Kopie van `Begrippenlijst Nederlands-Indië`

De woordenlijst staat niet (meer) online. U ziet hieronder een kopie van de informatie. Het kan zijn dat de informatie niet meer up-to-date is. Wees dus kritisch bij het beoordelen van de waarde ervan.


Begrippenlijst Nederlands-Indië
Categorie: Geschiedenis en volkskunde > Nederlands-Indië
Datum & Land: 25/01/2009, NL
Woorden: 1122


Cornets de Groot van Kraaijenburg, jhr. Jean Pierre
(1808-1878), minister van koloniën in 1861. Hij was van gematigd liberale huize. Zie ook: Ministers van Koloniën.

Coromandel
De streek aan de oostkust van India (zie kaart) was een belangrijke VOC-locatie. De Coromandel-katoen was zeer gewild als ruilmiddel in Azië bij de internationale handel; gaandeweg werd de vraag vanuit Europa ook steeds groter. In de dorpen werkten en woonden de wevers en ververs, die een eeuwenlange ervaring hadden. Indiase tussenpersonen o...

Coup van 1965
zie PKI en Soeharto.

Couperus, Louis
(1863-1923) lit. "Eline Vere", "Van oude menschen, de dingen die voorbijgaan", "De boeken der kleine zielen", "De berg van licht", "Iskander"

Cremer, Jacob Theodoor
(1847-1923), minister van koloniën 1897-1901, liberaal Zie ook: Ministers van Koloniën.

Cultuurprocenten
In de periode van het Cultuurstelsel kwamen procenten van de opbrengst in handen van de Javaanse hoofden om ze aan het stelsel te binden. Ook ambtenaren van het Binnenlands Bestuur konden dankzij procenten hun inkomsten verhogen. Bij de Bestuurshervorming van 1866 vielen de ambtenaren terug op een vast salaris. De inlandse hoofden moesten in 1907 ...

Cultuurstelsel
: Door Gouverneur-generaal Van den Bosch tussen 1830 en 1834 op Java ingevoerd, waarbij het Nederlandse bestuur de bevolking verplichtte tegen een laag plantloon tropische exportproducten, zoals koffie, suiker en indigo, te verbouwen en te leveren. Met vervoer en verkoop was de Nederlandsche Handel-Maatschappij belast. De opbrengst in de perio...

Daalen, Gotfried Coenraad Ernst van
(1863 – 1930), Nederlands generaal, ging in 1883 als 2de luitenant der artillerie naar Nederlands-Indië. Vanwege zijn gedrag in het gevecht bij Kota Toeankoe werd hij ridder 4de klasse der Militaire Willems-Orde. Van 8 februari tot 23 juli 1903 ondernam hij zijn tocht door de Gajo-, Alas- en Bataklanden, die hem het commandeurskruis der Militaire ...

Daendels, Herman Willem
(1762-1818); gouverneur-generaal, 1808-1811. 1783 promoveerde hij in de rechten te Harderwijk 1786 wilde hij eigen burgers in de Raad van Hattem benoemen (wat een privilege was van de Prins van Oranje). Er volgt een inval van de Pruisen in Hattem, maar luitenant Daendels is dan al gevlucht. 1787 verdedigt hij tevergeefs als majoor met Geld...

Dagbladen
: zie Kranten

Dagh-Register
is een dagboek dat op Kasteel Batavia werd bijgehouden; het bevatte een grote verscheidenheid van gegevens, van het aantal ingekomen schepen tot en met vertalingen van brieven van buitenlandse heersers.

Dajaks
(letterlijk binnenlander of landbewoner), bewoners van de binnenlanden van Borneo, terwijl de Islamitische Maleiers in de kuststreken zijn te vinden. De Dajaks zijn half-nomaden of geen nomaden meer. Ze behoren tot het blankste ras van de archipel. De stammen ontlenen hun naam aan de rivier waaraan ze wonen. Ze trachten hun uiterlijk te verfraaien...

