Kopie van `Begrippenlijst Nederlands-Indië`

De woordenlijst staat niet (meer) online. U ziet hieronder een kopie van de informatie. Het kan zijn dat de informatie niet meer up-to-date is. Wees dus kritisch bij het beoordelen van de waarde ervan.


Begrippenlijst Nederlands-Indië
Categorie: Geschiedenis en volkskunde > Nederlands-Indië
Datum & Land: 25/01/2009, NL
Woorden: 1122


Kock, H.M. de
(1779-1845) Gouverneur-generaal 1826 (wnd.); leidde als opperbevelhebber de strijd tegen Dipo Negoro in de Java-oorlog (1825-1830) en nam hem via een list gevangen. Na zijn Indische periode horen we van hem als commandant van de troepen die in 1831 vanuit Bergen op Zoom en Zeeuws- (Staats-) Vlaanderen schijnaanvallen uitvoerden richting An...

Koeboes
, een van oorsprong rondzwervend volk, ten westen van Palembang op Sumatra. Pas laat gingen ze over naar vaste nederzettingen. Hun gemiddelde lengte is minder dan 1.60m. Stamverband bestaat niet, familieverband wel. Hun taal wordt gesproken door ca. 10.000 mensen (1989). Zie ook: Bevolkingsgroepen

Koelie-ordonnantie
Vanaf eind 19e eeuw regelden deze de arbeidsvoorwaarden van in de Buitengewesten, vooral Sumatra, geïmporteerde arbeidskrachten (voornamelijk Chinezen).Koelies die zich niet aan de overeenkomsten hielden, vielen onder de Poenale Sancties.De Koelie-ordonnanties werden in 1931 ingetrokken door sterke buitenlandse druk.

Koeliecontrac
t: koelies ontvingen een voorschot, dat met loon terugbetaald moest worden, wat vaak niet lukte. Ondergebracht in uiterst primitieve barakken (pondoks), zonder sanitair, moesten ze voor hun eigen eten zorgen door land te gaan verbouwen. Rond 1900: 55.000 Chinezen, 34.500 Javanen.

Koelies
19e eeuw tot in de 20e eeuw arbeidskrachten op o.a. de tabakscultures op Sumatra. In de meeste gevallen kwamen ze van andere eilanden.

Koempoelan
lett. vergadering. Maandelijkse bijeenkomst van de desahoofden met de assisitent-wedono's, de wedono's en de regent.

Koesoemo Joedo
studeerde in Leiden Indologie, en verkreeg daardoor het grootambtenarendiploma. Dit diploma gaf recht van toegang tot het Europees Bestuur. Gouverneur-generaal Van Heutsz durfde het aan hem als aspirant-controleur in het Europese Bestuur te benoemen.Er kwam veel kritiek, o.a. van de minister van koloniën Idenburg. Het resultaat was, dat Koesoemo n...

Koffie
1699 bracht de VOC vanuit Brits-Indië de koffieplant over naar Java; dit was de "Coffea arabica". Coffea Arabica. Als Java-koffie kwam deze op de markt. In 1712 ging de eerste Java-koffie (2000 pond) naar Nederland. Echt belangrijk werd de koffie tegen het einde van de 18e eeuw, als economische 'kurk' tijdens de strijd tege...

Koffiesergeant
was de VOC-dienaar, die in de 18e eeuw de koffieplantages controleerde, die verder werden beheerd door de boepati's. Hij kan als voorloper worden beschouwd van de Controleur tijdens het Cultuurstelsel.

Kokospalm
zie bij Klapperboom.

Kollmann, M.H.J.
directeur Binnenlands Bestuur, 1867

Kolonisatierapport 1827
zie bij Gouverneur-generaal Du Bus de Gisignies.

