Kopie van `Woordenlijst religie`

De woordenlijst staat niet (meer) online. U ziet hieronder een kopie van de informatie. Het kan zijn dat de informatie niet meer up-to-date is. Wees dus kritisch bij het beoordelen van de waarde ervan.


Woordenlijst religie
Categorie: Religie en filosofie
Datum & Land: 27/01/2014, NL
Woorden: 466


Abhidhamma-Pitaka
Eén van de drie korven: de zogenaamde `hogere leer` werd hiering gesorteerd. Het gaat om meer filosofische en verheven vragen die daarin beantwoord worden

Abraham
Aartsvader van zowel de joden, de christenen als de moslims.

abt
Leider van een monnikengemeenschap, democratisch gekozen uit de gemeenschap zelf. De abt wordt verondersteld het voorbeeld van de monniken te zijn.

abt
Leider - voorman van een kloostergemeenschap

abt Suger
Kloosterling in Frankrijk, die tijdens de afwezigheid van de koning (ivm de kruistochten) het regentschap van het land overnam en daarmee veel lof oogstte. Hij is vooral bekend gebleven om de bouw van de kathedraal van Saint Dénis ten noorden van Parijs, die te boek staat als de eerste gotische kathedraal.

Advent
Periode van 4 weken in december voorafgaand aan Kerstmis. Adventus betekent komst. Het `feest` symboliseert de blijde verwachting van het kind Jezus dat geboren zal worden.

afgodendienst
Een afgod is een valse god, een god die in een beeld wordt aanbeden, waar mensen zich zo aan verbinden en verplichten, dat zij kunnen worden gezien als `slaven` of verslaafden aan hun eigen dienst aan god. Afgodendienst wordt bestreden omdat zij mensen afhoudt van hun ware zelf. In de historische strijd tussen godsdiensten wordt vaak de andere godsdienst afgeschilderd als een afgodendienst.

Aflaat
Middeleeuwse gewoonte, ontstaan om de bezwaarde gewetens van gewone gelovigen te verlichten. Door het kopen van een aflaat zou men zijn eigen zonden kwijtgescholden zien en een zekerder toegang tot het eeuwige leven. Het verschijnsel aflaat is enigszins verklaarbaar in het licht van de grote rampen (hongersnood, ziekten als pest etc) die zich voordeden. Mensen gingen vermoedelijk gebukt onder schuldgevoelens over deze rampen, waarvan zij de oorzaak niet anders konden verklaren dan uit hun eigen - slechte - levens. Na verloop van tijd ontstond er een levendige handel in aflaten, die vooral de kerkleiders in Rome veel geld in het laatje brachten. Onder andere Maarten Luther had daarop in de 16e eeuw veel kritiek.

Ahimsa
Weerloosheid of geweldloosheid, die volgt uit het besef, dat alles met alles verbonden is. Als jij beseft dat alles één is heb je ook een diep respect voor de andere `zijnden`, die niets zijn dan een andere vorm van hetzelfde. Je kunt jezelf dan ook totaal opofferen ten bate van een ander.

Akoestiek
eigenschappen van een ruimte op de klank en de nagalm van geluid. In het christendom belangrijk geworden vanaf de gotiek, die hoge kerkgebouwen met zich bracht. Gregoriaans gezang heeft veel meer effect bij een goede akoestiek.

Al fatiha
Het eerste hoofdstuk (soera) van de koran, de opening.

Albert Schweitzer
Duitse arts, van 1875 - 1965, die eerst befaamd organist was, daarna medicijnen en theologie studeerde en ijn Afrika vele mensen hielp

Amieda Boeddha
Eén van de `absolute incarnaties van Boeddha` ofwel een Boddhisattva. Deze leert je dat er vooral veel te doen is aan mede-leven met mesen. In Japan heeft het veel aanhang in geloofsrichtingen die op Zen monniken teruggaan, zoals Shin of Nichiren