Dal van de Koningen
of Dal van de Doden; vlakte ten oosten van Djokjakarta met vele ruïnes, o.a. de tempel Lara Jonggrang (=Slanke Maagd)

Dalang
de speler en verteller bij wajangvertoning

Dam, Pieter van
(1621-1706) Als advocaat van de VOC (algemeen secretaris) van 1652-1706, zat hij de vergaderingen bij van de Heeren XVII, van de Haagse Besogne en van de Amsterdamse bewindhebbers. In 1693 kreeg hij de opdracht "De Beschryvinghe van de Oostindische Compagnie" vast te leggen. Hierin werd de geschiedenis (o.a. over oprichting en de ontwikk...

Daulat-periode
Vanaf augustus 1945 kwamen pemoeda's en dorpelingen in opstand tegen de oude Javaanse bestuurlijke elite op het platteland; deze strijd begon in Banten, en breidde zich daarna verder uit : o.a. naar de residentie Pekalongan op Midden-Java.

Daum, P.A.
(1850-1898), lit. "Uit de suiker in de tabak", "Goena-Goena"

Decemberbeweging 1795
te Batavia. Ontstaan na de Franse inval in Nederland en het vertrek van Stadhouder Willem V naar Engeland. Opposanten van de Hoge Regering en de Commissie-Generaal formuleerden een adres met drie wensen: publieke festiviteiten afschaffing van de 'tekenen van distinctie' (uiterlijke kenmerken van macht) betere verdediging van Batavia tegen een mogel...

Decentralisatiewet 1903
onder Rooseboom. Instelling van plaatselijke en gewestelijke raden die over eigen geldmiddelen beschikten. De lokale raden bestonden in meerderheid uit bestuursambtenaren met als voorzitter de plaatselijke resident of assistent-resident.

Dedem, Willem Karel baron van
(1839-1895), minister van koloniën 1891-1894, liberaal. Zie ook: Ministers van Koloniën.

Deelstaat Oost-Indie
In 1946 ontstaan tijdens de Conferentie van Denpasar; 1950 ontbonden om op te gaan in de eenheidsstaat van de Republik Indonesia.

Deelstaten of Negara
Tijdens het Nederland-Indonesische conflict trachtte Luitenant-gouverneur-generaal Van Mook te komen tot de vorming van een aantal deelstaten buiten de Republiek Indonesië. Tijdens de Denpasar-conferentie van december 1946 werd de "Grote Oost" gesticht oftewel "Negara Indonesia Timoer": het gebied van het voormalig Nederlands-...

Deli Maatschappij
opgericht in 1869 door Jacobus Nienhuys: tabak op Sumatra

Deli Spoorweg Maatschappij
was de enige maatschappij die op Sumatra opereerde, naast lijnen door de staat geëxploiteerd

Demak
Sultanaat op Midden-Java, 1e islamitische Rijk, 1511 gesticht (= Mataram) , dat in 1527 de laatste hindoe-vorst van Java verdrijft, behalve de rijkjes Pajajaran en Blambangan. Dit onder sultan Terenggono (1521-1546), periode van bloei. Het maakt Banten los van het hindoe-rijkje Pajajaran in 1527, en in 1527 volgt de vero...

Demang
inheems districtshoofd. Zie ook Bestuursstructuur.

Demonstratie-velden
landbouwproefgebieden, om nieuwe gewassen uit te proberen, en om voorlichting te geven aan vooral bestuursambtenaren.

Denemarken
Toen Nederland in de veertiger jaren Indië dreigde te verliezen, waren sommigen bang dat Nederland af zou zakken naar het niveau van Denemarken: een land vergelijkbaar met Nederland, maar dan zonder koloniën. Aan het eind van de 20e eeuw kwam de term "Denemarken" opnieuw naar boven; nu echter ging het over voetbal: de beste spelers vertr...

Departement Landbouw
In 1905, onder minister Idenburg, ingesteld. Doel was: toezicht op de demonstratievelden, en voorlichting geven aan bestuursambtenaren

Depot Speciale Troepen (DST)
Een speciale eenheid van het KNIL, die voor terreurbestrijding was opgeleid en uit 100 man bestond. Het DST stond in 1946 onder commando van Raymond Westerling. Vanaf zomer 1946 was er grote onrust op Zuid-Celebes: verschillende anti-Nederlandse verzetseenheden gingen samenwerken; de PNI aldaar werd december 1946 verboden, maar dat maakte niet vee...

