Kopie van `Bouwkundige begrippen in beeld`

De woordenlijst staat niet (meer) online. U ziet hieronder een kopie van de informatie. Het kan zijn dat de informatie niet meer up-to-date is. Wees dus kritisch bij het beoordelen van de waarde ervan.


Bouwkundige begrippen in beeld
Categorie: Bouw en Constructie > Bouwkundige begrippen in beeld
Datum & Land: 15/02/2007, NL
Woorden: 2083


aanaarden
Met aarde of zand aanvullen rondom bv. funderingsmetselwerk, meestal aan de buitenzijde van het gebouw en met aarde. Vaak wordt bv. elke halve meter de aarde `aangedamd`, dwz. het ophogen gebeurt in fasen van ca. een halve meter hoogte en de aarde wordt daarna licht aangestampt, bv. door er met een tractor over te rijden. Aanaarden kan ook aan de ...

aanbouw
1. Ook wel: aanbouwsel. Een aanbouw is een bouwwerk(je) tegen een al bestaand gebouw. De verbinding tussen het bestaande gebouw en de aanbouw kan bestaan uit slechts een toegangsdeur, maar ook een groter deel van de bestaande muur gemeenschappelijk hebben en eventueel meer verdiepingen bevatten. Wanneer de aanbouw een groot gedeelte met het bestaa...

aanbranden
Aanbranden is het aanbrengen van een mengsel van pure cement en water op een natgemaakte vloer of muur om de hechting met de specie te verbeteren die op die vloer of muur moet komen. Voorbeeld van aanbranden: `Servofix SLA component A met ca. 27% water mengen en met een kwast of veger dekkend aanbrengen. Op de nog glanzende aanbrandlaag de aardvoc...

aanhelen
Aanhelen is het aanwerken naar een bestaand stuk werk. Bv. bij een verbouwing een stukje plint maken tegen een al bestaande plint of een stuk vloer maken tegen een bestaande vloer. De foto's tonen het aanhelen van een parketvloer na uitbouwen van een woning en het eindresultaat. Met dank aan Gé van Leeuwen en Tropic Parket.

aanhoeker
Schuin afgehakte of afgezaagde dakpan ter plaatse van een hoekkeper of kilkeper. Zie ook dakpanvoorbeelden.

aanlegbreedte
Bij een fundering op staal de berekende breedte van de fundering. Eng. base width

aanlegdiepte
De afstand van onderkant van de fundering tot aan het maaiveld. Eng. construction depth

aanleggen
Het beginnen van een bouwwerk door het leggen van de eerste laag stenen voor gemetselde funderingen van opgaande muren.

aanloper
Zie oplanger in de betekenis van verlengstuk van een dakspar. Eng. jack rafter

aannemer
Het bouwbedrijf dat tegen een vooraf overeengekomen prijs een bouwproject uitvoert. De aannemer is degene die verantwoordelijk is voor de uitvoering van het bouwproject. De aannemer wordt meestal gekozen door de architect of de opdrachtgever, vooral om zijn specialisme, specifieke mogelijkheden en (bouwkundige) praktijkkennis. Voor bepaalde onderde...

aanrazeren
Het met metselwerk of betonspecie aanvullen van de holten tussen de gewelfkappen. aanrecht of aanrechtblad Een vast werkblad in de keuken met één of meer gootstenen, vaak voorzien van een gastoestel of elektrische kookplaten en van kastjes aan de onderzijde. Zie bij werkblad voor de keuken voor de verschillende materialen waaruit het werkblad gefa...

aanslag
Het deel van de stijl en de dorpel, waartegen een deur of draaiend raam sluit. De aanslaglijst wordt ook `naald` genoemd. De foto rechts toont de aanslag van een dubbele deur van Skantrae. Zie ook tongnaald en stolpnaald. Eng. support

aansluitwaarde
1. Bij elektrische apparaten geeft het wattage aan dat (maximaal) gebruikt wordt, bv. bij een elektrische oven 2,6 kW en een keramische inductiekookplaat 6 à 7 kW (totaal van 4 `branders`). Houd hiermee rekening als er een tekort dreigt aan aansluitwaarde zoals hieronder bedoeld. (Overigens wordt ook bij bv. gas over aansluitwaarde gesproken, bv. ...