Komeringers
bewonen het gebied rond Kajoe Agoeng aan de Komering-rivier ten zuiden van Palembang op Sumatra, een moerassig gebied. De veestapel stelt niet veel voor, daarentegen is nijverheid van oudsher het belangrijkst geweest: pottenbakken en prauwenbouw. Hun taal wordt gesproken door ca. 700.000 mensen (1989) Zie ook: Bevolkingsgroepen

Komité Nasional Indonesia Poesat (KNIP)
werd 22 augustus 1945 door de Republiek ingesteld, en deed voorlopig dienst als parlement.

Komodo
eilandje tussen Soembawa en Flores; hier leeft de komodovaraan, het grootste reptiel.

Komodo-varaan
In 1910 op Komodo 'ontdekt' door Nederlandse expeditie.

Konfrontasi-politiek
vanaf 1963 door Soekarno uitgevoerd tegen de Maleisische Federatie (Maleisië, Singapore, Sabah en Brits-Borneo).Britse troepen namen deel aan de verdediging tegen Indonesische infiltranten.In 1965 werden de betrekkingen o.l.v. Soeharto weer hersteld.

Kongsi
onafhankelijke Chinese organisaties (vennootschappen, verenigingen) die zich vooral bezighielden met goud- en diamantwinning op West-Borneo. Onderling was er vaak hevige strijd. Een aantal grote Kongi's groeide uit tot republiekjes, met eigen bestuur en eigen rechtspraak. In 1850 ging de Indische regering over tot bestrijding hiervan. In 1854 werd...

Kongsi-oorlog
op Borneo van 1850-1854, zie Kongsi

Koningsberger, Jacob Christiaan
(1867-1951), minister van koloniën 1926-1929 Zie ook: Ministers van Koloniën.

Koningsplein
in Batavia: ontstaan als exercitie-terrein van een km²; nu Medan Merdeka.Zie ook: Paleis Koningsplein.

Koninklijk Bataviaasch Genootschap van Kunsten en Wetenschappen,
zie Bataviaasch Genootschap.

Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde van Nederlandsch-Indië (KITLV).
In 1851 ingesteld, op initiatief van de conservatief J.C. Baud en bestemd voor aanstaande bestuursambtenaren, eerst in Delft, vanaf 1864 in Den Haag. De tegenhanger van het KITLV is het Indisch Genootschap. Zie ook: Opleiding Indisch Ambtenaar.

Koninklijk Nederlands Aardrijkskundig Genootschap 1888
Nieuwe naam van het in 1873 opgerichte Aardrijkskundig Genootschap. Het doel was het verkrijgen van geografische kennis in brede zin, en het aanwakkeren van de ondernemingsgeest op het gebied van handel en industrie. Hierin verenigden zich enige honderden veelal liberale wetenschappers, ondernemers, politici, (oud-) bestuursambtenaren en officiere...

Koninklijke Luchtvaart Maatschappij (KLM)
startte 25 september 1930 met een 14-daagse vlucht op Batavia. Dit werd in 1935 een wekelijkse dienst en in 1937 werd er 3x per week gevlogen. In 1939: 4.888 passagiers 121.274 kg post 74.570 kg vracht Vliegtuigen door de KLM op de Indië-route gebruikt vóór de Tweede Wereldoorlog: Fokker VII (eerste vlucht) Fokker VIIa (tweede vlucht) Fokker...

Kopiah
fez. Zie ook Petji.

Kopra
De kokosboom (klapperboom) groeit in geheel Nederlands-Indië, van de kust tot ca. 900 m. hoogte.Zonder verzorging van de mens komt de kokospalm nergens tot volle wasdom en vruchtdracht. Het product biedt de mens veel: voedsel, drank, materiaal voor kleding, woning etc. Kopra wordt bereid uit de rijpe en bijna rijpe kokosnoot. De bolster en het kie...

Korte Verklaring
opgezet door Snouck Hurgronje, en in 1898 in Atjeh voor het eerst gebruikt en werd daarna een algemeen gebruikt contract om de betrekkingen tussen het Nederlands-Indisch bestuur en de zelfbesturende landschappen te regelen. Zij hielden in: de erkenning door de zelfbestuurder, dat zijn gebied deel uitmaakte van Nederlands-Indië en onder Nederlan...