Amish
een geloofsgemeenschap in Noord-Amerika. Het zijn volgelingen van de Zwitser Jakob Ammann (1644-1730) die in 1693 brak met het anabaptisme (de mennonieten). In de 18e eeuw heeft de Brit William Penn ze uitgenodigd om zijn kolonie Pennsylvania (latijn voor ``de bossen van Penn``) in Noord-Amerika te komen om daar te werken als landarbeider. Momenteel (2004) zijn er zo`n 182.000 Amish in 22 staten, waarvan het merendeel in Pennsylvania, Ohio en Indiana woont. Ook in de Canadese provincie Ontario wonen Amish.`

Amulet
Voorwerp waaraan magische kracht wordt toegekend, bijvoorbeeld een gelukshangertje.

anachoreet
Monnik, levend in afzondering, in beginsel in de woestijn, ver buiten de bewoonde wereld.

anachorese
Het leven in afzondering, spiritualiteit zoeken

Analogie
Op basis van doorredeneren regels uit de koran of de Soenna geschikt maken voor het hier en nu (bijvoorbeeld omdat alcohol niet mocht omdat het verslavend is wordt er nu gesteld dat drugs niet goed zijn.)

Anglicaanse Kerk
Engelse kerk-organisatie, ontstaan toen Koning Hendrik 8 wilde scheiden en daarvoor geen toestemming kreeg van de paus. Hij zorgde voor een afscheiding van de Roomse kerk en werd zelf leider van de nieuwe kerk.

animistisch(e godsdienst)
Animisme is een natuurgodsdienst, waarbij geesten- en voorouderverering het belangrijkst zijn. Een animist gelooft in het bestaan van goede en kwade geesten, die kunnen huizen in onder meer bomen, dieren en gebruiksvoorwerpen.

AntoniusAbt
werd omstreeks het jaar 250 geboren in Egypte. Zijn ouders waren welgestelde mensen. Na hun dood schonk Antonius op 20 jarige leeftijd alle bezittingen aan de armen en trok zich terug tot aan de rand van de Arabische de woestijn. Hier verbleef hij in eenzaamheid en leefde boetvaardig. Maar hij kon niet voorkomen dat bezoekers tot hem doordrongen en velen zich in zijn nabijheid in de eenzaamheid terugtrokken. Antonius gaf aan deze volgelingen leiding in zijn levenswijze, meer op aandrang dan vanuit zichzelf. Daarom vertrok hij verder de woestijn in richting Nijl. Op aanwijzingen van de kooplieden die in de karavaan meetrokken, vond hij een geschikte plaats om alleen te zijn, dicht bij God. Maar ook daar wisten zijn volgelingen hem te vinden. Antonius stierf op 105 jarige leeftijd en zijn volgelingen hebben hem, op verzoek van Antonius, op een `onbekende` plek in de woestijn begraven. Antonius is de eerste kluizenaar en vader van de monniken geworden.Hij maakte zich voor de kerk verdienstelijk door de geloofsgetuigen tijdens de vervolging onder Diocletianus te steunen en de heilige Athanasius bij te staan in de strijd tegen de Arianen. Deze Athanasius heeft de levensbeschrijving over de heilige Antonius op schrift gezet en deze schrift is eeuwenlang het leerboek van de ascese geweest. Snel na zijn dood ontving Antonius de bijnaam ``de Grote``. Zijn gebeente werd later later overgebracht naar de St.Julius kerk in Arles (Frankrijk). Sinds 1491 worden zijn relieken in deze kerk bewaard.

Apocalyps
Laatste boek in de bijbel, bestaande uit een visioen, dat het einde van de bekende tijd voorstelt en de definitieve vestiging van het Rijk van God aankondigt. Auteur is de apostel Johannes, die het vermoedelijk rond het jaar 90 schreef.

Apostel
Volgeling van Jezus, uitgekozen als één van de 12 die bij de kern van de eerste Jezusbeweging hoorden.

Apostolische brieven
Van oorsprong een brief door één van de apostelen. Je vindt er een aantal van terug in het Nieuwe Testament. Later worden met deze term de brieven aangeduid, die door de `opvolger van Petrus`, de paus van Rome worden geschreven.