Dermoût, Maria
( 1888-1962 ) lit. "Nog pas gisteren", "Toetie", "De tienduizend dingen"

Desa
Javaanse woord voor streek, landstreek, dorp (op het platteland), het gehucht. Vergelijk 'kampong'

Desa-scholen
Vanaf 1907 gestart in heel Nederland-Indië; eenvoudige scholen, met een door de desa betaalde volksonderwijzer. Er werd een 3-jarige cursus gegeven voor zeer elementair onderwijs. In 1940 kreeg 40% van de inheemse kinderen les. Hiernaast bestonden de "wilde scholen".

Deshima,
zie Japan.

Deventer, C.Th. van
(1857-1915). Hij was van 1880-1897 in Nederlands-Indië in de rechtelijke macht en in het bedrijfsleven werkzaam. Van 1905-1909 en van 1913-1915 was hij lid van de Tweede Kamer; van 1911-1913 lid van de Eerste Kamer. Hij vond dat het Indische gouvernement moet zich gaan bezighouden met: irrigatie (om geen last te hebben van de wisselvallige ...

Diemen, Antonio van
(1593-1645); Hij speculeerde op de Amsterdamse markt, en was binnen een jaar failliet. Zo'n persoon kwam niet in dienst van de VOC. Daarom monsterde hij aan als Thonis Meeuzs en vertrok in 1618 naar Indië J.P. Coen stelde hem aan als klerk op de secretarie in Batavia. Onder Coen volgden al snel bevorderingen, o...

Dienst voor het Volkscredietwezen
opgericht in 1912. Dit systeem moest de wind uit de zeilen nemen van woekeraars, maar het hielp de Javaanse boer niet werkelijk vooruit, omdat het geld (door de armoede) vooral consumptief werd gebruikt en niet om te investeren. Zie ook: Pandhuizen.

Dis, Adriaan van
lit. (geb 1946) "Nathan Sid", "Indische duinen", en toneel: "Tropenjaren" en "Komedie om geld"

Djagoeng
maïs

Djajadiningrat, Prof. dr. Pangeran Ario Hoesein
(1886-1960) haalde als eerste Indiër in 1913 de doctorsgraad in Leiden, met de dissertatie 'Critische beschouwing van de Sadjarah Banten', over de oude geschiedenis van West-Java. door Snouck Hurgronje was hij als pupil aangenomen 1913 behaalde hij de doctorstitel (zie boven) 1924 hoogleraar aan de Rechtshogeschool te Batavia 1934 br...

Djaksa
inlands ambtenaar bij landgerechten in de functie van aanklager.

Djawa Hokokai 1944
opvolger van de Poetera, maar nu onder Japanse leiding.

Djoeng
Een stuk land, de grootte hangt af van de bodemgesteldheid en situatie, geschikt is om vier gezinnen te onderhouden. Het gebied van apanage-houders werd in djoengs uitgedrukt.

Djojobojo-legende
koning Djojobojo die in de 12e eeuw regeerde in Kediri zou hebben voorspeld dat een volk uit het noorden, bestaande uit kleine, gele mensen (Japanners!), Java zou veroveren. Die periode zou niet langer duren dan maïs nodig heeft om te groeien, waarna een duizendjarig rijk zou ontstaan van vrede en welvaart.

Djokjakarta
tijdens Raffles in 1812 werd door de Engelsen (als eerste Europeanen) de kraton geplunderd, omdat Raffles zijn gezag wilde tonen. Als dank voor de hulp aan de Engelsen kreeg Pakoe Alam een eigen Vorstenland. provisorische hoofdstad van 01-1946 tot 12-1949 van de pas uitgeroepen Indonesische republiek. Op 20-12-1948 werd er tijdens de 2
Dodo
(Raphus Cuculattus), een uitgestorven vogel ter grootte van een kalkoen of iets groter, met een gewicht van ca. 25 kg; recentelijk is aangetoond dat hij verwant was aan de duif. De dodo had rudimentaire vleugels en was dus niet in staat om te vliegen. In 1598 werd hij door Nederlanders, tijdens de expeditie van Jacob van Neck, ontdekt op het...

