Kopie van `Begrippenlijst Nederlands-Indië`

De woordenlijst staat niet (meer) online. U ziet hieronder een kopie van de informatie. Het kan zijn dat de informatie niet meer up-to-date is. Wees dus kritisch bij het beoordelen van de waarde ervan.


Begrippenlijst Nederlands-Indië
Categorie: Geschiedenis en volkskunde > Nederlands-Indië
Datum & Land: 25/01/2009, NL
Woorden: 1122


AAA-Beweging april 1942.
Dit moest een door de Japanners gewenste massabeweging worden: want Japan was: Asia Tjahaja, Asia Pelindoeng en Asia Penimpin (= Licht van Azië, Beschermer van Azië en Leider van Azië). De beweging bracht niet wat men verwacht had, en stierf in oktober 1942 een vroege dood. Hierna gingen de Japanners over tot het inschakelen van de nationalistisch...

Aardbeving
West-Java 10-10-1834; deze verwoestte het Paleis van de Gouverneur-generaal te Buitenzorg.

Aardrijkskundig Genootschap
zie Koninklijk Nederlands Aardrijkskundig Genootschap

Abda-Command 1942
Een Amerikaans-Brits-Nederlands-Australische bevelsorganisatie o.l.v de Brit Wavell, gevestigd te Bandoeng. Ze bestreek het gebied van Birma tot het Australische Darwin. Doel: het stuiten van een Japanse aanval. Opgeheven 25-02-1942: Nederlands-Indië stond er nu alleen voor.

Achteruitgang Welvaart
Java einde 19e eeuw; oorzaken: Nederlandse dure acties in de Buitengewesten (o.a. Atjeh) aantal bestuursambtenaren werd steeds groter veel geld werd besteed aan de verbetering van de infrastructuur crisis in de rietsuiker-cultuur bevolkingsgroei (eigenlijk de eerste oorzaak)

Actie Finale
kort voor het staakt-het-vuren midden augustus 1949 was er een poging om Poncke Princen en de zijnen gevangen te nemen cq. te doden op West-Java. Princen ontsnapt, terwijl zijn vrouw en anderen het niet overleven.

Adat
(Arab., = het terugkerende), in vele Indonesische talen overgenomen woord in de betekenis van: gewoonte, overgeleverd gebruik, alsmede juist en aanvaard gedrag tegenover de medemens. Adatrecht is de term voor het ongeschreven volksrecht in Indonesië, in 1893 door Snouck Hurgronje geïntroduceerd. C. van Vollenhoven is het adatrecht gaan besch...

Adipati
ambtstitel voor regenten, hoger dan Toemenggoen.

Adjeng
ongehuwde adellijke vrouw.

Adjunct-Regent
(assistent-regent), idee van Simon de Graaff en Van Rees, om ontwikkelde inheemse ambtenaren een carrière te kunnen bieden; onderdeel van een plan naar minder gewesten op Java en Madoera. Er is aan gewerkt van 1902 tot 1907 en toen verworpen.

Advocaat-Fiscaal
was vanaf 1620 de aanklager en eiser in zaken die VOC-dienaren betrof. Alleen in gemengde zaken kon hij burgers en vrije luijden aanklagen. Zijn zaken werden berecht bij de Raad van Justitie. Zie ook: Rechtspraak.

Afdeling B
van gymnasium Willem III: vanaf 1867 opleidingsmogelijkheid voor Indische bestuursambtenaren. In 1913 sloot deze afdeling. Zie ook bij: Groot-ambtenaarsexamen.

Afschaffing verplichte levering/aanplant
1863 kruidnagelen en nootmuskaat op de Molukken 1864 peper 1865 thee, kaneel, indigo Suiker en koffie bleven voorlopig als cultures: te profijtelijk!!

Agave
werd geteeld omdat het harde touwvezels opbracht, geschikt voor het binden van graanproducten, voor scheeps- en visserijdoeleinden en de mattenindustrie. Vóór de Tweede Wereldoorlog kwam 17% van de werelduitvoer uit Nederlands-Indië. Zie ook bij: Wereldproductiecijfers.