Kousbroek, Rudy
(geb. 1929) lit. "Oost-Indisch kampsyndroom"

KPM-gebouw in Batavia
Zie ook: Gouvernements-Marine.

Krakatau,
ten westen van Java waar op 26 augustus 1883, na bevingen en het uitbraken van stoom en as, de Krakatau explodeerde met een gebulder dat van Rangoon (Birma) tot Perth (Australië) was te horen. 2x Anak Krakatau Een zuil van as en puinsteen steeg tot een hoogte van 26 km, en een wolkendek van stenen en stof hulde een gebied van 150 km² in duisternis...

Kranten
De uitgave van kranten in Nederlands-Indië kan men indelen in een aantal periodes: vanaf 1615:berichten kwamen van overheidswege in 1688 gingen de eerste particulieren aan de slag, maar het geheel kwam onder zware censuur. in 1856 werd het "Drukpersreglement" afgekondigd; reden was dat er in korte tijd veel nieuwe particulier...

Krassen op een rots
zie bij Willem Walraven

Krijgsgevangenen
, zie Slachtoffers in de Japanse Tijd.

Kromo
verpersoonlijking van de Javaanse volksman

Krontjong-muziek
Na de val van Malakka en de overwinning door de Hollanders werden Portugezen (voornamelijk mestiços: Portugees-Aziatische christenen), lokale bekeerden en mardijkers (vrijgelaten Afrikaanse, Indiase of andere Aziatische slaven van de Portugezen, die zich tot het Christendom hadden bekeerd) overgebracht naar Batavia. In 1611 stelde de VOC een st...

Kuneman, H.
directeur Binnenlands Bestuur, 1889-1892

Kwestie 1848
: zie Baron van Hoëvell

Ladang-bouw
methode van landbouw in weinig vruchtbaar of zwaar bebost gebied, in de regel buiten Java en Bali. Verbranding van bomen kort voor de regentijd betekent bemesten en wieden in een. Dit systeem kan alleen in dunbevolkte gebieden. Na enige jaren is de grond uitgeput en moet daarna jaren braak liggen; dit veroorzaakt een semi-nomadische maatsch...

Lahar
Zie ook: Vulkanen.

Lampoengers
bewonen de zuidelijke punt van Sumatra. Door de strategische ligging ondervinden ze al eeuwen grote invloeden van omliggende volken. Belangrijk voor hen zijn allerlei titels met de daaraan verbonden rechten, ooit ingevoerd door de sultans van Banten. De bevolking is hoofdzakelijk Islamitisch. De vloedgolf, veroorzaakt door de uitbarsting van de Kr...

Lampong Toulang Bauwang
(zuidelijk Sumatra) was één van de VOC-locaties. Als zodanig komt de naam ook voor bij de locatie Banten. Vanaf 1738 had Lampong een comptoir. Haar fort heette 'Valkenburg'

Landbouwcongressen
De eerste landbouwcongressen werden door landbouwondernemers in Soerakarta en Djokjakarta onder de vleugels van het Indisch Landbouwgenootschap (1870) in 1873 en 1875 georganiseerd. Het was de aanzet tot systematisch experimenteren met landbouwgewassen. Na 1880 ontstonden de landbouwproefstations.

Landdrost
was de aanklager op het platteland van burgers en vrije luijden. De functie ontstond in 1651 i.v.m. de groei van Batavia en om de baljuw te ontlasten. Zijn zaken kwamen voor op de Schepenbank. Zie ook: Rechtspraak.

Landsarchiefgebouw
in Batavia was oorspronkelijk een door Gouverneur-generaal De Klerk in 1760 gebouwd buitenhuis van behoorlijke afmetingen. Het bleef in particuliere handen tot 1844, toen het een weeshuis werd. In 1900 kocht het Gouvernement het pand en vestigde er in 1925 het Landsarchief. Na de soevereiniteitsoverdracht in 1949 kreeg het de naam "Gedung Arsi...