Doekoen
traditionele medicijnman, -vrouw, die een groot aanzien geniet binnen de dorpsgemeenschap. Middels natuurgeneeskunde, met kruiden en massage, soms ook hypnose en geestenbezwering wordt de patiënt behandeld. Ook wordt de doekoen geraadpleegd bij alle belangrijke gebeurtenissen.

Dokter-djawa
inheems arts, afkomstig van de Stovia

Doorman, Karel Willem Frederik Marie
(1889 – 1942) Nederlands zeeofficier. In 1937 vertrok hij naar Indië als kapitein-ter-zee en voerde het bevel over de Marineluchtvaartdienst. Op 17 juni 1940 aanvaardde hij het bevel over het eskader in Nederlands-Indië als schout-bij-nacht en in februari 1942, na het uitbreken van de oorlog met Japan, tevens het tactisch bevel over de ‘C...

Doos met papieren,
met de belangrijkste documenten en attributen voor een VOC-reis, met meestal de volgende inhoud: sleutel van de medicijnkist, die pas buitengaats aan de oppermeester (de eerste chirurgijn) werd gegeven model van een scheepsroer, in geval van eventuele schade provooststokje, een ambtstokje, versierd met oranje zijden banden; de provoost was commissa...

Douwes Dekker, Eduard
(1820-1887); lit. "Max Havelaar", "Ideeën". Multatuli: tekening gemaakt naar foto door Jan de Jong, 1920 In 1856 werd hij aangesteld tot assistent-resident in Lebak; hij diende bij de resident van Bantam een aanklacht in tegen de regent van Lebak i.v.m machtsmisbruik en afpersing van de bevolking. Zijn ontactisc...

Douwes Dekker, Ernest François Eugène
(1879- 1950) Deze achterneef van Multatuli, geboren in Pasaroean (Oost-Java), heeft een zeer actief politiek leven geleid. Zijn eigen mening was maatstaf, ook al botste die voortdurend met de hoogste autoriteiten. In 1900 gaat hij als vrijwilliger naar Zuid-Afrika om met de Boeren tegen de Engelsen te vechten. Als krijgsgevangene verblijft ...

Drossaers, F.A.E.
directeur Binnenlands Bestuur, 1936-1942

Dualisme
begrip bij ethische denkers: tussen de koloniale staat en de inheemse bevolking ging het niet tussen de verschillen tussen Oost en West, maar tussen traditie en moderniteit.Zien we het begrip 'dualisme' breder, dan zien we het terug in de rechtspraak (Gouvernementsrechtspraak en Inheemse rechtspraak) bestuur (Binnenlands Bestuur en Inheems B...

Dubois, Eugène
1890-1891 vindt eerste fossiele resten van de Homo Erectus: Java-mens, in Trinil bij Soerakarta

Duitsers in de Tweede Wereldoorlog
Reeds in september 1939 waren 19 Duitse schepen in havens in Nederlands-Indië vastgelegd. Het definitieve plan voor internering van Duitsers in Indië kwam 10 april 1940 rond. De internering begon onmiddellijk op 10 mei 1940, na de Duitse inval in Nederland. Opgepakt werden, behalve Nederlandse NSB'ers, ca. 2800 personen: zij die de Duitse nationali...

Durven, Diederik
(1676-1740) Na zijn rechtenstudie werd hij in 1704 benoemd tot advocaat bij de Delftse Kamer van de VOC In 1706 ging hij naar Indië en was werkzaam bij de Raad van Justitie In 1720 werd hij buitengewoon lid van de Raad van Indië En werd gouverneur-generaal (1729-1732). Hij viel op door privéhandel, geknoei in de administratie en het zich ver...

duur van verblijf
in de tropen ten oosten van de Kaap: VOC-periode gemiddeld bijna 32 jaar per persoon na de VOC bijna 17 jaar per persoon Voor het juiste beeld is bij deze laatste berekening het einde van de laatste benoeming van de GG beschouwd als het einde van zijn verblijf in de tropen. De uitdrukking: "tropenjaren tellen dubbel" moge hieruit blijken...

Duyfken
Eén van de vier schepen die deelnam aan de Eerste Expeditie de replica

Duymaer van Twist, Albertus Jacobus
(1809-1887) Gouverneur-generaal 1851-1856. Hij studeerde rechten, en nam als vrijwilliger deel aan de Tiendaagse veldtocht tijdens de Belgische Opstand. 1832: gepromoveerd in de rechten 1843-1851: zitting in de Tweede Kamer, tenslotte als voorzitter 1851-1856: Gouverneur-generaal in Indië: Hij was een tegenstander van de bevoorr...