Aramees
De taal die Jezus zelf sprak. Het is een West-Semitische taal die in Syrië en ook in Koerdistan nog wel een beetje wordt gesproken. Het werd oorspronkelijk gesproken door de Arameërs, die een deel van de Vruchtbare Halve Maan (= Het Nabije Oosten) bewoonden. In de tijd van het Assyrische Rijk verdrong deze taal geleidelijk het Akkadisch en werd uiteindelijk de ambtelijke taal van het Perzische Rijk. Zodoende werd het over een groot deel van het Midden-Oosten verspreid, o.a. naar Palestina. Een aantal passages van de Bijbel zijn dan ook in deze taal in plaats van het Hebreeuws. Het moderne Hebreeuws is gelardeerd met woorden en uitdrukkingen uit het Aramees.

arhat
Heilige monnik. Het `ideaaltype` dat in hte Hinayana ofwel Theravada Boeddhisme bestond. De monnik die op eigen initiatief en kracht de weg van de Boeddha probeert te volgen. Het bleek een zo hoog ideaal, dat maar weinigen het echt konden volbrengen.

Aristoteles
Griekse filosoof die leefde tussen 384 en 322 v. Chr. Samen met Socrates en Plato wordt hij beschouwd als een van de invloedrijkste filosofen in de westerse traditie. Hij was lid van Plato`s filosofische Academia en diens invloed is dan ook permanent aanwezig in Aristoteles` werk. Hij is een van de eersten in de geschiedenis die zelf een bibliotheek aanlegden. Hij keerde in 335 naar Athene terug, waar hij dertien jaar lang in de Peripatos (wandelgang) van het Lyceum (Grieks Lykeion) heeft gedoceerd. Daarom wordt hij de stichter van de ``Peripatetische School`` genoemd. Aristoteles mag gezien worden als de eerste all-round wetenschapsmens omdat hij de logica en de methodologie invoerde als manier om wetenschap en filosofie te bedrijven. Hij beheerste ook de totaliteit van de toenmaals bekende wetenschappen (filosofie, psychologie, politieke en sociale wetenschappen, wiskunde en natuurwetenschappen, taal- en letterkunde...)`

ascese
Versterving; (van het />Griekse `askèsis` = oefening) is het streven naar of het beoefenen van een reine levenswandel door de eigen hartstochten en begeerten te beteugelen en zelftucht toe te passen. Ascese kan gepaard gaan met />zelfkastijding. Ascese was van oorsprong de training van atleten. Daarna werd het begrip uitgebreid tot de beoefening van wijsheid, deugd en vroomheid (zie o.m. de />Stoa). In religieuze zin is het het streven naar beheersing of onderdrukking van natuurlijke behoeften om tot een vorm van reinheid te komen.Vasten en seksuele onthouding zijn in die zin vormen van ascese. De doelen van een ascetische levenshouding kunnen verschillen. Het kan een vorm van boetedoening zijn, zichzelf offeren aan een godheid, een middel tot discipline voor het geestelijk leven, het verkrijgen van bovennatuurlijke krachten of het verwerven van verdienste voor het hiernamaals. Ook kan het zijn dat men het (eigen) lichaam of dit bestaan zelf slecht of waardeloos acht en de versterving zoekt. In de bijbel is ascese geen doel op zich, aangezien de schepping als goed wordt voorgesteld en de mens daarin geen minderwaardig wezen is. Wel wordt in het Nieuwe Testament matigheid gepredikt. Het (vroege) christendom kende echter wel (soms extreme) vormen van ascese zoals het kluizenaars- en -kloosterbestaan, gebaseerd op geloften van armoede, kuisheid en gehoorzaamheid. Ook nu nog komt in verschillende culturen zelfkastijding voor als vorm van ascese.`

Astrologie
Sterren-leer, volgend uit het besef dat alles met alles verbonden is. Omdat jij en de sterren in die verbinding staan, kan ook in de stand van die sterren een betekenis terug worden gezocht, is de gedachte.