Landsverzameling
Historische verzameling schilderijen en portretten (o.a. van de Gouverneurs-generaal) die in de Raadskamer van het Kasteel in Batavia hingen. Na afbraak van het Kasteel door Daendels kwamen ze na een zwervend bestaan, dankzij Du Bus de Gisignies, terecht in het paleis van de Gouverneur-generaal op het Waterlooplein in Batavia. Na 1949 kwam de verza...

Landverhuurstelsel
In de Vorstenlanden huurden Europeanen land van apanage-houders in de 19e eeuw in ruil voor aandelen in de opbrengst. Er ontstond een plantage-economie, waardoor grote werkdruk ontstond voor de bevolking. Het resultaat was, dat in 1850 nog 10,1% van de bevolking van Java in de Vorstenlanden Solo en Djokja woonde, en dit percentage in 1869 wa...

Lansberge, Johan Wilhelm van
(1830-1905) Gouverneur-generaal 1875-1881 1830: geboren in Colombia, zijn vader was gouverneur van Suriname 1854: Lansberge promoveerde in de rechten te Leiden, waarna hij werkzaam was in de diplomatieke dienst (attaché in Parijs en Madrid, gezantschapssecretaris in St. Petersburg en Brussel) 1864: legatieraad (gezantschap Parijs) 1866: werkz...

Last
het gewicht van ca. twee scheepston, ongeveer 2.000 kg.

Latijnse School
opgericht in 1642 door Gouverneur-generaal Van Diemen, en bedoeld als voortgezet onderwijs voor de kinderen van de hogere ambtenaren van de VOC. Deze school in Batavia bestond tot 1656.Daarna was deze school er in de periode van 1666 tot 1670 en van 1743 tot 1756.

Lebak
was vroeger afdeling van de residentie Bantam (Banten) en speelde een locatierol in de affaire van E.D.Dekker - Multatuli, en in zijn boek de "Max Havelaar".

Leke-lezer
(ook wel krankenbezoeker of ziekentrooster genoemd) was de hulp van de predikant in Indië. Hij was nauwelijks theologisch onderlegd en mocht daarom alleen voorgeschreven teksten voorlezen. Hij had een lage status en een lage verdienste. zie ook: Zending.

Levysohn Norman, H.D.
directeur Binnenlands Bestuur, 1870-1873

Lijn, Cornelis van der
(1608-1679) Hij begon in 1627 zijn carrière in Indië Toen in 1645 Van Diemen zijn einde voelde naderen, droeg hij, op eigen gezag, het bewind over Indië op aan de Raad van Indië, en wees hij Van der Lijn aan als president van de Raad, omdat hij geen geschikte opvolger zag. De Heeren XVII benoemden echter Van der Lijn wel tot gouverneu...

Lijnwaad (lijwaad)
kledingsstof, linnen, die vanaf ca. 1680 steeds belangrijker werd als handelsartikel voor de VOC.

Limburg Stirum, Johan Paul graaf van
(1873-1948); gouverneur-generaal 1916-1921 1895: hij promoveert in de rechtsgeleerdheid te Leiden 1896: werkzaam op het ministerie van Buitenlandse Zaken 1898-1916: hij maakt carrière in de diplomatieke dienst: werkzaam te Rome, Constantinopel, Peking en tenslotte is hij buitengewoon gezant en gevolmachtigd minister te Stockholm 1916-1921: ...

Linksrijden
In Nederlands-Indië werd, evenals later in Indonesië, door het verkeer links gereden. Deze verkeersregel is ingesteld in de periode van Raffles.

Linschoten, Jan Huygen van
(1563-1611) In 1579 vertrok hij voor de eerste keer naar Spanje. In 1581 was hij in Lissabon bij de inhuldiging van de Spaanse koning Filips II, maar bij deze gelegenheid ook van Portugal en Algarve. In 1583 vertrok hij in dienst van de nieuwe aartsbisschop naar Goa (India). (Vanaf 1594 verbood de Spaans-Portugese koning dat Holl...