Dwangcultures
De bevolking was verplicht bepaalde producten te verbouwen, toegepast in de VOC-periode en tijdens het Cultuurstelsel

Economische soldaten
zijn de Romusha's tijdens de Japanse bezetting. Eind 1943 hielpen de Indonesische leiders om de bevolking in te zetten bij het werken op het land.

Edeleer
Titel van een lid van de Raad van Indië.

Eerens, Dominique Jacques de
(1781-1840) gouverneur-generaal 1836-1840. in de Bataafse republiek bouwde hij een militaire carrière op: 1807: luitenant-kolonel en commandant van de lijfwacht van Lodewijk-Napoleon 1810: na de Franse inlijving kwam hij in Franse militaire dienst, en was actief in Spanje en Rusland. Napoleon benoemde hem tot adjudant-commandant bij de gener...

Eereschuld
, titel van een artikel in De Gids in 1899 van de jurist C.Th.van Deventer over terugbetaling van de door hem berekende 823 miljoen gulden, die aan Indië waren onttrokken. Hij wilde deze gelden besteden aan de verbetering van het onderwijs, en de versterking van de economische positie van de inheemse bevolking

Eerste aankomst Nederlandse troepen
in Batavia 9 maart 1946, ter vervanging van Britse legeronderdelen, die zelf als eerste Geallieerden op 15 september 1945 in de baai van Batavia verschenen met de kruisers HMS Cumberland en HMS Tromp.

Eerste Expeditie
Hieronder een meer uitgebreide beschrijving: In 1594 kwamen in Amsterdam negen man bijeen en namen het initiatief voor een eerste reis naar Indië. Het waren: Hendrik Hudde, Reinier Pauw, Pieter Hasselaar, Arent ten Grootenhuis, Hendrik Buyck, Syvert Sem, Jan Poppen, Jan Karel en Dirck van Os. Zij brachten geld bijeen (276.000 gulden) voor handelsgo...

Eerste Expedities
Cornelis Houtman werd in 1592 naar Lissabon gezonden om in het geheim gegevens over de Indische handel te verzamelen. Zijn routebeschrijving had hij ontvangen van Jan Huygen van Linschoten. Op 2 april 1595 vertrok hij met 4 schepen (de koopvaarders 'Mauritius', 'Hollandia' en 'Amsterdam', en het kleine jacht 'Duyfken'.) van Texel, en bereikte 23 j...

Eerste gesprek tussen Van Mook en Soekarno 31 oktober 1945
vond plaats in Batavia. Behalve Van Mook en Soekarno waren aanwezig: P.J. Idenburg, Van der Plas, Soebardjo, Hatta, Amir Sjarifoeddin en Agoes Salim. Een rustig, ontspannen gesprek waarbij de beide kanten hun zegje deden (in het Nederlands): geen resultaten, maar wel een basis om verder te werken. Dit gesprek was tot stand gekomen onder zware Brit...

Eerste officiële Brits-Nederlands-Indonesische besprekingen 13-30 maart 1946.
Indonesië (Sjahrir) gaf te kennen wel de band met Nederland te willen aanhouden, maar de relatie moest op grond van gelijkwaardigheid zijn en Nederland zou tot erkenning van de onafhankelijke Republiek moeten overgaan; tevens zouden de Nederlandse troepen de archipel moeten verlaten. Het antwoord van Van Mook: Nederland erkende het gezag over Java...

Eerste Oranje in Indië
zie bij Prins Hendrik de Zeevaarder.

Eis
van de Heeren XVII. Dit was een bestelling of order van producten die men in Nederland wilde hebben. Er moest wel vooruit worden gedacht, want een bestelling deed er gemakkelijk twee jaar over om Europa te bereiken. Aanvankelijk werd de 'eis' apart opgesteld door de verschillende Kamers van de VOC; in 1734 werd dit door de Heeren XVII overgenomen. ...