Athanasius
Sint Athanasius is afkomstig uit Alexandrie, waar hij waarschijnlijk in 296 is geboren. Hij studeert onder leiding van koning Alexander de Grote en deze neemt hem als secretaris in dienst. De wens zichzelf te oefenen in de deugdzaamheid, drijft Athanasius rond 315 de woestijn in naar de grote Sint Antonius Abt. Hij verdiept zich in de Bijbel en klassieke geschriften. Nadat hij zich heeft voorbereid op het verkondigen van het evangelie, keert hij terug naar de stad. Omstreeks 319 wordt hij tot diaken gewijd. Zes jaar later woont hij het Concilie van Nicea bij. Op het sterfbed van Alexander, spreekt Alexander de Grote zijn voorkeur uit voor zijn opvolger: Athanasius

atheïsme
Atheïsme is: niet geloven dat er goden bestaan. filosofische stroming die ervan uitgaat dat de fundamentele uitgangspunten niet gerelateerd zijn aan of berusten op de aanname van het bestaan van goden Het begrip werd oorspronkelijk als negatieve benaming gebruikt voor mensen die een niet-officiële godsdienst beleden. Zo werden de christenen in de eerste eeuw door de Romeinen genoemd.`

Augustinus
groeide op in het door de Romeinen bezette Noord-Afrika, in Carthago. Hij werd in 383 hoogleraar in de rethoriek in Milaan. In zijn studententijd was hij een aanhanger van het Manicheïsme, maar later bekeerde hij zich tot het christendom. Met Pasen 387 werd hij gedoopt. Hierna keerde hij terug naar Noord-Afrika. In 391 werd hij priester van Hippo. Hij werd een bekend voorganger (meer dan 350 boetepreken worden aan hem toegeschreven) en bestrijder van het Manicheïsme.Zijn bekendste werk is ``Belijdenissen`` (Confessiones)`

Aum
AUM of ook wel Ohm is een heilig woord. Het betekent Oppermachtig Wezen, Absoluut Geluk. Een hindoe zegt het aan het begin en eind van zijn gebed. Het is een mantra

autonoom
Zelfstandig, van het Grieks Autos(zelf) en nomos(=wet),. Iemand die autonoom is voorziet in zijn eigen levensonderhoud en vormt zijn meningne geheel vanuit zichzelf. Hij laat zich door niemand `de wet voorschrijven`. In de jaren 80 en 90 aanduiding voor een groep jongeren, die zich over heel Europa herkenden in de Anarchistische levensvisie en leefwijze en elkaar vonden in het verzet tegen globalisme.

Avalokitesvara
Verreweg de meest populaire en geliefde van alle `boddhisattva`s` Betekent `Heer die de wereld beneden aanschouwt` of ook wel `hij die het roepen van de wereld hoort`. Er is voor het eerst sprake van deze boddhisattva in de Lotus Soetra (ongeveer 1ste eeuw) De beschrijvingen komen erop neer, dat deze Boeddha incarnatie je uit allerlei soorten ellende en gevaar redt als je zijn mantra uitspreekt. (Om Mani Padme Hum) A. helpt mensen vanuit zijn alomvattend mededogen voor de mensheid, in feite staat hij voor de belichaming van Boeddha`s medeleven.

Avondwake
Tijd die mensen bij een geliefde dode doorbrengen, in de dagen tussen het sterven en de begrafenis. Vaak is het ook een speciale kerkelijke dienst, de avond, voorafgaand aan de begrafenis.

Babel
Babylon, een bijbels e plaatsnaam, die verwijst naar een plaats in het huidige Irak, maar die in dit verhaal vooral mythische vorm aanneemt. Het gaat om de mythe waarbij God het voor mensen onmogelijk maakt op eigen houtje `tot aan de hemel te geraken`. zij willen een toren bouwen die dat beoogt, maar God stopt dat door iedereen van de werklieden een eigen taal te laten spreken. Deze `babylonische spraakverwarring` maakt de verdere bouw onmogelijk.

Bar-mitswa
Een joodse jongen kan op zijn 13e bar-mitswa worden: dat betekent letterlijk: zoon van het gebod. Hij wordt dan in de synagoge als volwassen beschouwd. Het is een groot feest.

