Kopie van `Aquo-lex - het waterwoordenboek`

De woordenlijst staat niet (meer) online. U ziet hieronder een kopie van de informatie. Het kan zijn dat de informatie niet meer up-to-date is. Wees dus kritisch bij het beoordelen van de waarde ervan.


Aquo-lex - het waterwoordenboek
Categorie: Milieu > water
Datum & Land: 20/02/2012, NL
Woorden: 7818


artesisch watervoerend pakket
Def.: een afgesloten watervoerend pakket, waarin de stijghoogte van het grondwater boven het maaiveld uitkomt.

artesisch water
Def.: (Grond)water met een wateroverspanning ten opzichte van een hydrostatische waterspanningverdeling, waarbij de wateroverspanning het gevolg is van de stijghoogte in het eerste watervoerend pakket.

arsenaal
Def.: marine-etablissement waar oorlogsschepen gebouwd, gerepareerd en bevoorraad worden.

aromaten
Def.: een type koolwaterstof dat een ringstructuur heeft, zoals benzeen of tolueen. Ze zitten bijvoorbeeld in benzine.

ark
Def.: drijvende woning.

areometer
Syn.: Zoutweger Def.: instrument waarmee onder andere het zoutgehalte van het water of het zuurgehalte van de accu's gemeten kan worden.

areaal
Def.: oppervlakte, uitgestrektheid

arctische zeerook
Def.: mist die alleen op hogere breedten voorkomt

archipel
Def.: groep eilanden of een gebied met veel eilanden, meestal vulkanisch.

archiefnummer tekening
Def.: het nummer waaronder de tekeningen in het tekeningenarchief zijn opgeborgen

archiefnummer dossier
Syn.: Archiefnummer dossier meetpunt Def.: archiefcodenummer waaronder relevante informatie op papier of andere informatiedrager in een archief aanwezig is

archeologie
Def.: kennis en studie van de culturele overblijfselen uit oude tijden

archeologie
Def.: bestudeert (aspecten van) menselijke samenlevingen in het verleden op grond van materiële resten (vondsten-bodemsporen), die vaak door de bodem aan het oog onttrokken zijn (bodemarchief). Kenmerkend is de methode van het oudheidkundig bodemonderzoek (opgraven).

arbeidsomstandighedenwet
Afk.: Arbo Def.:

aran meting
Afk.: ARAN-meting Def.: meting van de kwaliteit van de verharding d.m.v. Automatic Road Analyzer.

artesische omstandigheden
Def.: omstandigheden waar de hydraulische stijghoogte in een afgesloten watervoerende laag stijgt tot boven het hoogste niveau van die laag.

artikelonderdeel
Def.: onderdeel van een begrotingsartikel op basis van de programma's die binnen de betreffende werksoort worden onderscheiden.

associatie
Def.: basiseenheid in het systeem van plantengemeenschappen, gekenmerkt door een min of meer constante karakteristieke floristische samenstelling. Toelichting: Gemeenschap van verschillende plantensoorten die een ecologische samenhang vertonen en daardoor vaak bij elkaar voorkomen

assimilatiecapaciteit
Def.: de capaciteit van een natuurlijk waterlichaam voor het ontvangen van: i: Afvalwater zonder schadelijke effecten ; ii: giftige stoffen zonder schade te veroorzaken aan aquatisch leven of de mensen die het water consumeren ; iii: Biologisch zuurstof verbruik binnen de voorgeschreven limieten voor opgeloste zuurstof

aspiratielucht
Def.: afgezogen lucht

assetmanagement
Def.: beheren van bedrijfsmiddelen en objecten. Toelichting: De kern van assetmanagement is dat op elk gewenst moment kan worden beschikt over een actueel inzicht in de omvang, de aard en de onderhoudstoestand van de beheerde arealen en objecten.

asfaltmortel
Def.: een mengsel van bitumen met zand en vulstof als component van een asfaltmengsel

aspaardekrachten
Afk.: APK Def.: het vermogen dat door de motor aan de schroef wordt afgegeven.