aantrede
Het oppervlak van de traptrede waarop de voet rust. Ook: de afstand tussen rand en stootbord ofwel de afstand van de voorkant van een traptrede tot aan de voorkant van een volgende traptrede. Verdreven aantreden: een term die gebruikt wordt bij spiltrappen. In tegenstelling tot een steektrap, die uitsluitend rechte treden heeft, heeft een spiltrap...

aantredediepte
De afstand tussen de neus van de ene trede en de neus van de andere trede. Zie bv. bij aantrede. Eng. going

aanwasboor
Een holle boor die gebruikt wordt om de groei, dwz. aanwas, van bomen te kunnen beoordelen. Bovendien kan de vitaliteit en tot zekere dikte de leeftijd van de boom bepaald worden. De Duitse Ivenacker eik heeft waarschijnlijk een leeftijd van 830 jaar. De onzekere factor is de groeisnelheid in de jeugdfase: alleen de buitenste 200 jaarringen konden...

aanwerken
Zorgvuldig opsluiten in metselwerk (latei, dakdichting, balken, muurzijden van kozijnen e.d.).

aanzet
Geboorte of begin van een boog of van een gewelf; de eerste steen of laag boven de rechtstand, die al deel is van de kromming van de boog of de gewelfkap. Hieraan beantwoordt de aanzetvoeg, die onder een ongeveer rechte hoek op de druklijn van de boog komt te staan. Zie aanzetsteen en ook sluitsteen. Eng. skewback, springer

aanzetsteen
Ook: geboorte. Eerste steen links en rechts in een gemetselde boog. Evenals de sluitsteen zijn de aanzetstenen op constructieve punten geplaatst. Ze worden vanwege hun zwaardere belasting, maar ook uit decoratief oogpunt, veelal in natuursteen uitgevoerd. Ook: een blok (meestal natuursteen of sierbeton) waarop bv. een vlechting begint. Eng. skewba...

aardelektrode
De koperen buis die bij een woning in de grond is geslagen en ervoor zorgt dat stroom door `sluiting` naar de aarde afgevoerd wordt. De aardleiding wordt verbonden met de aardelektrode (klik op de figuur rechts). Vroeger werd hier de waterleiding voor gebruikt omdat deze via koperen buizen altijd degelijk in de aarde verbonden was. Tegenwoordig wo...

aardetinten
Ook: aardekleuren. De zachtere kleuren van (de) aarde. Kleuren van zand, löss, klei, gesteente, herfstbladeren. Bruinen, gelen, roden, zachtgroen; niet: blauw, paars, grijs, zwart, wit. Eng. earth colours (earth colour is ook een natuurlijk pigment)

aardlekschakelaar
Schakelaar die de stroom automatisch uitschakelt bij gebreken van aangesloten elektrische apparaten. Een goede aardlekschakelaar heeft een testknop. De maximale stroom die mag lekken is 30 mA. De aardlekschakelaar is voor lekken van stroom via de nuldraad (blauwe draad), de aardelektrode voor lekken van stroom via de aardedraad (geel-groene draad)...

aardvochtig
Bij betonspecie: specie met de samenhang van vochtige aarde; het eerste consistentiegebied, dwz. de minst vloeibare vorm van betonspecie. Foto Velta (Uponor). Bij klei voor bakstenen: een stevige klei met de samenhang van vochtige aarde die geschikt is om stenen van te bakken. Eng. earth dry

abacus
1. Dekplaat op het kapiteel van een zuil, meestal zonder ornamenten. Bij de Toscaanse en Dorische orde is de abacus vierkant, bij de andere orden is hij aan alle zijden gebogen. De vijf orden. Een abacus is kleiner en vaak eenvoudiger dan een impost. 2. Telraam. Op de foto geheel rechts is een Romeinse abacus te zien. Eng. abacus

abs
ABS staat voor Acrylonitril Butadieen Styreen. ABS is een kunststof die in de bouw veel gebruikt wordt in bv. afvoersystemen voor binnen. Hoewel door het toevoegen van pigmenten allerlei kleuren mogelijk zijn, wordt in de bouw meestal de grijze en witte varianten toegepast. Het is goed temperatuurbestendig. Vlamdovend ABS bevat ca. 20% brandvertr...