Agoeng, Sultan
van Mataram (1613-1645) verovert de rest van Java behalve Banten en Batavia (=VOC)

Agrarische Wet 1870
kwam onder minister De Waal tot stand, die aan particuliere ondernemers meer armslag bood om zich in Indië te vestigen, omdat het Cultuurstelsel vastliep. Javanen konden hun dorpsgronden in eigendom krijgen, en verhuren aan Europeanen. Europeanen konden woeste grond in erfpacht krijgen.Na de afschaffing van de slavernij was de arbeidsmarkt weli...

Airlangga
koning van Mataram 1019-1049. Periode van grote bloei. ca. 1030 sluit hij vrede met Srivijay middels huwelijk. Aan het einde van z'n leven verdeelt hij zijn rijk: oostelijk deel (Janggala), en westelijk deel (Kediri)

Alang-alang
hoge grassoort

Alassers
, een klein volk, gemengd levend met Maleiers, Batak, Atjehers en Gajo's in het dal van de Lawé Alas (rivier) op Sumatra, ter westen van Medan. Middel van bestaan is rijst (sava) en tabak. Hun eigen taal wordt door ca. 80.000 mensen gesproken (1989). Zie ook: Bevolkingsgroepen

Alfoeren
Deze benaming wordt gegeven aan wilde, heidense - animistische (berg-)volken, die op vele plaatsen in de archipel voorkomen (voorkwamen). Het gaat dan over maatschappelijke omstandigheden, en is niet een etnografische aanduiding. In oudere werken worden de primitieven op o.a. Ceram, Boeroe en Halmahera Alfoeren genoemd. Zie ook: Bevolkingsgroepen.

Allied Military Administration Civil Affairs Branch
zie: AMACAB

Allochtonen
Uit een ander land afkomstige bewoner van Nederland en hun kinderen en achterkleinkinderen (aldus Rapport "Allochtonenbeleid" van de Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid in 1989.) In 1996 wordt in de Wet bevordering evenredige arbeidsdeelname allochtonen (WBEAA) onder 'allochtonen' ondermeer verstaan: personen geboren in Azië m...

Almanak, Jaarlijkse
Vanaf 1731 verscheen deze almanak met de namen en titels van de Indische ambtenaren.

Aloen-aloen
ruim vierkant grasplein voor de woningen van de regenten en hoofden.

Alting Mees, Fokko
(1819-1900), minister van koloniën, 1876-1877. Hij was van conservatief-liberale richtingZie ook: Ministers van Koloniën.

Alting, Willem Arnold
(1724-1800) Hij studeerde rechten in Groningen en arriveerde in 1751 in Batavia als onderkoopman: hij zou nooit meer terugkeren naar Nederland. In 1763 kwam hij in de Raad van Indië In 1777 eerste raad en directeur-generaal Hij werd gouverneur-generaal (1780-1797), de laatste van de VOC. Zijn bestuur werd gekenmerkt door grove misbruiken. E...

AMACAB (
Allied Military Administration Civil Affairs Branch) Zie verder NICA.

Ambachtsscholen
Opgericht in 1909 en 1910, in Batavia, Soerabaja en Semarang. De meeste leerlingen zouden geen eigen bedrijfje beginnen, wat wel de opzet was geweest, maar in loondienst komen van Europese bedrijven

Ambon
zie ook Molukken De eerste landvoogd was Frederik de Houtman, 1605-1611. Daarna kwam de eerste Gouverneur-generaal Pieter Both in 1611. Ambon bleef tot 1619 zetel van de Gouverneur-generaal tot Batavia deze rol overnam, mede omdat Java meer voedsel (rijst) en hout kon leveren.Daarna werd Ambon in de VOC-periode een Gouvernement met een gouverneur ...

Ambon-stad – Kota Ambon
, in 1574 door de Portugezen gesticht.

Amfioen of Amphioen
zie bij Opium-regie

Amok
mengamuk of amuk (lett. tieren of tekeergaan): verblind van woede alles wat men ontmoet doden of verwonden. Reeds in de 16e eeuw maakten Portugese zeevaarders melding van de 'amuco'. Sommige schrijvers verklaren dat de oorzaak hiervan ligt in de overmatige zelfbeheersing van de bevolking in het sociale gedrag, waarvoor de amok een uitlaatklep is. ...

Amsterdam
Eén van de vier schepen die deelnam aan de Eerste Expeditie

Aneta,
Algemeen Nieuws- en Telegraafagentschap, opgericht in 1917 en vanaf 1918 actief als zijnde het eerste Indische persbureau, dat het nieuws doorgaf aan de dagbladen en later ook aan de NIROM. Oprichter was D.W. Berretty, een opvallend persoon die met het nieuwsmonopolie van het Aneta jarenlang de dagbladen in Indië in de greep had, wat uiteraard vee...