Elout, Cornelis Theodorus
(1767-1841) Minister van koloniën 1824-1829, conservatief, maar toch wilde hij wel particuliere Europese ondernemers, in tegenstelling tot Van den Bosch, die de ideeën van het Cultuurstelsel aanhing. Zie ook: Ministers van Koloniën.

Ende-Flores
hier zat Soekarno in ballingschap van 1934-1938.

Engganoërs
Enggano is een kleine eilandengroep, ten westen van Zuid-Sumatra; alleen het hoofdeiland, Kèfoe Kaikoekka of Eloppo, is bewoond. De overige kleinere eilanden zijn onbewoond. Eind 19e eeuw, aanvang 20e eeuw was het aantal Engganoers sterk afgenomen door allerlei ziektes en een laag geboortecijfer. Door de rijkdom van de natuur is er geen drang inge...

Ernest Willem
(1825 Batavia - 1887 Montreux) Sicco Roorda is vooral bekend geworden vanwege zijn geschriften, die sterk waren beïnvloed door het opkomend socialisme en de vrijdenkersbeweging. 1825 te Batavia geboren, als zoon van dominee Sytze Roorda van Eysinga. 1829 naar Nederland; op St. Helena sterft onderweg zijn vader. 1840-1844 doorloopt hij de Koninkli...

Ethische Periode
, naamgever is Pieter Brooshooft; als hoofdredacteur van "De Locomotief" schreef hij in 1901 "De ethische koers in de koloniale politiek". In de Troonrede van 1901 zei koningin Wilhelmina: "Nederland heeft een zedelijke roeping te vervullen". Hiermee was de Ethische Periode echt aangebroken

Ethische Politiek
Een richting die ontstond aan het einde van de 19e eeuw: de belangen van de koloniale gebieden in het beheer en bestuur daarvan dienden aldaar te gaan boven die van het moederland; bevordering van de belangen van de inheemse bevolking en opvoeding tot zelfstandigheid. Het onderwijs en de welvaartszorg kregen meer aandacht. he...

Europese inwoners in Indië
1780: ca. 8.300 1860: ca. 42.800, waarvan 13.700 militairen 1880 bijna 60.000 1930 240.000

Europese mannen in Indië
Behalve VOC-functionarissen was er geen Europese middenstand of hoge stand. Vrije Europese burgers waren handelaren, klerken, soldaten en zeelieden die hun tijd hadden uitgediend. Hun bestaan was veelal marginaal, en als ze al actief waren als handelaar zag de VOC ze als concurrenten en kwam deze met beperkende maatregelen. In ...

Europese vrouwen in Indië
In de beginperiode van de VOC vond men het wenselijk dat het personeel door de echtgenote werd vergezeld. Om ongehuwde mannen een kans te geven, werden ongehuwde meisjes naar Indië gezonden (in 1609 al 36), om een echtgenoot te vinden. Zij werden "dochters van de Compagnie" genoemd. Maar meestal kwamen deze meisjes slecht terecht. ...

Excessennota 1969
, zie bij Oorlogsmisdaden-onderzoek '45-'49

Extirpaties
Om het monopolie van de VOC op de Molukken te handhaven, werden 'Hongi-tochten' gehouden om de aanplanten, die volgens de VOC niet legaal waren, te vernietigen.

Falck, Anton Reinhard
(1777-1843), minister van koloniën 1818-1824, conservatief. Zie ook: Ministers van Koloniën.

Fendall, John
(1762-1825). In dienst van de East Indian Company was hij in 1816 de opvolger van Raffles als luitenant-gouverneur. In hetzelfde jaar moest hij Indië weer teruggeven aan de Nederlanders in verband met het Verdrag van Wenen van 1814. Zie ook: Gouverneurs-generaal op rij en Wener Congres 1814-1815.

Ferguson, Margaretha
(1920-1992) lit. "Mammie ik ga dood", "Angst op Java", "Brief aan niemand"(autobiografisch)

Fitz Verploegh, A.
directeur Binnenlands Bestuur, 1873-1876

Flores
1512 eerste Europeaan bij Flores: de Portugees Antonio de Abreu. 1544 doopten de Portugezen het eiland tot Cabo de Floras = Bloemenkaap. 1566 De Portugezen bouwden op Solor bij Flores een fort Priesters van de Orde der Dominicanen brachten het katholicisme naar vooral Oost-Flores. 1613 De VOC verdreef de Portugezen van het eiland. 1839 Nederlan...