absis
Verouderde schrijfwijze van apsis. Soms ook geschreven als abcis (foutief).

absolute zetting
Zakking van een pand in zijn geheel. De zakking kan gemeten worden tov. NAP. Zie zetting.

acanthus
De acanthus is een plant waarvan de sierlijk krullende schutbladeren als voorbeeld werden gebruikt voor ornamenten in de bouwkunst. Het blad van bv. de Acanthus mollis (eerste foto rechts) werd als motief gebruikt voor het Korintische kapiteel en het composietkapiteel. Het blad van de berenklauw (heracleum mantegazzianum, tweede foto rechts) lijkt...

accoladeboog
Een vrij platte afgeronde boog met een spits midden. Lijkt veel op een wat plattere kielboog. Eng. ogee arch; een Venetian arch is niet plat maar vrij hoog

achterhout
Het gedeelte van de trapboom gerekend van de traptrede tot de onderrand van de boom. Klik op de foto voor de juiste plaats (ook voor het achterhout)

achterhuis
1. Bedrijfsruimte van de boerderij waarin zich deel, stallen, spoelhoek e.d. bevinden (foto links, verbouwd) 2. Het huis of gedeelte van huis dat achter het voorhuis staat, vaak door een gang bereikbaar via het voorhuis (foto van het Anne-Frank-huis, geheel rechts). Het achterhuis was vaak kleiner dan het voorhuis en was niet aan de straatzijde of ...

acrylaat
Soortnaam voor plexiglas of perspex. De volledige naam is polymethylmethacrylaat (afkorting PMMA). Plexiglas en Perspex zijn merknamen, maar al zo ingeburgerd dat ze vaak als de soortnaam van het materiaal gebruikt worden. Het meest bekend is de transparante uitvoering. Opaal wordt ook veel gebruikt vooral voor (reclame)lichtbakken. Acrylaat plaat...

ademen
Het doorlaten van waterdamp door een relatief dun materiaal. Bv. beton en hout hebben een `ademend` vermogen dat we onder veel omstandigheden niet volledig mogen afsluiten door verf o.d.

adiabatisch
Adiabatisch betekent letterlijk: zonder warmte-uitwisseling met de omgeving. In een adiabatisch proces is er dus geen sprake van warmteoverdracht: compressie leidt tot opwarming en expansie tot afkoeling. Bij verhardend beton komt warmte vrij door de reactie van cement en water (hydratatieproces, exotherme reactie) en neemt de de temperatuur van ...

adobe
Zie leemsteen. Eng. adobe

afboeren
Ook: afspatten. Het spontaan afbreken van een constructie, bv. bij scheefstand door verzakking van de grond (grafzerk), bij oplegging van een ligger op metselwerk of bij verzakking van een constructie van betonnen platen. Eenzijdige belasting van een object brengt te grote randspanningen teweeg waardoor materiaal afboert, vooral bij materialen van...

afbouw
Na de ruwbouw treedt de afbouw in: de woning is wind- en waterdicht, de riolering is aanwezig e.d. en de afbouwwerkzaamheden kunnen (voornamelijk) binnenshuis plaatsvinden. Hoewel je ook dakafwerking, beglazing, balustraden en hekwerken, installaties, beveiliging, zonwering e.d. tot de afbouwfase zou kunnen rekenen, wordt bij afbouwbedrijven onder...

afbreekmes
Ook: afbreekmesje, breekmes. Een mesje met de mogelijkheid om, wanneer het mesje niet scherp meer is, langs een groef af te breken waarna het zo bruikbare nieuwe scherpe mesdeel gebruikt kan worden. Het afbreken kan vaak met een hulpstukje achteraan het afbreekmes. Met een schuifje kan het mesje uit en in het handvat geschoven worden. Eng. snap-of...