Lion Cachet, C.A.
binnenhuisarchitect in dienst van NV Stoomvaart Maatschappij "Nederland" vanaf 1905 ("Grotius") t-m de "Oranje" (1938-1939).

Liplap
aanvankelijk werd deze naam op Java gegeven aan mensen van Portugese afkomst. Later werden Indo-Europeanen op deze denigrerende wijze genoemd

Lith, P.C.A. van
directeur Binnenlands Bestuur, 1933-1936.

Loeboes
, een klein volkje, woonachtig in 't zuidelijk Batak-gebied op Sumatra. Ze leefden op een veel lagere trap van beschaving dan de hun omringende volken. Nu staan hun huizen op palen, maar vroeger bouwden ze hun eenvoudige huizen in bomen. Hun taal wordt door ca. 30.000 mensen gesproken (1981). Zie ook: Bevolkingsgroepen

Loerah
dorpshoofd. Zie ook Bestuursstructuur.

Loge 'Ster van het Oosten'- Batavia vanaf 1934.
1870 'Mataram' in Djokjakarta 1871 'Princes Frederik der Nederlanden' in Rembang 1872 'L'Union Frédéric Royal' in Soerabaja 1891 'Excelsior' te Buitenzorg 1892 'Veritas' in Probolinggo 1891 'Tidar' in Magelang 1896 'St. Jan' in Bandoeng 1896 'Fraternitas' in Salatiga 1898 'Humanitas' in Tegal 1901 'Malang' in Malang 1906 'Blitar' in Blitar 1918 'K...

Logemann, Johann Heinrich Adolf
(1892-1969) Op voordracht van Van Mook werd hij Minister van Overzeese Gebiedsdelen, als opvolger van Schmutzer; hij was in functie van juni 1945 tot juli 1946. Zie ook: Ministers van Koloniën.

Lombok
; islamitisch, 10% hindoe 1677 leger van Balinezen en Sasaks slaags met Makassaren; de laatsten werden verdreven en de Sasaks verkrijgen de heerschappij over Oost-Lombok. 1740 Balinezen krijgen gezag over geheel Lombok. 1838 Mataram weet de andere vorsten op het eiland te onderwerpen. 1891 islamitische Sasaks in opstand tegen de Balinese overheer...

Lopulatan (
geb. 1935), lit. "Onder de sneeuw een Indisch graf"

Lotsy, Johannes Servaas
(1808-1863) minister van koloniën (waarnemend) 1861 (liberaal) Zie ook: Ministers van Koloniën.

Loudon, James
(1824-1900) minister van koloniën 1861-1862, gouverneur-generaal 1872-1875 zijn vader was een geboren Engelsman, die in 1811 onder Raffles op Java was gekomen en zich later liet naturaliseren 1846: Loudon promoveert in Leiden in de rechten, en gaat op eigen gelegenheid naar Indië, waar hij als advocaat werkzaam was 1854: in overheidsdienst, toegevo...

Lovink, Antonius Hermanus Johannes
opvolger van L.J.M. Beel als Hoge Vertegenwoordiger van de Kroon per 2 juni 1949. Zie ook: Gouverneurs-generaal op rij.

Luchtverkeer
Op 24 november 1924 landde voor 't eerst een vliegtuig (een Fokker VII) uit Nederland in Nederlands-Indië, met aan boord de piloten Thomassen à Thuessink van der Hoop en van Weerden Poelman; Van den Broeke was de mecanicien. Op 1 oktober waren ze van Schiphol opgestegen en onderweg hadden ze nog een maand aan de grond gestaan. De twe...

Luitenant-gouverneur
Hoofdfunctie tijdens de Britse periode in Indië (1811-1816), uitgevoerd door Raffles (1811-1816) en John Fendall (1816). Deze functie viel onder de Gouverneur-Generaal van Brits-Indië, aanvankelijk Lord Minto. Zie ook: Bestuurlijke Topfuncties en Gouverneurs-generaal op rij.