Barth
Karl Barth (10 mei 1886 - 10 december 1968) is een Zwitserse theoloog die een duidelijk stempel heeft gezet op de theologische ontwikkeling in de twintigste eeuw. Hij weigerde zich te conformeren aan het nationaal-socialistische regime en moest in 1935 uitwijken naar Zwitserland waar hij een professoraat kreeg aan de universiteit in Bazel tot 1961.Hij is de grondlegger van de zogenoemde dialectische theologie. De belangrijkste aanzetten voor deze theologie ontwikkelt Barth in zijn commentaar op de Romeinenbrief van 1921. Kenmerkend voor zijn theologie is de uitdrukking: Senkrecht von Oben (Loodrecht van boven). God openbaart zich loodrecht van boven en alleen in die openbaring is God te ontmoeten. Centraal in deze openbaring staat Jezus Christus. Daarbij kan alleen de bijbel de bron van de Godskennis zijn. Hij wijst alle andere wegen van Godskennis af. Die zijn volgens hem vormen van natuurlijke theologie. Ook belangrijk is dat in zijn theologie geen enkele menselijke capaciteit een rol speelt in het verkrijgen van Godskennis. Alles wat een mens over God te weten komt is louter uit genade

Bartimeüs
Bijbelfiguur. Een blinde bedelaar die Jezus ontmoet en door hem genezen wordt.

basiliek
vernederlandsing van het Romeinse basilica, dat weer afkomstig is van het Griekse basilikos (koninklijk gebouw). De basilica lag meestal aan het Romeinse forum en was een meerschepig gebouw vaak met hogere middenpartij. De hogere middenpartij was voorzien van grote vensters, de zogenaamde lichtbeuk. Het diende voornamelijk als markthal en beursgebouw, in de keizertijd ook als rechtszaal. Voor dit laatste gebruik werd er een rechthoekige of halfronde uitbouw, de apsis, aan toegevoegd.

Basilius
Kerkvader: aartsbisschop van Cesarea in Cappadocië tussen 370 en 379 staat de Heilige Basilius de Grote aan de grondslag van het dogma van de Heilige Triniteit. Hij was de eerste van de Kerkvaders om helder en duidelijk te verklaren dat de Heilige Geest volledig God is, van dezelfde natuur als de Vader en de Zoon.

Bedelmonnik
Bhiksjoe (zie aldaar): monnik die zich nederig langs de kant van de weg opstelt en afwacht wat hij krijgt als goede gaven. Hij weet evenmin waar hij die nacht zal slapen. Dat is een oefening in het `doven van je begeerte`...!!!

begrip ‘kerk’
Zowel gebouw als geloofsgemeenschap als instituut is de betekenis van dit woord.

Benedictus van Nursia
Benedictus werd geboren in het jaar 480 te Nursia in Umbrië, als tweelingbroer van de Heilige Scholastica. Zijn ouders stuurde hem na de schoolperiode voor zijn verdere studies naar Rome. De hoogbegaafde student maakte zijn studie echter niet af vanwege Daar trok hij veel leerlingen aan, voornamelijk herders, die in ruil voor onderricht hem verzorgden. In 1947 werd hij door paus Pius XII uitgeroepen tot patroon van Europa

Berg Sinaï
Traditioneel de berg waar Mozes de 10 geboden van God ontving. In de huidige tijd worden diverse andere locaties voor deze `gebeurtenis` als waarschijnlijker gezien. Sinaï staat ook wel voor de gehele woestijn waarin de berg ligt.

Bergrede
rede of onderwijzing van Jezus Christus gehouden op een berg. De Bergrede wordt zowel beschreven in het Evangelie naar Mattheus (Mt. 5-7) als in het Evangelie naar Lucas (Luc. 6,17-49). De Bergrede bestaat uit de Zaligsprekingen, de Weespreuken en enkele praktische leefregels.