afdekband
Afdekbanden worden gebruikt voor het afdekken van borstweringen, kopgevels, tuinmuren e.d. Zie het horizontale beige gedeelte van de afdekband van NeHoBo bij de foto rechts. Eng. coping ledge afdeklijst Lijst met hellend bovenvlak als afdekking van een schutting of muur, veelal bedoeld als bescherming tegen inwatering. Zie ook afdekband, ezelsrug....

afföhnen
Verwijderen van oude verflagen met hete lucht. De verflaag wordt zacht en kan vervolgens gemakkelijk worden afgekrabd. Deze methode is veiliger en waarschijnlijk beter voor de gezondheid dan afbranden.

afgewolfd
Term die gebruikt wordt wanneer het uiteinde van de nok van een zadeldak is afgeschuind. Meestal worden de beide uiteinden afgewolfd. Eng. (partially) hipped

afhangen
Een deur of raam goed haaks afwerken en in de scharnieren hangen.

afkalven
Bij afkalven glijdt een deel van de oever in het water. Het water kan parallel aan de oever stromen, maar ook daar loodrecht op. Door het stromende of beukende water lossen bestanddelen van de oever ter hoogte van de waterspiegel in het water op waardoor de erboven liggende grond in het water brokkelt, valt of glijdt (foto links). Ook door onderwat...

afreien
Het egaliseren van een vloer of wand met behulp van een rechte lat, de rei. Ook bij het wegschuiven van zand bij een bestrating wordt van afreien gesproken. Eng. screeding

afschot
Het onder een bepaalde helling leggen van bijvoorbeeld een riolering, goot, dak, bestrating om regenwater goed af te kunnen voeren. Bij afwatering van bestrating aan één kant van de weg is sprake van `op één oor`. Bij platte daken, balkons, bergingen kan schuimbeton of betopor voor een goed afschot zorgen Bij rioolstelsels wordt de afschot ook v...

afsnuiten
Het verwijderen van de scherpe kanten van houtwerk. Eng. bevel off

afstandhouder
Ook: stekeindafstandhouder of wapeningsafstandhouders. Een betonnen, metalen of kunststof `blokje` dat ervoor zorgt dat de wapening in een betonconstructie de juiste dekking krijgt. Zie Mavotrans onder dekkings- en wapeningsafstandhouders, Envo-Fix (foto geheel links), Cement en Beton, Stoter Beton afstandhouders. Voor afstandhouders tussen spouwm...

aftapkraan
Een kraan in de watermeterput waarmee men de waterleiding in huis kan aftappen. In de winter is aftappen van de waterleiding nodig als die onbeschermd buitenshuis loopt. Eng. drain tap

afwerkvloer
Ook: dekvloer. Een vloer die op de (constructieve) vloer wordt aangebracht. `Er zijn verschillende redenen om een dekvloer- ofwel afwerkvloer - aan te brengen op een dragende ondergrond. Egalisatie en isolatie - zowel van warmte als van geluid - zijn daarvan de meest voorkomende. Daarnaast zijn er ook nog verschillende methodieken om een dekvloer ...

afzaat
De afzaat is het schuine deel van een horizontale lijst, bv. van een raamopening. De term afzaat wordt ook gebruikt voor het schuine deel van metselwerk en van een steunbeer. Eng. offset, set-off

afzettingsgesteente
Ook: detritisch gesteente. Eén van de twee vormen van sedimentair gesteente. Afzettingsgesteenten ontstaan door opeenstapeling van gesteenteafval dat van het aardoppervlak afkomstig is. Na het afzetten van het verweerde materiaal treedt diagenese op: alle processen die tot het vast worden en verstenen van de afzetting voeren worden samengevat onde...

agitator
Ook: truckmixer. Voor vervoer van betonspecie: een stalen trommel die voorzien is van een roerinrichting met het doel de betonspecie vloeibaar te houden. Vaak wordt echter de specie vloeibaar gehouden door pennen aan de binnenzijde van de ronddraaiende stalen trommel. Verg. betonpomp, een combinatie van betonwagen en pomp. Eng. agitator, truck mix...