Angkatan Pemoeda Indonesia (API)
, een radicale pemoeda-organisatie, organiseert op 19 september 1945 een enorme massabijeenkomst op het Koningsplein in Batavia: Soekarno roept de menigte tot kalmte op.

Angkatan Perang Indonesia (APRI).
Naam van het Indonesische leger na het uitroepen van de eenheidsstaat 17 augustus 1950. Als zodanig opvolger van de APRIS Zie ook: Indonesische leger in ontwikkeling.

Angkatan Perang Ratu Adil (APRA)
of te wel "Strijdkrachten van de Rechtvaardige Vorst". Strijdgroep die ontstond rond het moment van de soevereiniteits-overdracht eind 1949. Zij bestond voornamelijk uit ex-KNIL-militairen (Ambonezen) en ex-TNI-militairen (vooral Soendanezen). Hun doel was het in stand houden van de federatieve staat Indonesië, en vooral van de deelstaat ...

Animisme
(anima is ziel). Godsdienst - wereldbeschouwing van de oorspronkelijke bevolking van Nederlands-Indië, voordat Hindoeïsme, Islam en Christendom hun invloed lieten gelden. Elementen van het animisme zijn tot op heden vermengd gebleven met de latere godsdiensten. Kenmerken van het animisme: in de natuur, in dieren, in mensen huist een ziel de ziel k...

Antara
Zie: Aneta

Apanage
stukken grond die de vorsten als betaling gaven aan de inheemse ambtenaren - familieleden

APRA
zie Angkatan Perang Ratu Adil

APRI
zie Angkatan Perang Indonesia

APRIS
zie Angkatan Perang Indonesia Serikat

APWI
zie RAPWI

Arak
sterke drank, gedestilleerd uit rijst of palmkool

Arends, P.C.
directeur Binnenlands Bestuur, 1895-1903

Arsip Nasional
, zie bij Landsarchief.

Artikelbrief,
door de Staten-Generaal uitgevaardigd en enkele malen herzien. Daarin stond nauwkeurig omschreven aan welke gedragsregels elke opvarende zich had te houden. De regels hadden betrekking op bijvoorbeeld het bijwonen van godsdienstoefeningen, het vloeken, het weggooien van etenswaren, de reiniging van het schip, diefstal en het gebruik van vuur....

Asch van Wijck, Titus Anthony Jacob van
(1849-1902), minister van koloniën 1901-1902. Politieke richting: ARP. Zie ook: Ministers van Koloniën.

Assimilatie-politiek
(Van Deventer en Van den Berg): deze politiek ging een stap verder dan associatie-politiek: de elite moest echter wel Nederlands blijven

Assistent-Resident
Nederlandse bestuursambtenaar, stond aan het hoofd van een afdeling in een residentie.Zie ook Bestuursstructuur.

Assistent-wedono
hulp van de wedono. Zie ook Bestuursstructuur.

Associatie-politiek
idee onder Ethische denkers: (o.a. Snouck Hurgronje): hogere groepen in de Javaanse maatschappij moesten westerse wijsheid met oosterse ervaring paren. De zonen van inheemse hoofden zouden westers onderwijs moeten volgen en voor hogere opleiding naar Nederland moeten gaan. Vooral na november 1926 werd deze politiek afgewezen.

Ataka
groot Brits legerkamp bij Suez, dat de Repatrianten vanuit Nederlands-Indië aandeden om te worden voorzien van vooral winterkleding. Zie ook bij: Repatriëring

Atjeh-oorlogen
1873-1904 Directe aanleiding: 'Verraad van Singapore' : in 1873 ging een Atjehese delegatie naar Singapore om in onderhandeling te gaan met consuls van Italië en Amerika 1e Atjeh-oorlog 1873. Generaal Köhler, met 3000 man, wilde kraton bezetten. Dit bleek een moskee te zijn; er vielen veel slachtoffers 2e
Atjehers
zijn de bewoners van het noordelijkste deel van Sumatra. Hun godsdienst is de Islam, die via de handelswegen de Atjehers heeft bereikt. Ze zijn vrij strikt in het naleven van de godsdienstige plichten, hoewel vele oude animistische gebruiken en handelingen zijn opgenomen in door de islam gesanctioneerde vormen. Al in de 19e eeuw namen vele Atjeher...