Besnijdenis
weghalen van een deel van de voorhuid van de penis (jongens) of een deel van de schaamlippen en de clitoris (meisjes). Laat het duidelijk zijn het besnijden van meisjes moet je NIET zien als een verplichting voor moslims. Integendeel, de meerderheid van moslimvrouwen overkomt deze misdaad niet!!

Bestaanssferen
Boeddhistisch besef van tijd wordt gestuurd door het idee van samsara, eeuwigdurende kringloop. Aangenomen wordt, dat zich allerlei voorgaande werelden, stelsels van bestaan hebben voorgedaan vóórdat deze bestaanssfeer ontstond, die WIJ nu kennen. `Ontelbaar als zandkorrels...` wordt gezegd. Toch worden er 3 sferen onderscheiden: de hele basale wereld van zintuigen en begeerte. Sommige menselijke wezens verkeren in die staat, lagere goden en demonen etc. De Wereld van de Zuivere Vorm is een stap verder. Daar vind je de hogere goden. Er is daar geen afhankelijkheid van zintuigen meer. In de derde Vormloze Wereld rest nog slechts een pure mentale staat van zijn. Alle lichamelijkheid is overbodig. Daar vind je de grote goden. Maar ... zelfs in die bovenste wereld is er NOG STEEDS wedergeboorte. Nirvana wordt pas bereikt wanneer géén wedergeboorte meer nodig is: als je Boeddha bewustzijn bereikt. Deze bestaanssferen-idee heeft wel een `kalender` veroorzaakt, waarbij met duizenden en honderdduizenden tijdperken (ontelbaar) rekening wordt gehouden.

Bethlehem
Palestijnse stad op de Westelijke Jordaanoever, in de buurt van Jeruzalem. In het Oude testament wordt duidelijk dat het de geboortegrond is van de grote koning David (1000 v Chr). In het nieuwe testament komt het naar voren als de geboorteplaats van Jezus, die door de gelovigen immers gezien wordt als de opvolger van David, de messias, die de Redder wordt genoemd. Lucas heeft dit idee in zijn bekende kerstverhaal gebruikt. Bethlehem is belangrijk voor het christendom en de islam, aangezien het de plaats is waar Jezus van Nazareth volgens de overleveringen geboren is. In Bethlehem leeft een van de grootste gemeenschappen van Palestijnse christenen, die in het Midden Oosten zijn overgebleven. Nog net binnen de bebouwde kom ligt volgens de overlevering ook het graf van de Joodse `aartsmoeder` Rachel, dat door Joden wordt bezocht. Een van de beroemdste en mogelijk oudste kerken staat in Bethlehem: de geboortekerk. Op deze plek zou de stal zijn geweest waarin Jezus is geboren. Vaak worden tijdens het Kerstfeest beelden van deze kerk wereldwijd op televisiezenders vertoond. Diverse christelijke stromingen, zoals de Grieks Orthodoxe kerk en de Rooms Katholieke kerk beheren als het ware een onderdeel van deze kerk.

Bhikkhoe
Monnik in het Boeddhisme. Letterlijk afgeleid van het werkwoord `deel hebben aan`: d.w.z. iemand die dus deel uitmaakt van een gemeenschap, beter nog iemand die deel uitmaakt van een groter iets dan hemzelf: de sangha.

Bhiksjoe
bedelmonnik, een monnik die in bijvoorbeeld Thailand zich oefent in nederigheid en zefopoffering, doordat hij volledig afhankelijk is van de gaven van anderen.

Bidden
Een manier om met God, of het hoogste te communiceren.

biecht
Sacrament van boete en verzoening binnen de R.K.-Kerk. Binnen het oude christendom staat het voor de erkenning van een grote misdaad (zonde) en de behoefte van een gelovige daarvoor te boeten, waardoor hij weer kan worden opgenomen in de geloofsgemeenschap

Bijbel
Geloofsboek. Bestaat uit het Oude Testament of Eerste Testament (verbond van God met het Joodse volk) en het Nieuwe Testament of Tweede Testament (leven en boodschap van Jezus, zoon van God).