asfaltkleefmiddel
Def.: een dunvloeibaar mengsel van bitumen en een vluchtig oplosmiddel

aselect
Def.: op basis van toeval, steekproef waarbij de keuze niet is bepaald door het te onderzoeken kenmerk

asfalt
Def.: een natuurlijk of kunstmatig mengsel van bitumen en minerale stoffen

asbest
Def.: een minerale vezel die water en lucht kan vervuilen en kanker of asbestose kan veroorzaken wanneer deze wordt ingeademd. Toelichting: Gebruik is verboden of beperkt in veel landen.

associatie
Def.: relatie tussen twee klassen

astronavigatie
Syn.: Astronomische plaatsbepaling Def.: verzamelnaam voor technieken in de scheepvaart om positie en richting van een schip te bepalen aan de hand van waarnemingen van de sterrenhemel. Toelichting: Tegenwoordig wordt steeds meer gebruik gemaakt van satellietnavigatie

astronomisch getij
Def.: getijbeweging als gevolg van de veranderlijke resultante van de aantrekkingskracht van de maan en de zon op de watermassa†™s op aarde, niet gestoord door weerkundige omstandigheden.

atroof
Syn.: voedselarm Def.: arm aan minerale voedingsstoffen

atropos pulsatorius
Syn.: Houtluis Def.: ongedierte Toelichting: Treft men dikwijls op oude houten vissersschepen aan. De houtluis voedt zich met doorweekt hout.

atoomgetal
Def.: en specifiek getal dat voor elk element anders is, gelijkwaardig aan het aantal protonen in de kern van ieder atoom.

atoom
Def.: het kleinste deeltje materie dat voor elk element uniek is. Toelichting: Het zijn de bouwstenen van alle materie.

atmotroof
Def.: met regenwater gevoed (neerslagafhankelijk).

atmosferische druk
Afk.: LUCHTDK Syn.: luchtdruk Def.: uitdrukking voor het gewicht van de aarde omringende gassen.

atmosferische depositie
Def.: droge en natte neerslag van (stof)deeltjes en stoffen uit de atmosfeer.

atmosfeer
Def.: het onderste deel van de dampkring

atlantikwall
Def.: deze kustverdedigingslinie is in van 1942 tot 1944 aangelegd door de Duitsers, ter bescherming van het westelijk zeefront. Toelichting: De Atlantikwall liep van de Spaanse grens tot Noorwegen, en omvatte in Nederland onder andere verdedigingswerken te Den Helder, IJmuiden, Hoek van Holland en Vlissingen.

atis-killer
Def.: apparaatje dat de korte pieptoon die gepaard gaat met het ATIS-signaal onderdrukt.

atterbergse grenzen
Syn.: consistentie grenzen ; plasticiteitgrenzen Def.: een serie getallen, bepaald uit proeven op Cohesieve grond, die het watergehalte aangeven waarbij de consistentie (vast, plastisch, vloeibaar) van een grond verandert.

attribuut
Def.: kenmerk van een object

attribuutwaarde
Def.: waarde die een attribuut aanneemt

attritie
Def.: het met veel energie roeren in een water-vaste stof-mengsel met als doel de aan het oppervlak van de deeltjes gehechte verontreinigende stoffen los te maken.

autonomous underwater vehicle
Afk.: AUV Def.: onbemande onderwaterrobots die autonoom opdrachten kunnen uitvoeren

Autonoom Negatieve Trend
Afk.: ANT Def.:

autonome ontwikkeling
Def.: ontwikkeling op basis van vastgesteld beleid. Toelichting: Daarbij wordt alleen rekening gehouden met de uitvoering van beleidsvoornemens waarover al besluitvorming heeft plaatsgevonden.

autonome kustontwikkeling
Def.: ontwikkeling zonder externe invloeden - hier de ontwikkeling van het zandvolume in de kustzone zoals dat zonder zandsuppleties zou zijn verlopen.