agora
Een openbaar plein in de Griekse stad waar de bijeenkomsten van stemgerechtigde burgers plaatsvonden. Het agora vertegenwoordigde het politieke centrum van de stad. Vergelijk forum. Eng. agora vervolg letter A mystats(1,20702,'joostdevree','2',''); Website statistieken home versie 04-10-2007

ajour
Opengewerkt decoratief aardewerk, houtsnijwerk of beeldhouwwerk zoals op de foto rechts bij het Royal Pavilon in Brighton (oriëntaalse architectuur) en bij de torenspits van de Onze Lieve Vrouwe kerk in Antwerpen. Klik op de foto's voor een grotere afbeelding. De opening wordt bij ajour meestal verkregen door uitzagen, uithakken of stansen (ponsen...

akoestiek
Akoestiek is de eigenschap van een ruimte met betrekking tot de voortplanting en verbreiding van geluid in die ruimte (Van Dale). Voorbeelden: een Romeins theater had ondanks de grootte vaak een goede akoestiek, een lange nagalmtijd maakt het gesproken woord moeilijk verstaanbaar, gordijnen dempen de nagalm, een kale ruimte klinkt ook echt hol, om...

akoestisch doormeten betonpaal
Onderdeel van geomonitoring. De integriteit van betonnen heipalen is controleerbaar. Door het akoestisch doormeten komen afwijkingen in beeld. Met behulp van computerprogramma's en aan de hand van sonderingsonderzoek en het bodemprofiel kan berekend worden of mogelijke afwijkingen het draagvermogen negatief beïnvloeden. Bij het akoestische doormet...

akropolis
Een akropolis was oorspronkelijk een burcht die meestal op een heuvel was gelegen en waar de belangrijkste tempels stonden. Zie ook Griekse bouwkunst. Eng. acropolis

algemene voorwaarden
Mooi zou zijn als het waren `de voorwaarden waaronder een bouwwerk wordt uitgevoerd en waarin alle rechten en plichten van aannemer en opdrachtgever staan omschreven`. Algemene voorwaarden zijn algemeen van toepassing zijnde voorwaarden dat een bedrijf, dat een aanbieding maakt, voor al zijn leveringen en diensten van toepassing verklaart. Branch...

alkoof
Een tussenkamer, of kleine zijkamer zonder ramen, die als slaapkamer gebruikt kan worden. De oorspronkelijke Moorse betekenis is een gewelfde slaapnis. In de algemene betekenis is het een rustruimte gekoppeld aan een grotere ruimte. Eng. alcove

Allplan
Allplan Engineering is een tekenpakket voor algemeen bouwkundige structuren met in het bijzonder de bekistingen en wapeningen gewapend beton. Het bevat een algemene CAD omgeving, tekenen van bekistingen, wapenen met staven en netten en het genereren van buigstaten. Het wordt ingeschakeld voor het modelleren van betonstructuren en tekenen van wapeni...

aluminium
Onbehandeld is aluminium een zilverwit, vrij zacht metaal dat verkregen wordt uit het mineraal bauxiet. Voordelen van aluminium zijn: het zeer lage gewicht het zeer lage gewicht in verhouding tot de sterkte (goede sterkte-densiteit-verhouding) goede corrosieweerstand: goed bestand tegen aantasting door vooral organische stoffen, na een dunne oxida...

aluminiumcement
Snelhardende cementsoort waarbij aluminiumsilicaten voor de snelle binding zorgen. Karakteristieken van aluminiumcement zijn o.m.: - Een zeer hoge aanvangssterkte; de sterkteontwikkeling is stormachtig met een hoge aanvangssterkte en hoge eindsterkte die vaak al na 24 uur is bereikt (ipv. 28 dagen bij normaal beton). - Een uitstekende chemische be...

amfitheater
De Grieken bouwden theaters, dwz. halfronde open bouwwerken met meestal tegen een berg opgaande zitplaatsen voor uitvoeringen. De Romeinen bouwden naast theaters ook amfitheaters: ronde of ovale theaters, waarbij meestal niet gebruik werd gemaakt van de natuurlijke berghelling zoals bij de Grieken. Zie Romeinse bouwkunst. Eng. amphitheatre

amorf
1. Aanduiding van de glasachtige structuur (of fase) van een stof, dus niet opgebouwd uit kristallen. 2. Zonder specifieke vorm, vormeloos. Voor beide betekenissen geldt de volgende voorbeelden. De tekening rechts toont een gesmolten polymeer dat aan het afkoelen is, waarbij de amorfe fase overgaat in de kristallijne (afbeelding R. Rosner). Amorf ...

amoveren
Zie slopen.