Atoombom op Nagasaki
Op 9 augustus 1945 viel de tweede atoombom op Nagasaki. Op een afstand van 1800 meter was het kamp Fukuoka-14, waar 229 Nederlanders waren geïnterneerd. Het geringe aantal Nederlandse slachtoffers (vijf of zes) was te danken aan de genoemde afstand, maar ook aan de voor hen gunstige windrichting.

Badan Keamanan Rakjat (BKR)
(volksveiligheidsorganisatie), werd 22 augustus 1945 als een eigen machtsapparaat van de Republiek. Hierbij sloten zich vooral aan: voormalige leden van de Peta, de Heiho en Indonesische KNIL-militairen. Haar opvolger was de TKR.Zie ook: Indonesische leger in ontwikkeling.

Badjo's
Een over een groot deel van de archipel verspreid levend volk, meestal direct aan zee of net in de zee levend, in zeer eenvoudige paalwoningen. Ze leven een al of niet zwervend bestaan. De Orang Laut (in engere zin) daarentegen wonen in hun bootjes op zee en komen slechts zelden aan land. Hun taal wordt door ca. 50.000 mensen in de archipel ...

Badoei's
Een bevolkingsgroep in Banten, op de berghelling van de Pagelaran in West-Java; het verschijnsel is te zien als een overblijfsel van de vóór-Islamitische periode. Deze groep week uit naar de ondoordringbare binnenlanden rond het jaar 1500 door het opdringen van de islam. Zeer belangrijk is de verering van de zielen van de voorouders. De wereldlijk...

Bahasa Indonesia
In 1928 uitgeroepen tot een eenheidstaal: Maleis, elementen uit het Nederlands en regionale talen. Na de revolutie: oe = u. In 1972 volgt een spellingswijziging: -wijziging aardrijkskundige namen: o.a.: Makassar wordt Ujung Pandang -dj wordt j: vb. Djakarta wordt Jakarta -j wordt y; vb. Surabaja wordt Surabaya -tj wo...

Bali
Eind 15e eeuw vluchtte de hindoe-aristocratie van Java naar Bali door het islamitisch oprukken, waarna de culturele Gouden Eeuw van Bali begon. 1846 stuurden de Nederlanders eerste expeditie, vanwege het plunderen van gestrande schepen (kliprecht). In 1848 volgde de 2e expeditie (een mislukking...

Balikpapan
Zie ook bij: Wereldproductiecijfers.

Balinezen of Baliërs
zijn de bewoners van Bali en west-Lombok. Zij belijden de Hindoe-godsdienst, en stammen af van de geëmigreerde Hindoe-Javanen. Hun taal heeft een sterke invloed van het Javaans ondervonden, en wordt door ca. 3,9 miljoen mensen gesproken (1993) De Balinezen kennen vier kasten: Brahmanen (priesters) Ksatria's Wesja's Soedra's Dit standsverschi...

Baljuw
Aanklager of eiser in de VOC-periode vanaf 1620; zijn zaken betroffen burgers en vrije luijden, maar geen VOC-dienaren, behalve in bepaalde 'gemengde' zaken. Hij maakte zijn zaak aanhangig bij de Schepenbank. Zijn gebied betrof Batavia (niet het Kasteel) en Ommelanden. Zie ook: Rechtspraak.

Bamboe
Deze reus onder de grassen wordt als grof vlechtwerk gebruikt voor woningbouw en bruggenbouw. In Nederlands-Indië was het enige bamboeproduct de bamboehoed, gemaakt van dunne smalle reepjes.

Bandjarezen
(Banjaren). We vinden deze bevolkingsgroep in zuidoost Borneo, rond de stad Bandjermasin. Hun cultuur is een mengsel van Dajakse, Maleise en Javaanse elementen. Hun taal wordt gesproken door ca. 2,1 miljoen mensen (1993). In de 16e eeuw werd dit Hindoeïstische volk door het Javaanse Demak bekeerd tot de Islam. Ondanks vele woorden van buitenaf, he...

Bandjermasin
Dit was in de VOC-tijd één van de locaties waar een comptoir was; het product waar de handel om ging was peper.