autonome integriteit monitoring door ontvanger
Afk.: RAIM Def.: de techniek waarbij overtallige informatie in de GNSS ontvanger wordt verwerkt met als doel de integriteit van de navigatie signalen te controleren

automatische poort
Def.: automatisch bediend toegangshek

automatische bediening
Def.: het bedieningsproces wordt in gang gezet door een detectiesysteem.

automatische piloot
Syn.: Automatische stuurinrichting Def.: instrument dat een schip die koers doet laten varen waarop men hem heeft ingesteld.

automatic transmittor identification system
Afk.: ATIS Def.: ingebouwd printplaatje in de marifoon, dat elke keer wanneer de zendknop wordt losgelaten automatisch een digitale identificatiecode met de roepnaam van het schip uitzendt, zodat walstations bijvoorbeeld de positie van het schip kunnen peilen.

automatic identification system.
Afk.: AIS Def.: het is een navigatiesysteem dat helpt om schepen snel te localiseren en te identificeren. Toelichting: Een AIS-zender op een schip zendt periodiek statische (o.a. IMO nummer, naam, afmetingen, type schip), dynamische (o.a. positie, koers, snelheid), maar ook reisgebonden informatie (o.a. diepgang, bestemming) uit naar andere schepen en naar de wal.

automatic direction finder
Afk.: ADF Def.: automatische radiorichtingzoeker

automated mutual assistance vessel rescue
Afk.: AMVER Def.: reddingsorganisatie die de oceanen als werkgebied heeft en in New York zetelt. Toelichting: Wordt geleid door de Amerikaanse kustwacht. Bij deze organisatie weet men precies of er een schip met een arts aan boord in de buurt is.

autoafzetplaats
Syn.: autosteiger Def.: voorziening die de mogelijkheid biedt een auto van en naar boort te zetten. Toelichting: Maakt het tevens mogelijk dat auto's van hulpdiensten tot aan het schip kunnen komen. Een autosteiger kan zowel een kade, als een steiger of ponton zijn.

autecologie
Syn.: auto-ecologie Def.: studie van de relaties tussen individu en milieu.

augmentatie
Def.: iedere techniek die de werking van een systeem voor de gebruiker verbetert Toelichting: Een systeem is bijvoorbeeld een Globaal Navigatie Satelliet Systeem

auditor
Def.: een persoon die een vorm van controle uitvoert op een model studie. Toelichting: Het onderzoek kan meer of minder uitgebreid zijn afhankelijk van de vereisten voor een bepaald geval. De auditor wordt normaliter aangewezen door de water manager om deze te ondersteunen en zodoende op vergelijkbaar niveau te komen met de modelleur. De auditor kan onderdeel uitmaken van de organisatie van de water manager of onderdeel zijn van een onafhankelijke organisatie. De taak van de auditor moet onderscheiden worden van de interne controles die door de modellerende organisatie worden uitgevoerd als onderdeel van de interne kwaliteitsborging procedure. De controle van de auditor staat naast en boven deze interne controles die de modelleur uit kan voeren.

autotomie
Def.: vorm van zelfamputatie gebruikt als zelfverdedigingsmiddel of afleidingsmanoeuvre door bepaalde dieren Toelichting: Waarbij een eigen lichaamsdeel plots wordt afgeworpen, om zo de vijand af te leiden en te kunnen ontglippen. Op land kennen we dit van hazelwormen en hagedissen die hun staart afwerpen. Ook in zee komt het algemeen voor: krabben kunnen bijvoorbeeld in gev

autotroof
Def.: in staat zichzelf uit anorganische stoffen op te bouwen

autowasplaats
Def.: voorziening voor het wassen van auto's op een daartoe ingerichte locatie in het bebouwde gebied. Toelichting: Met de voorziening kan worden voorkomen dat afstromend hemelwater wordt verontreinigd met vuil en zeepresten. Dit is van belang in bebouwde gebieden waar sprake is van gescheiden afvoer van hemelwater en vuilwater.