Amsterdam
Veel gegevens en foto's van Amsterdam van `toen` en nu staan op Amsterdamse Binnenstad.

Amsterdamse methode
Een funderingsmethode op houten palen waarbij de belasting van het gebouw door jukken van steeds twee palen verbonden door kespen naar de draagkrachtige grond wordt afgevoerd. De palen met kespen staan haaks op de lengterichting van de fundering (zie afbeelding). De tegenhanger is de Rotterdamse methode waarbij de palen in een enkele rij onder de f...

Amsterdamse school
(1910-1940) De Amsterdamse School gebruikte veel verticale accenten in de gevelindeling. Men gebruikte eerlijke materialen, zoals baksteen en hout. De bouwwijze was expressief, veel siermetselwerk van handvormstenen. Ook wordt de stijl gekenmerkt door grillige kozijnvormen in zwaar hout, vaak laddervensters met meerdere horizontale roeden, ramen i...

andreaskruis
1. Een X-vormig houten kruis dat bij houten vloeren in verband met de stabiliteit van de constructie tussen de balken wordt aangebracht. Bij zo'n andreaskruis worden gekruiste latten verticaal tussen de vloerbalken aangebracht. Hiermee zijn de balken aan elkaar bevestigd wat de vloer meer stijfheid (stabiliteit) geeft. Afb. Bouwkundige termen van ...

anemostaat
Ook: ventilatierooster, afzuigventiel. Een anemostaat is een vierkant of rond rooster dat wordt gebruikt voor toevoer en afzuiging van lucht. Er zijn exemplaren met en zonder verstelbare lamellen. Ook dat meestal ronde rooster in de wc wordt wel anemostaat genoemd. De naam is afkomstig van de Griekse woorden anemos (wind) en statikos (staande, ni...

anhydrietvloer
Een betonachtige dekvloer van ca. 50 mm dikte op basis van gips. Een anhydrietvloer is een tussenlaag die de functie vervult van een harde uitvlaklaag op een draagvloer. Het doel van deze overgangslaag is, na schuren, een vlakke ondergrond te verkrijgen voor de uiteindelijke vloerbedekking. Anhydriet is een watervrij gips dat door een reactie met ...

anker
Een ijzeren plaat of platte staaf om verschillende bouwonderdelen strak met elkaar te verbinden, bv. balken in muren, balken aan elkaar, stenen aan stenen. Zie ook bv. blindanker, bloemanker, griphoekanker, haakanker, jaartalanker, koppelanker, muuranker, schotelanker, sieranker. Zie ook ankerrail. Eng. anchor, cramp, tie, wall tie (verbindt twee ...

ankerbalk
Een houten anker, zoals op de tekening in de context met andere balken is te zien (afb. rechts). Zie ook termen in relatie met het dak. Eng. anchor beam

ankerrail
Ook: anker, invoeger, betoninvoeger. In het beton aan te brengen voorziening voor het bevestigen van elementen. Doel van een ankerrail of invoeger is het onderling verbinden van beton en stalen elementen. Ankerrails kunnen los worden toegepast (op het beton) of in het beton worden meegestort. Betoninvoegers worden geïnstalleerd in vloeren, wanden ...

anodiseren
Ook: eloxeren. Anodiseren is het elektrochemisch behandelen van het oppervlak van aluminium door de natuurlijke oxidelaag in een zgn. anodiseerbad van aluminiumoxide te vervangen door een oxidelaag. De zo gevormde aluminiumoxidelaag is moleculair verbonden met het basismateriaal en geeft daarom de beste hechting voor bv. lijm of verf. De oxidelaag...

anti-inbraak hang- en sluitwerk
Zie onder SBR via infoblad Inbraakwerend hang- en sluitwerk voor woningen. Zie deurketting, kierstandhouder. Eng. anti-theft door and window furniture (geen uitdrukking bekend, gewoon vertaald)

antivide
Zie beluchter.