bijbel als bibliotheek
verzamelnaam voor de heilige teksten van de joden en de christenen. Het woord `Bijbel` stamt van het Griekse woord ?????? biblia (boeken), wat een meervoud is van ??????? biblion (wat oorspronkelijk papyrusje betekent en later werd gebruikt als aanduiding van papier, geschrift, boek(rol)). De Bijbel bevat twee verschillende verzamelingen boeken: 1. Die van de joden: de hebreeuwse bijbel (Tenach), geschreven over een periode van vele eeuwen, voor het grootste deel in het Hebreeuws en voor een relatief klein deel in het Aramees. 2. Die van de christenen, geschreven in een paar decennia, in alledaags (koinè) Grieks. In grote lijnen gaat de Bijbel over het handelen van God als Schepper met de mens in tijd en ruimte, de plaats van de mens in relatie met de schepping, de Schepper en de kosmos en het inbreken van eeuwigheid (domein van God) in de tijd (domein van de mens)

bijbelwetenschap
Schriftkritiek , die de innerlijke samenhang van meestal `heilige` geschriften onderzoekt . Vaak opgevat als kritiek op de inhoud van de bijbel. Behalve een schriftkritiek van de Bijbel is er een beginnende schriftkritiek aan het ontstaan van de Koran.

bisschoppen
Van Grieks Episcopos (epi=boven scopein=zien) dus van oorsprong iemand die het overzicht behield en een leidende rol neemt. Nu is het een geestelijke in de hiërarchie van de Rooms-Katholieke kerk (of ook van de Anglicaanse Kerk, of ook van de Lutherse kerk) die aan het hoofd staat van een bisdom. Een aantal bisdommen vormen samen een kerkprovincie, waarbij een aartsbisschop aan het hoofd staat

Boddhisattva
Vorige incarnatie van de Boeddha. Volgens alle stromingen in het Boeddhisme kende Boeddha zeer vele reïncarnaties. In sommige tradities (mahayana) waren daaronder óók kosmische of Oer-boeddha`s, die iets van het Absolute openbaren. Met die benadering keren er godsdienstige karajteristieken terug in het Boeddhisme.

Boeddha
De naam Boeddha (Sanskriet voor volledig ontwaakte) wordt vaak gebruikt om de stichter van het Boeddhisme aan te duiden, maar ook meer algemeen om iedere volgens het Boeddhisme verlichte entiteit aan te duiden

Boek Openbaring
Zie Apocalyps

Boete
Zie biecht

Bonifatius
Brits zendeling en bisschop, geboren in een gegoede familie als Winfrid of Wynfrith in Crediton in Devonshire. Tegen de wil van zijn vader wijdde hij zijn leven al op jeugdige leeftijd aan het kloosterleven. Hij kreeg zijn theologische scholing in de kloosters van Exeter en Nutcell en werd op zijn 30e priester. In 715 begon hij zijn zendingsexpeditie naar de Friezen. In 754 werd hij bij Dokkum door de heidense Friezen vermoord, samen met meer dan 50 van zijn metgezellen. Hij werd bijgezet in de Sint-Salvatorkerk in Utrecht en later overgebracht naar het (mede door hem gestichte) klooster Fulda.

Bourgeois
Burger, vanuit de middeleeuwen de derde stand der burgerij, onderscheiden van adel en geestelijkheid. In de negentiende eeuw ook een bijvoeglijk naamwoord, dat vanuit de socialistische levensbeschouwing de kapitalistenklasse aanduidt van rijke burgers. In de twintigste eeuw krijgt het ook een betekenis van een brave, op materialisme gebaseerde levensstijl van mensen die een zeker, gevestigd leven leiden.

Brahmanen
Priesters in het Hindoeïsme, van belang bij de offercultus. Zij geven de mensen aan hoe een ritueel dient te worden uitgevoerd.

Brandsma
Anno Sjoerd Titus Brandsma (Ugoklooster bij Bolsward, 23 februari 1881 – Dachau 26 juli 1942) was een Friese karmelietenpater die de rooms-katholieke kranten tot verzet tegen de nazi`s had opgeroepen. Als gevolg hiervan werd hij opgepakt en na een verblijf in Scheveningen, Kleef en Amersfoort in 1942 overleed hij in het concentratiekamp Dachau. Hij werd in 1985 zaligverklaard.