auxotroof
Def.: organisme heeft het vermogen verloren om een bepaalde voedingsstof aan te maken en is dan ook afhankelijk van de aanvoer van deze stof van buitenaf om te kunnen groeien. Toelichting: Bepaalde auxotrofe algen hebben bijvoorbeeld vitaminen nodig van buitenaf om de fotosynthese te kunnen voltrekken.

averij particulier
Syn.: Bijzondere averij Def.: de averij die niet het gevolg is van fouten of ingrepen van de bemanning of derden (act of men) Toelichting: bijvoorbeeld stormschade.

averij
Def.: schade aan schip, tuig of lading, opgelopen tijdens de reis.

averij grosse
Syn.: Gemene averij Def.: daarvan is sprake wanneer er opzettelijk en redelijkerwijs een buitengewone opoffering of uitgave wordt gedaan ter gezamenlijke beveiliging, met het doel de zaken voor gevaar te bewaren. Toelichting: In de praktijk betekent dit bijvoorbeeld dat (een deel van) de lading overboord wordt gezet om het schip en de opvarenden te redden.

avegaarboor
Def.: opgebouwd uit sterke stangen die zijn omwonden met een brede stalen spiraal. Toelichting: Al draaiend vijzelt de boor grond omhoog

avegaar
Def.: meestal een holle as waaromheen over de volle lengte een schroefblad is gelast

avilastic
Def.: kunststofweefsel dat geen water doorlaat en wordt gebruikt voor drysuits.

azimuttafels
Def.: boeken die de tafels en tabellen bevatten die nodig zijn om de coördinaten van een hemellichaam te vinden.

azimuth
Def.: de hoek die een richting van standplaats naar richtpunt maakt met het noorden (positief met de wijzers van de klok mee)

a-nummer natuurlijk persoon
Def.: een door een gemeente in het kader van de gemeentelijke basisadministratie persoonsgegevens aan een persoon toegewezen identificator Toelichting: In de GBA-wet, artikel 36, is een aantal opmerkingen gemaakt ten aanzien van het A-nummer. - Het administratienummer wordt toegekend op een door Onze Minister te bepalen wijze uit door hem beschikbaar gestelde nummers. - Het administratienummer bevat geen informatie omtrent de persoon op wie het betrekking heeft. - Onze Minister, onderscheidenlijk het gemeentebestuur, draagt zorg dat het administratienummer foutloos en slechts één maal beschikbaar wordt gesteld, onderscheidenlijk wordt toegekend.

aërosol
Def.: systeem van fijne vaste of vloeibare deeltjes (< 30 µm diameter) verspreid in of via een gas.

aëroob
Syn.: Zuurstofrijk Def.: met vrije zuurstofmoleculen.

aërodynamische weerstand voor waterdamp transport
Afk.: ra Def.: de weerstand voor het transport van waterdamp E in de luchtlaag tussen het gewas-bodemoppervlak z1 en de hoogte van de meting z2

aëratietank
Syn.: beluchtingstank ; pasveersloot ; carrousel ; beluchtingsloot ; oxidatiesloot Def.: tank waarin een bacteriemassa onder zuurstofrijke omstandigheden biochemische omzettingen in afvalwater bewerkstelligt

aërobe bacteriën
Def.: dit zijn bacteriën die hun substraat (voeding) oxideren door middel van zuurstof ademhaling en die zich voeden met de energie die door dit proces wordt gecreëerd. Toelichting: Aërobe bacteriën zijn het tegenovergestelde van anaërobe bacteriën die geen zuurstofgas nodig hebben.

a-water
Def.: water van overwegend belang voor de waterkwantiteit in het beheersgebied van het waterschap en-of water gelegen in een gebied waaraan bijzondere waarden zijn toegekend, met uitzondering van solitaire wateren die zijn aangemerkt als vennen, poelen en kolken en-of wateren waaraan bijzondere waarden zijn toegekend.