app-gemodificeerd bitumen
APP staat voor A-tactisch Poly Propyleen. Dit is een kunststof met een plastisch karakter (plastomeer) die ontstaat bij de fabricage van polypropyleen. APP is thermoplastisch en bij omgevingstemperaturen soepel en buigzaam. Door penetratiebitumen of zacht bitumen te mengen met APP (circa 30%) ontstaat APP-gemodificeerd bitumen. APP gemodificeerd bi...

apsidiool
Ook: nevenabsis, absidiool (verouderde schrijfwijze). Een kleine apsis. Een aantal absidiolen worden samen straalkapellen genoemd. Eng. apsidiole

apsiskalot
Een bolvormig gewelf dat de apsis afsluit, meestal een halve koepel (kwart van een bol). Zie apsis.

aquaduct
1. Een waterbouwkundig kunstwerk bestaande uit een betonnen bak op ondersteuningen, ofwel een brug waarmee een kanaal over een daaronder lopende weg of over een uitholling in het terrein wordt geleid. 2. Een (Romeinse) drinkwaterleiding bestaande uit een gemetseld kanaal, of lopend over gemetselde bogen. De open drinkwaterleiding mocht alleen flauw...

arabesk
De arabesk is een decoratief element dat meestal bestaat uit gebogen lijnen waaruit stengels, bloemen, bladeren e.d. ontspringen. Belangrijk is dat het sierlijk is, een grondlijn bezit waaruit de andere elementen voortkomen en dat het om bijna volledige vlakvulling gaat. De term is afkomstig van het Franse woord voor `Arabisch` omdat het motief ve...

arbeiderswoning
Sinds de tweede helft van de 19e eeuw gebouwd klein type woonhuis voor arbeiders en ambachtslieden. Veelal twee aan twee of in een rijtje van verscheidene woningen, elk bestaand uit een woonvertrek, keuken met bedsteden en een zolder. Eng. workman's house?

arbo
Arbo is een verkorting van het woord arbeidsomstandigheden. De zgn. Arbo-wet verplicht bedrijven in de bouw (en andere bedrijfstakken) maatregelen te nemen om veiligheidsrisico's voor werknemers te beperken. De belangrijkste verplichtingen voor bedrijven in de bouw betreffen: - Het opstellen van een Risico-inventarisatie en -evaluatie (RI&E), in pr...

Arbouw
Stichting Arbouw is een kennisinstituut dat gericht is op het verbeteren van de arbeidomstandigheden in de bouwnijverheid en het terugdringen van het ziekteverzuim. Zie ook arbo. arcade Een reeks van bogen rustend op pijlers of zuilen. Wanneer de pijlers met de muur een eenheid vormen, zoals op de foto links, dan spreken we van een blinde arcade (v...

archaïserend
Gemaakt in een stijl die al achterhaald is. Als iets nog langer geleden uit de mode is, wordt krijgt het het voorvoegsel `neo-`. Een andere term, archaïsch, duidt op iets dat behoort tot een zeer oud tijdperk, maar ook wel overdrachtelijk als iets dat zeer verouderd is en niet meer gebruikt wordt.

architect
De etymologie van architect vanuit het Grieks laat zien dat het woord bestaat uit twee concepten: archè, dat zoveel betekent als begin, eerste, principe of norm, en technè of tekton, dat duidt op techniek of bouwer. Een architect is dus een eerste technisch bouwer. De architect is deskundig op esthetisch en technisch gebied. Hij vertegenwoordigt ...

architectentroost
Benaming voor bruidssluier (Fallopia aubertii), een zeer snel groeiende klimmer met veel blad en witte bloemen in de zomer. Met dank aan Meindert Niemeijer van Domein in Voorst.

architectuur
Het geheel van bouwkundige kenmerken en voortbrengselen voortvloeiend uit de ontwerpen van een architect. Voor interessante filosofische en sociologische beschouwingen over architectuur: Dr. Jacob Voorthuis. Zie voor zeer veel gegevens over Nederlandse architecten Architectuur. Eng. architecture architraaf 1. Het onderste dragende (horizontale) d...