Bandjermasinse Oorlog
1857-1865, op zuidoost Borneo.De belangstelling van het gouvernement voor deze regio werd groter door de vondst van steenkool. Gouverneur-generaal Rochussen opende zelfs in 1849 persoonlijk de eerste gouvernementsmijn in Pengaron, die de naam "Oranje-Nassau" kreeg.Er was een goede relatie met de oude sultan Adam. Problemen kwamen er, to...

Bandjir
(Banjir)Plotseling opkomend hoog water in een rivier tengevolge van zware (moesson-) regen

Bandoeng-conferenties
: zie Deelstaten.

Bantamse Opstand, Grote
1750-1753. Zie Banten

Banten
Maakt zich 1527 los van Pajajaran, o.l.v Soenan Goennoeng Jati (was één van de Wali Sanga). Ze veroveren Soenda Kelapa, wat herdoopt wordt tot Jayakarta (=stad van de grote overwinning) na de Portugezen aldaar te hebben verslagen. Rond 1600 was Banten het belangrijkste handelscentrum van Java. Banten wordt een VOC-locatie (comptoir) me...

Bapak
Subud staat voor drie woorden in het Sanskriet: Susila (leven in harmonie met de wil van God), Budhi (ontwikkeling van de innerlijke goddelijke kracht die in ieder mens aanwezig is), Dharma (overgave en onderwerping aan de wil van God. De latihan (=oefening) staat centraal in Subud. Middels deze oefening kan men die niveaus bereiken en die krachte...

Baren
zij die voor de eerste keer naar Nederlands-Indië vertrokken. Bekend begrip: Baren & Oudgasten. De laatsten waren al eerder in Nederlands-Indië geweest, cq. waren er al langer.

Barisan
De regent kreeg vanaf 1831 de beschikking over een eigen militie: de barisan.

Barisan Pelopor
zie: Paramilitaire Organisaties.

Bartholomeus Diaz
(ca. 1450-1500) in 1487-1488 was hij de eerste Europeaan die de Kaap der Stormen (Kaap de Goede Hoop) rondde. Zie verder: Portugezen

Bataafse Republiek
(1795-1806) wilde behalve het eigen land ook de koloniën hervormen: "Al hetgeen hier (in Europa) recht en billijk is, moet ook daar recht en billijk zijn". In plaats van de VOC-dwangcultures en herendiensten moest er een verlicht en liberaal koloniaal bestuur gaan functioneren. Dirk van Hogendorp was voorstander van een verlicht bestuur...

Batak huis
Het Batakhuis is verdeeld in drie niveau's: de onderwereld (onder het huis worden de dieren gehouden die waarschuwen bij gevaar), de aarde (de mensen wonen in het midden), en de bovenwereld (aan de dakrand hangen de heilige erfstukken. Zie verder: Bevolkingsgroepen.

Batavia
Zie ook: Conferenties, stappen en gebeurtenissen in de relatie tussen Nederland en Indonesië 1945-1963.

Batavia-Naamgeving
Jayakarta 1527 (=roemrijke vesting-voltooide overwinning), Batavia 18-01-1621, bepaald door de Heeren XVII. J.P. Coen had liever de naam Nieuw-Hoorn gehad, naar zijn geboorteplaats. Djakarta 8 december 1942, na de komst der Japanners, en officieel na de soevereiniteitsoverdracht 1949 Jakarta 1972 na spellingswijziging

Bataviase Koorts
zie: Malaria

Bataviase Statuten 1642
Maetsuyker (later gouverneur-generaal): codificatie van plakkaten en andere rechtsregels die tot ver in de 19de eeuw haar geldingskracht behield. Deze statuten bepaalden, dat in alle gevallen waarin deze niet voorzag, het Nederlandse gewoonterecht, en wanneer dit onvoldoende bleek, het Romeinse recht moest worden toegepast. De Chinezen en Javane...

Batig slot-politiek
doel is verhoging van het exportsaldo d.m.v. o.a. het Cultuurstelsel. In de periode 1851-1860 zorgde zij voor 1-3 deel van de totale Nederlandse Staatsinkomsten.

Batik
in Nederlands-Indië kon tot bloei komen door het voor de VOC verloren gaan van Coromandel in 1780, en nog definitiever door de opkomst van de Engelse 'katoentjes' en het einde van de Nederlandse invloed in Coromandel na 1825. Vooral op Midden-Java, met als centrum Soerakarta, kwam de batik-industrie tot bloei. Batik tulis (handgeverfd, alleen door...

