelijk beschermde monumenten.

Ammoniet
Een ammoniet is een fossiele schelp uit het Paleozoïcum en Mesozoïcum. De diergroep is aan het eind van het Krijt uitgestorven. Slechts het spiraalgewijs gewonden uitwendige skelet is fossiel bewaard gebleven. Deze fossielgroep is van groot belang voor datering van Mesozoïsche laagpakketten

AMK
Archeologische Monumentenkaart. Een kaart die per provincie alle bekende archeologische terreinen (monumenten) weergeeft door middel van een kleurcodering. Deze kleur verwijst naar de archeologische waardering van zo’n terrein. Zie legenda op achterflap.

anticycloon
hogedrukgebied

Anion
Een anion is een negatief geladen ion, deel van een molecuul

anemometer
windmeter, instrument waarmee de windsnelheid wordt gemeten

Anastomoserende rivier
Een anastomoserende rivier bestaat uit een stabiel patroon van meerdere, onderling verbonden riviergeulen, gekenmerkt door een hoge sedimentatiesnelheid en een lage kronkelfactor, voorkomend in gebieden met bodemdaling en-of zeespiegelstijging

aquifer
een watervoerende laag. Er zijn aquifers met een vrije waterspiegel (aan de onderzijde begrensd door een ondoorlatende laag) en aquifers met een gespannen waterspiegel (aan boven- en onderzijde afgesloten door ondoorlatende lagen)

Aquifer
Een aquifer is een voor grondwater goeddoorlatende laag. Ook wel watervoerend pakket of watervoerende laag genoemd

Aquiclude
Een aquiclude is een voor grondwater ondoorlatende laag

Aquittard
Een aquittard is een voor grondwater slechtdoorlatende laag

arrondissement
in België een administratieve eenheid, een onderdeel van een provincie

Aride
Aride is de klimatologische benaming voor een regio met geringe neerslag

arctisch
koud; de arctische zone is de koude zone nabij de noordpool, waar de temperatuur van de warmste maand niet boven de 10°C stijgt

ARCHON
Archeologische Onderzoekschool Nederland. AWN Archeologische Werkgemeenschap voor Nederland.

ARCHIS
ARCHeologisch Informatie Systeem. De centrale databank waarin de informatie over archeologische vindplaatsen is vastgelegd.

archipel
eilandengroep

Archeoregio
Gebied waarbinnen zowel sprake is van een globaal verband tussen landschap en bewoningsgeschiedenis als tussen landschapsvormende processen en het ontstaan van archeologische vindplaatsen, en het bodemarchief in het algemeen. ARCHIS

ARC
Archeological Research & Consultancy BV.

Asthenosfeer
De asthenosfeer is het bovenste deel van de aardmantel, maximaal 300 km dik. Deze is opgebouwd uit enigszins vervormbaar gesteente

asthenosfeer
bevindt zich onder de lithosfeer en omvat het middelste deel van de mantel (magma)

atol
koraaleiland in de vorm van een ring, zijnde de overblijfselen van een koraalrif dat eens rond een vulkanisch eiland lag

AWN
Archeologische Werkgemeenschap voor Nederland.

basisveen
Veen dat aan de basis ligt van de holocene afzettingen in Nederland en dat tussen 7000 en 6000 voor Christus is gevormd. Op de meeste plaatsen later bij hoge vloeden weer weggeslagen.

Basisveen
Basisveen is een veenlaag die dikwijls aanwezig is aan de basis van de Holocene lagunaire en kustafzettingen

Basalt lava
Basalt lava is een donkergekleurd uitvloeiingsgesteente dat arm aan kiezelzuur is

Basalt
Basalt is een donker gekleurd, zeer hard, vulkanisch gesteente, meestal in zuilen voorkomend; ontstaan uit materiaal, afkomstig uit de aardmantel. De hele oceanische korst op aarde bestaat uit basalt

barometer
toestel waarmee de druk van de dampkring gemeten wordt

banlieue
voorstedelijk gebied

bananenrepubliek
land in Midden-Amerika met een onstabiele politieke toestand, waar grote multinationals de politiek sterk beïnvloeden

babyboomgeneratie
de relatief grote bevolkingsgroep die vlak na de tweede wereldoorlog geboren is

bauxiet
belangrijkste grondstof voor de vervaardiging van aluminium

Beschermd monument
zie Wettelijk beschermd monument.

beroepsstructuur
de verdeling van de economisch actieve bevolking op basis van het soort bedrijf waarin men werkzaam is primaire sector: landbouw (+ tuinbouw), visvangst, bosbouw, mijnbouw de eerste schakel van een productieketen secundaire sector: industrie, fabrieksnijverheid de goederen uit de primaire sector worden verwerkt; tertiaire sector: de rest, de dienstensector er worden geen materiële goederen gemaakt.

beroepsbevolking
economisch actieve bevolking; bestaat uit de werkende en de werkloze beroepsbevolking

berg
een reliëfvorm die boven zijn laagste omgeving uitsteekt met tenminste 500 m (vb. de Mont Ventoux) – ook een bergketen

Bentheimer zandsteen
De Bentheimer zandsteen is een in het Onder Krijt afgezette zandsteen die afkomstig is uit de omgeving van Bentheim

bekken (of kom)
gebied dat lager ligt dan de ruimere omgeving

Beheermaatregelen
Maatregelen die in overleg met de grondeigenaren worden getroffen om ingerichte monumenten op de lange termijn goed te beheren.