are
Eén are is 100 m2, dwz. 10*10 m2, één vierkante decameter zei men vroeger. Eén centiare (1 ca) is 1-100 van een are, dwz. 1 m2. Oppervlakten van eigen woningen worden nog wel eens in centiaren (ca) uitgedrukt. Eén hectare is 100 aren, dwz. 100*100 m2 = 10.000 m2. Oppervlakten van landgoederen of bosgebieden worden vaak in hectaren uitgedrukt. Een g...

argex
Argex-korrels zijn geëxpandeerde gebakken kleikorrels, ca. 330 kg-m3. Argex wordt vervaardigd door het bakken van klei die expandeert in een draaioven bij een temperatuur van 1100 graden C. De korrels zijn rond en vertonen een stroef oppervlak, bestaan uit een roodbruine microporeuze schaal en een zwarte kern met celvormige structuur. Argex-korrels...

arkel
of arkeltorentje Een veelhoekig of rond uitbouwsel aan of op de hoek van een gevel, oorspronkelijk bij kastelen als een soort uitkijkpost (spietoren). Het torentje verheft zich vanaf de eerste of een hogere verdieping en is overkapt met een spits. Het voorbeeld toont een arkeltorentje met een groen geoxideerde koperen spits van de eclecticistisch...

arm schaven
Aan de slotzijde moet een deur of raam `arm geschaafd` worden: de deur moet aan de binnenzijde 2 mm smaller zijn dan aan de buitenzijde zodat de deur goed kan sluiten, dwz. zonder te wringen. Alleen mogelijk bij stompe deuren.

Art Deco
(1910-1940) In de Art Deco zette men zich af tegen het functionalisme in het nieuwe bouwen en wilde een verfraaiing in de esthetiek. Ook is het deels een reactie op de Jugendstil. Men stond onder invloed van het Kubisme. De term is een afgekorte benaming van de `Exposition Internationale des Arts Décoratifs et Industriels Modernes` die in 1925 plaa...

Art Nouveau
(1890-1910) Ook: Jugendstil. Omstreeks 1890 vonden jonge vormgevers en architecten dat het welletjes was geweest met het hergebruik van historische (neo-)stijlen. In de periode 1890-1910 diende zich een nieuwe stijl aan, de Art Nouveau, ook wel bekend als Nieuwe Kunst of Jugendstil. Het ideaal was het maken van een 'Gesammtkunstwerk': een samenhang...

artikel 19-procedure
Het betreft artikel 19 van de Wet op de Ruimtelijke Ordening (WRO) waarin is geregeld dat bij een bouwaanvraag voor een project de gemeenteraad vrijstelling van het geldende (vigerende) bestemmingsplan kan verlenen. Het project moet dan wel voorzien zijn van een goede ruimtelijke onderbouwing: duidelijk moet zijn dat het bouwplan past binnen het ge...

asbest
Grijs vezelachtig mineraal, onbrandbaar en warmte-isolerend, dat vroeger veel in de bouw werd toegepast. Door de kankerverwekkende eigenschappen van het asbeststof is asbest al langere tijd voor de bouwwereld een verboden materiaal. Foto rechts Van der Wal sloopwerken Eng. asbestos

asfalt
Ook: asfaltbeton. Asfalt is een mengsel van grind of steenslag, zand en een zeer fijne vulstof dat met bitumen aan elkaar wordt gekleefd. Al in de oudheid kende men asfalt. Het werd gewonnen op die plaatsen waar in de natuur de ruwe aardolie aan het aardoppervlak tevoorschijn kwam en zich mengde met stenen en zand. Nadat de vluchtige delen uit de ...

atlant
Een zuil in de vorm van een mannenfiguur. De tweede foto van links toont een hedendaagse atlant uit 1933, van Ivar Johnsson. De foto rechts geeft weliswaar geen zuil weer, maar soms wordt een dergelijk grote console toch wel atlant genoemd. Verg. kariatide, dragende functie. Eng. atlas (meerv. atlantes), telamon (meerv.: telamones)

atrium
Een open ruimte in het midden van een Oud-Romeinse woning, een voorhof of binnenplein. Tegenwoordig ook een overdekt centraal deel van een gebouw of van een woonhuis. Voorbeelden. Verg. vide. Eng. atrium