Batikdoeken
Djokjakarta en Soerakarta zijn de centra van productie.

Baud, Guillaume Louis
(1801-1891); minister van koloniën, 1848-1849, batig slot-politiek, conservatief Zie ook: Ministers van Koloniën.

Baud, Jean-Chrétien
(1789-1859) gouverneur-generaal 1833-1836, voorstander van het Cultuurstelsel, en minister van koloniën 1840-1848 (wnd. in 1840) Opleidingen volgde hij op de artillerieschool te Breda en de marineschool in Hellevoetsluis 1807: als adelborst 1e klasse naar Indië; doch het schip waarop hij voer viel in handen van een Portugees-Engelse vloot. Baud ble...

Bauxiet,
een delfstof met een hoog aluminiumgehalte, waar vooral in de vliegtuigindustrie behoefte aan is. Het wordt gevonden in de Riouw-archipel, vooral op het eiland Bintan. Vanaf 1935 is bauxiet geëxporteerd. Vlak voor het uitbreken van de Tweede Wereldoorlog waren er plannen om de bauxiet in Indië te verwerken, om politiek-economische redenen, ma...

Bedrijfsleven 1945-1949
. Tot en met de Eerste Politionele Actie stond het Nederlandse bedrijfsleven achter het beleid van de Nederlandse regering: de bijnaam voor deze actie was niet voor niets 'Operatie Produkt'. Hierna zien we een omslag: het bedrijfsleven wilde Indonesië liever tevreden houden met het oog op de toekomst. Maar Den Haag hield vast aan de harde (vooral K...

Beel, Louis Jozef Maria
(1902 – 1977) Nederlands staatsman, In okt. 1948 werd hij Hoge Vertegenwoordiger van de Kroon in Indië, en verving daarmee Van Mook per 4 november 1948. In mei 1949 trad hij af wegens zijn bezwaren tegen de Indiëpolitiek van de regering, na het Van Royen-Roem-akkoord. Per 2 juni 1949 wordt hij opgevolgd door A.H.J.Lovink. Zie ook: Gouvern...

Belanda hitam
of 'zwarte Nederlander'.Tussen 1831 en 1872 haalde men uit Ghana in de buurt van Elmina ca. 3000 Afrikanen ter aanvulling van de troepen van het KNIL. Zij werden vrijgekocht en dienden voor een periode van 12 of meer jaren. Een deel van hun soldij werd ingehouden om de 100 gulden te vereffenen die betaald waren aan de koning van Ashanti voor...

Belasting.
Vanaf 1879 werd de belasting voor Europeanen en Vreemde Oosterlingen (vooral Chinezen) ingevoerd. Er waren twee soorten belasting: personele belasting op huurwaarde van woonhuizen, rijtuigen, paarden, meubilair patentbelasting op bedrijf en vrij beroep (dus niet voor ambtenaren)

Belitung
is Billiton

Bengalen
Deze VOC-locatie vinden we in Oost-India en Bangla Desh (zie kaart) Belangrijkste vestigingen: Pipely, tot 1635 hoofdcomptoir. Verhandeld werden vooral salpeter en slaven. Hougly-Chinsura, vanaf 1635 hoofdcomtpoir. Er was een directie aanwezig. Ressorteerde Bengalen aanvankelijk onder Coromandel, vanaf 1655 is het een zelfstandige locatie me...

Bengkoeloe
(ZW-Sumatra) 1685 door Engelsen gesticht; Fort York 1690 gebouwd, werd verwoest; Fort Marlbourough 1762 gebouwd. Raffles was luitenant-generaal van Bengkoeloe van 1818 tot 1823, en introduceerde er koffie en suiker. In 1824 ging dit deel naar de Nederlanders. Soekarno zat er in de 1930'er jaren vast.

Benteng
vesting - schans. Zie ook Atjeh-oorlog.

Beoordeling koloniale model
In de tweede helft van de 19e eeuw bestond er veel belangstelling voor het Nederlandse koloniale model in Indië: In 1861 publiceerde J.W.B. Money het werk: "Java, or how to manage a colony". Hierin loofde hij het winstgevende Cultuurstelsel (dat toen trouwens net op een einde liep!), dat hij vergeleek met het systeem dat de Britten hante...

Berang
longhouses. Zie ook Borneo.