bebouwingsdichtheid
de bebouwde oppervlakte per km² of ha

bevolkingsevolutie - bevolkingsloop
de verandering van het aantal inwoners van een gebied; het resultaat van geboorten, sterfte, in- en uitwijking (01,04, 02,04) geboorten - sterfte = natuurlijke beweging inwijking - uitwijking = migratiesaldo ----------------------------- bevolkingsevolutie

bevolkingsdichtheid
het aantal inwoners per oppervlakte; meestal inw-km² (01.04, 02.04, 03,02, 04.05, 05.02, 05.07)

Bioturbatie
Bioturbatie is een verstoring van de oorspronkelijke gelaagdheid van een sediment door levende organismen

Biosfeer
De biosfeer bestaat uit het bovenste deel van de aardkorst, het aardoppervlak en het laagste deel van de atmosfeer, dat wordt bewoond door (levende) organismen

biodiversiteit
biologische verscheidenheid, aantal soorten planten en dieren

bio-industrie
Intensieve veehouderij, waarbij op een (bijna) industriële wijze dierlijk voedsel wordt geproduceerd.

binnenstad
het geheel van de stadskern en de omliggende stadswijken

bitumen
een natuurlijk voorkomend taai vloeibaar mengsel van koolwaterstoffen, dat in zijn natuurlijke staat niet kan ontgonnen worden door oppompen; maakt zo’n 18% uit van teerzanden

blizzard
hevige winterstorm met zware sneeuwvel en zeer lage temperaturen in Noord-Amerika; ontstaat doordat koude winden afkomstig van de Noordpool ongestoord zuidwaarts kunnen trekken

bonkveen
(ook wel `bolster` genoemd) Bovenste deel van een hoogveenpakket dat bruin van kleur is, vrij los is en als turfstrooisel gebruikt kan worden.

boezem
Opslagplaats van overtollig polderwater.

boeddhisme
ontstaan uit het hindoeïsme. Het is een voortzetting en ontwikkeling van bestaande inzichten en instellingen volgens de visie van Boeddha. Het boeddhisme kan sterk verweven zijn met het hindoeïsme en er bestaan tal van grens- en overgangsgebieden

Bodemwater
Bodemwater is water dat zich in het bovenste deel van de grond (bodem) bevindt

Bodemuitputting
een vorm van erosie waarbij geen deeltjes, maar opgeloste (voedings-)stoffen aan de bodem onttrokken worden.

bodemprofiel
het geheel van de in een bodem te onderscheiden etages (horizonten) met eigen kenmerken

bodemerosie
Het opnemen en verplaatsen van gronddeeltjes door wind, water of ijs. De kans op bodemerosie is het grootst op stukjes onbeschermd aardoppervlak, bijvoorbeeld een akker.

bodemerosie
het door water- en winderosie verdwijnen van de bovenste lagen van de bodem

Bodemdaling
Bodemdaling of zakking is de daling van het grondoppervlak door oxydatie, zetting of geologische processen

bodembestemmingsplan
op Plannen van Aanleg en Gewestplannen wordt aan elk gebied een bepaalde bestemming toegekend; industrie, landbouw, natuur, enz.

Bodemarchief
Alle in de grond aanwezige archeologische resten, zowel de bekende als de onbekende.

bodem
het bovenste, losse deel van de aarde, waarin de plantenwortels groeien

Bronwater
Bronwater is uit de ondergrondse aquifers afkomstig verpakt water dat voor verkoop aangeboden wordt

Bronstijd
De Bronstijd is een archeologische periode die duurde van ± 1.700 tot 700 voor Christus

bron
plaats waar het grondwater aan de oppervlakte komt

broeikaseffect (versterkt)
een algemene temperatuurstijging op onze planeet, door de toenemende concentratie van koolstofdioxide en andere gassen in de atmosfeer

Brits Gemenebest (of Commonwealth)
een vereniging van grotendeels autonome naties onder leiding van het Verenigd Koninkrijk. De nu onafhankelijke landen waren vroeger kolonies.

brinkdorp
Dorpstype, ook bekend onder de naam esdorp, op de zandgronden. De kern van het dorp wordt gevormd door een dorpsplein (brink).

brink
Rond grasveld met drinkput waar dieren `s nachts verbleven, omgeven door boerderijen en bomen. Komt voor op de zandgronden bij brink-esdorp.

Breuk
Een breuk is een breukvlak waarlangs duidelijke verplaatsing heeft plaatsgevonden

branding
heftige golfslag bij de kust, ontstaan door het breken van de golven

brandcultuur
vorm van akkerbouw waarbij een stuk natuurlijke vegetatie wordt afgebrand om zo de bodem te bemesten

burgerlijke stand
gemeentelijke dienst die alle belangrijke maatschappelijke gebeurtenissen in het leven van elke inwoner bijhoudt; o.m. geboorte, sterfte, migraties

Carboon
Periode in de geologische tijdstabel, ca. 300 miljoen jaar geleden, waarin Nederland een tropisch klimaat had en waardoor steenkool is gevormd.

carbochemie
chemische nijverheid op basis van steenkool

Caprock
Caprock is een afdekkende laag boven een zoutpijler bestaand uit carbonaten en sulfaten

canyon
kloofdal, dal met verticale wanden

CBD
Central Business District; de centraal gelegen zakenwijk in een grote stad

Celtic field
Prehistorisch akkercomplex waarbij de afzonderlijke akkers zijn omzoomd door wallen; vaak in een kenmerkend schaakbordpatroon.