Flores-bevolking
Naarmate men van west naar oost gaat nemen de Maleise kenmerken af en nemen Melanesische kenmerken toe. Van de bevolking is heden ca. 85% rooms-katholiek: toen Nederland in 1859 officieel de laatste Portugese rechten op Flores afkocht, was een onderdeel van de overeenkomst dat alleen katholieke missionarissen zending mochten bedrijven. Nederlandse...

Fluitschip
Dit type schip zou in Hoorn zijn ontworpen in 1595. In acht jaar zijn er hier 75 van gebouwd. Kenmerken: rond achterschip met bovenaan een kleine versierde spiegel smal dek, o.a. bepaald vanwege belastingbetaling aan de Sont, waardoor van achteren het schip peervormig leek driemaster In vele Europese landen werd het schip nagebouwd en mat 7...

Fock, Dirk.
(1858-1941) minister van koloniën 1905-1908; gouverneur-generaal 1921-1926 1880: hij promoveert te Leiden in de rechtsgeleerdheid en staatswetenschappen 1880-1898: in Indië, werkzaam als advocaat en procureur, eerst in Semarang, daarna in Batavia 1899: advocaat in Rotterdam 1900-1905: lid van de Provinciale Staten van Zuid-Holland 1901-1905: ...

Formosa (Taiwan)
Op dit eiland had de VOC zich gevestigd vanaf 1624. Aanvankelijk was het alleen een overslagplaats. Dankzij de Chinezen die zich er vestigden werden suiker en rijst belangrijk. Hoogste VOC-functionaris was de gouverneur in de periode 1624-1662. De VOC oefende territoriale gezag uit. Forten: Zeelandia en Providentia. In 1642 werden de laatste Spanj...

Fort Belgica
1621 J.P. Coen keert naar Banda terug in de functie van Gouverneur-Generaal en het merendeel van de ca. 15.000 inwoners moet vertrekken, en velen worden hierbij vermoord. De meest vooraanstaande mensen worden door Japanse huurlingen onthoofd. Ter beheersing van de handel in nootmuskaat en foelie wordt de productie niet op alle plekken toegestaa...

Fort de Kock
(West-Sumatra) 1825 gebouwd bij Boekittinggi

Fort Jakatra
onder J.P. Coen gebouwd

Fransen van de Putte, Isaäc Dignus
(1822-1902) werd in 10 jaar tijd (1849-1859) miljonair als eigenaar suikerfabriek. minister van koloniën 1863-1866 (liberaal), comptabititeitswet, verantwoordelijk voor de bestuurshervormingen van 1866, wenste opheffing cultuurstelsel ("De belangen van Java zijn opgeofferd aan het moederland, die tijden zijn veranderd,...

Fregat of Volschip
In het begin van de 17e eeuw stond het fregat voor een klein en snel spiegelschip met drie masten. Aanvankelijk kon er met deze schepen ook worden geroeid. Toen ze groter werden gebouwd, voer men alleen op zeilen. De VOC liet ze pas vanaf rond 1650 bouwen. De zijkanten van voor naar achteren zijn veel rechter dan de holle vorm van 't Fluit...

Gaboengan Politik Indonesia (Gapi)
mei 1939, een federatie van vrijwel alle legale nationalistische partijen (o.a. Parindra, Gerindo, PSII). Haar doelstelling is een volwaardig parlement, en niet een pseudo-parlement als de Volksraad. Zie ook: Politieke Bewegingen en Partijen in de 20e eeuw.

Gajah Mada
uitstekend rijksbestuurder onder koningschap Hayam Woeroek (1350-1389) van het Majapahit-rijk

Gajo's
Dit volk bewoont de hooglanden van Gajo op Sumatra, omringd door het gebied van de Atjehers. Hun gebied is omgeven door een moeilijk toegankelijk woudengebied. Ze spreken een eigen taal: 180.000 (1989). Er is grote verwantschap met de Batak, maar ook met de Atjehers. Toen in de 17e eeuw het Gajo-gebied bij het koninkrijk van Atjeh behoorde, ging d...