Luitenant-Gouverneur-generaal
, door de Koning toegevoegd aan de Gouverneur-generaal, bestemd om hem voorlopig op te volgen.De laatste persoon in deze functie was Van Mook (1942, 1944-1948). Zie ook: Bestuurlijke Topfuncties en Gouverneurs-generaal op rij.

Lusitaniërs
een ander woord voor Portugezen. Lusitanië was een Romeinse provincie, die ongeveer het gebied van het huidige Portugal besloeg.

Maarseveen, Johannes Henricus van,
(1894-1951), KVP, ad interim minister van Overzeese Gebiedsdelen van februari tot juni 1949, en daarna als minister van dit ministerie tot maart 1951. Hij was de opvolger van Sassen. Bij de Soevereiniteitsoverdracht van 24 december 1949 veranderde de functie van naam: minister van Uniezaken en Overzeese Rijksdelen. Zie ook: Ministers van Koloniën....

Maas Geesteranus, A.H.
directeur Binnenlands Bestuur, 1925-1929

Mackay, Æneas baron
(1838-1909); minister van koloniën 1890-1891 (ARP) Zie ook: Ministers van Koloniën.

Madioen-opstand 18 september 1948
Lokale communisten van de PKI nemen de macht in Madioen over. Oorzaak: onderlinge Republikeinse strijd tussen radicalen en gematigden, alsmede problemen bij de grondhervorming. Moeso en andere PKI-leiders reppen zich naar Madioen om zich bij de opstand aan te sluiten. Soekarno liet de Siliwangi-divisie naar Madioen oprukken. De strijd wordt ver...

Madoerezen
Naam van de inheemse bewoners van het eiland Madoera; ze zijn ook neergestreken op de kleinere omliggende eilanden en op west-Java, ten zuiden van de Straat Madoera. Ze zijn, zoals dat reeds in de koloniale tijd werd vermeld, minder 'verfijnd' dan de Javanen, zowel uiterlijk als in de omgang: veel directer t.o.v. van anderen. Bij de vermakelijkhed...

Maetsuyker, Joan
(1606-1678); In 1636 nam de VOC hem in dienst als pensionaris van de Raad van Justitie in Batavia Hij stelde de Bataviase Statuten van 1642 samen. Hij werd de langstzittende Gouverneur-generaal (1653-1678); om de functie te krijgen moest hij van Rooms-katholiek Hervormd worden; . In zijn periode werd de macht van de Portugezen en Spanjaard...

Mahabharata,
na Ramayana het tweede grote Indiase epos, dat de machtsstrijd schildert tussen twee takken van de Bharata-dynastie, de Pandava en de Kaurava. De overwinnaar is de edele Pandava.

Mailboot
of passagiersschepen naar de Oost, i.t.t. cargoboten of vrachtschepen. Vanaf 1889 werd in de scheepsbouw dit onderscheid gemaakt. Zie ook Stoomvaart Maatschappij Nederland en de Rotterdamsche Lloyd.

Maïs
vooral verbouwd op Midden- en Oost-Java, en op Madoera en Celebes. Het grootste deel van de opbrengst is voor eigen gebruik

Majapahit
stad gesticht door Raden Wijaya (=schoonzoon Kertanegara) na 1292. Onder de naam koning Kertajarasa verslaat hij Jayakatwang en de binnenvallende Chinezen. Majapahit wordt het grootste en machtigste hindoe-Javaanse Rijk. Hoogtepunt van bloei onder koning Hayam Woeroek (1350-1389) en zijn rijksbestuurder Gajah Mada: ze bestreken de gehele Indis...

Makassar
(nu Ujung Pandang, ZW Celebes). In 1667 veroverde Nederland het oude fort (van 1545) en herbouwde het in Fort Rotterdam. Dipo Negoro werd hier 27 jaar gevangen gehouden. Makassar was één van de VOC-locaties. De belangrijkste vestigingen waren: Makassar, hoofdcomptoir. In de 18e eeuw werd het een Gouvernement. Het was een belangrijk handelscentrum....