basisrapport
Def.: tAW-rapport dat achtergrondinformatie voor gebruikers van de TAW leidraden bevat

basispeil
Def.: extreme hoogwaterstand met (per definitie) een overschrijdingsfrequentie van 1- I0.000 per jaar Toelichting: Door de Deltacommissie vastgesteld peil van NAP +5 m (anno 1960) aan de peilschaal te Hoek van Holland en de daarmee vergelijkbare peilen op overige locaties (peilen met een gelijke overschrijdingsfrequentie).

basisonderhoudsniveau
Afk.: BON Def.: het minimaal noodzakelijke onderhoud om de functionaliteit van de infrastructuur te waarborgen. Toelichting: Gaat uit van het voor alle (deel) objecten op hoofdlijnen aangeven van de noodzaak van maatregelen en de gemiddelde kosten per objectcategorie op landelijk niveau. Is gebaseerd op life cycle costing

basismateriaal
Def.: bovenste laag van het grondlichaam onder de bekledingsconstructie.

basiskustlijn
Afk.: BKL Def.: de kustlijn die in het kader van de kustlijnzorg zal worden gehandhaafd. Toelichting: In het algemeen de positie van de 'gemiddelde' kustlijn op 1 januari 1990.

basiskaart overstromingsrisico
Def.: kaart die de potentiële overstromingsgebieden toont, bijvoorbeeld Rheinatlas

basisinformatie
Def.: werksoort waarbij verzameling van basisinformatie plaatsvindt voor meerdere doeleinden. Basisinformatie kan meerdere malen geleverd worden Toelichting: (bijv. verkeersgegevens, Normaal Amsterdams Peil, waterstanden, waterkwaliteitsgegevens).

basiscertificaat marifonie
Def.: certificaat dat men nodig heeft om een eenvoudige marifoon voor de binnenwateren te mogen bedienen.

basisbreedte (van een hoogwater hydrograaf)
Def.: tijdsinterval tussen het begin en einde van de directe afstroming die veroorzaakt wordt door een storm.

basisafvoer index
Def.: numerieke index die de verhouding van de totale afvoer ten opzichte van de basisafvoer kwantificeert.

basisafvoer
Afk.: Qo Def.: trage afvoer - dat deel van de afvoer dat als gevolg van langdurige berging eerst na geruime tijd tot stand komt. Toelichting: De berging kan plaatsvinden in de bodem, in meren (waaronder stuwmeren), in de vorm van sneeuw enz.

basisafslag
Def.: duinafslag boven het maximum stormvloedpeil bij ontwerpomstandigheden.

basis taak complexiteit
Def.: een project wordt gekarakteriseerd met een basis taak complexiteit als er een relatief kleine inspanning of middelen noodzakelijk zijn om het project uit te voeren. Toelichting: Onderzoeken in de voorbereidende fasen van een ontwerpstudie die zich richten op het vooraf bepalen van alternatieven voor daarop volgende meer gedetailleerde onderzoeken zouden bijvoorbeeld gekarakteriseerd kunnen worden als behorende tot deze categorie.

basis
Def.: het gedeelte van het dijklichaam dat de ondergrond vormt voor een granulair filter of een geotextiel

baseline onderzoek
Def.: een inventarisatie van een natuurlijke gemeenschap of omgeving met als doel het geven van een maatstaf voor de toestand op een bepaald moment in tijd. Toelichting: Wordt vaak uitgevoerd om de diversiteit en milieuomstandigheden te beoordelen waartegen toekomstige veranderingen kunnen worden uitgezet (meestal een ontwikkelings drijfveer).

base
Def.: een alkaline stof, die een pH heeft die hoger is dan 7,5.

basaltzuil
Def.: zuilvormig toplaagelement van basalt.

bascule brug
Def.: brug, met één val, draaibaar om een horizontale as, waarbij de ballast en de klap een onveranderlijke stand hebben t.o.v. elkaar.

basalton
Def.: type betonzuil.

basalt
Def.: donkergekleurd, zeer hard, vulkanisch gesteente

barrières
Def.: belemmeringen, obstakels