Malabar
Streek aan de westkust van India, zuidelijk deel (zie kaart), waar een belangrijke VOC-locatie was. Toen de VOC in 1658 de Portugezen van Ceylon en van de zuidoostkust van India had verdreven, volgden in de periode 1658-1663 vijf expedities om ook de Portugezen uit Malabar te verwijderen. Toen dit was gelukt zei Rijckloff van Goens dat de VOC de h...

Malaka, Tan
(1897-1949). Legendarische marxistische voorman die in januari 1946 opriep tot het vormen van een volksfront: de Persatoean Perdjoeangan. Op 17 maart 1946 werd hij gearresteerd en gevangengenomen: Soekarno kon geen radicalen gebruiken, nu er onderhandelingen met Nederland aan zaten te komen. In 1949 werd hij door een TNI-officier geëxecu...

Maleis
Pasar-Maleis = handelstaal Riouw-maleis = taal van de oude letterkundige werken In 1908 ging de "Commissie voor de Volkslectuur" (Balai Poestaka) van start om het Maleis te standaardiseren en te komen tot een officiële spelling De Perhimpoenan Indonesia en het Indonesisch Jeugdcongres in 1928 besloten dat het Maleis de nationale eenheids...

Manado
Plaats op noord-Celebes, waar in 1655 het Fort Amsterdam werd gebouwd.

Manadonezen - Minahasers
Bewoners van het uiterst noordoostelijke deel van het noordelijk schiereiland van Celebes, bij de stad Manado. Het gebied is vulkanisch en vruchtbaar. In 1679 werd al het eerste verbond met de VOC gesloten. Dit volk had de gewoonte om hun doden bij te zetten in een grote stenen urn (timboekar, tiwoekar of waroega) met een deksel, waarin het ...

Mandi
zich baden: typisch Indisch-Indonesisch stortbad: vanuit een betegelde waterkuip wordt met een bakje koel water geschept en door de bader over zich heen gegoten. Veelal wordt er twee keer per dag 'gemandied".

Mangoenara
Vorstenland dat zich in 1757 afsplitste van Soerakarta. Na de Revolutie had het geen speciale status meer. Zie ook Mataram.

Mantri
inheems ambtenaar van lager rang, opzichter

Mantri oeloe-oeloe
inheems ambtenaar bij de waterstaat

Mardijkers
zijn van oorsprong allereerst inlandse soldaten geweest, die in de oorlogen met Spanjaarden en Portugezen in de Molukken krijgsgevangen waren gemaakt, en bereid waren om na vrijlating hun diensten aan te bieden aan de VOC. Voor het grootste deel waren het echter vrijgelaten, niet-Indische slaven, die voornamelijk uit India (en Afrika) afkomstig war...

Marhaens
'de groep van arme mensen'. Soekarno sprak van 'marhaenisme' waarmee hij de grote groep van kleine boertjes bedoelde, waarop hij mede steunde om de nationale eenheid en waarden als ideologie te handhaven. Als jonge student was Soekarno op het platteland in gesprek gekomen met een tani (boer), in de buurt van Bandoeng. Deze man noemde zich 'Marhaen'...

Marnix van Sint Aldegonde
Zie ook bij: NV Rotterdamse Lloyd Reisroute naar Indië vanaf 1870 Reis naar Indië

Masjoemi november 1945
opgericht als partij voor de nationalistische islamieten. Werd in 1960 op bevel van Soekarno ontbonden.

Mata gelap
(duister oog) in de betekenis van 'verblind van drift', dol of bezeten. De Nederlandse term was 'tropenkolder'. Zie ook: Amok

Mataram
Midden-Java 823 kreeg de Sanjaya-dynastie zeggenschap over dit gebied. 850-928 door rivaliteit met Srivijay Rijk verplaatst het Mataram-Rijk zich naar Kediri = Oost-Java. 1007 Sriwijay en Sailendra's verwoesten haar hoofdstad; Mataram komt verzwakt uit de strijd. 1019-1049 Mataram herenigd en tot bloei onder Airlangga. ca. 1030 Airlangga beëin...