Bruidsschat
betaling van de familie van de bruidegom aan de bruid.

Buitenbijbelse bron
In historisch onderzoek gebruikt men voor de objectiviteit graag zoveel mogelijk diverse en tegengestelde bronnen. Zo worden ook bijbelse feiten gestaafd aan het feit, dat deze bij tegenstanders óók voorkomen. Zo wordt voor het bewijsmateriaal rondom Jezus als historische persoon vaak de joodse schrijver Flavius Josephus geciteerd.

caesaropapisme
De vereniging van de hoogste geestelijke en wereldlijke macht in één persoon, ofwel de opheffing van de scheiding tussen kerk en staat.

Calixtus
Naam van Rooms Katholieke pausen, de eerste waarvan in de 3e eeuw werd begraven als martelaar in de naar hem genoemde catacomben in Rome.

Calvijn
Johannes Calvijn (10 juli 1509 - 27 mei 1564) was een Frans kerkhervormer, geboren als Jean Cauvin te Noyon, Picardië, Noord-Frankrijk. Voor Nederland van groot belang als de `vader` van de protestante natie die zich Nederland ging noemen, Natuurkunde de onafhankelijkheidsstrijd tegen de spaanse koning in de 16e en 17e eeuw.

Canon
De bijbel is niet één werk, maar bestaat uit diverse boeken die op verschillende plaatsen en in verschillende tijden tot stand zijn gekomen. Later heeft men deze boeken `gebundeld` en er goddelijk gezag aan toegekend. Dit goddelijk gezag noemt men ook wel canon (= richtsnoer). Binnen de christelijke wereld is er echter geen eenduidige opvatting over welke boeken wel- en welke boeken niet tot de canon van de bijbel behoren.

Canon
Vastgestelde lijst van heilige boeken binnen één Levensbeschouwing.

Cappadocië
landstreek in Turkije van nu, dat in de Romeinse tijd veel christelijke monniken voortbracht

Cardenal
een Nicaraguaanse dichter, werd geboren te Granada, Nicaragua, 20 januari 1925. Studeerde letteren te Mexico Stad en New York en in 1957 trad hij in bij de trappisten van de abdij `Gethsemeni`, Kentucky. Zijn poëzie was vanaf het begin sterk geëngageerd, tegen onmenselijkheid van dictatoriale regiems in het algemeen en dat van Nicaragua in het bijzonder. Als Katholieke priester hielp hij mee aan de gewelddadige verwijdering van de dictator Somoza in de jaren 70, en nam later zitting als minister in de regering van de Sandinistische Vrijheidsstrijders. Dit kwam hem op een ernstige berisping van paus Johannes Paulus de tweede te staan, die fel tegen de inmenging van priesters was in staatszaken, tenminste voor zover het niet-communistische staatszaken betrof.`

Carnaval
Christelijk feest, waarbij het leven uitbundig gevierd wordt met vermommingen, optochten, dansen, zingen en drinken. Daarma begint de vastentijd.

Carnivoor
vleeseter.

catacomben
oudchristelijke, ondergrondse begraafplaatsen. In deze catacomben kunnen we enorm veel informatie vinden over de manier van denken van christenen en vooral hun manier van denken over het leven na de dood. De oude christenen noemden zowel hun bovengrondse als ondergrondse begraafplaatsen ``coemeteria``, dat van het Griekse woord koimètèrion (``slaapplaats``) komt.`

causaal
Oorzakelijk, ofwel de `nuchtere` analyse van oorzaak en gevolg.

celibaat
het ongehuwd blijven van priesters, sinds het Eerste Vaticaans Concilie een voorschrift

cenobieten
gemeeschap van kluizenaars

Chrestos’
Griekse aanduiding voor het Hebreeuwse woord Messias, dat gezalfde betekent. Dit woord werd gebruikt voor personen met een duidelijke uitstraling of macht, zoals profeten en koningen. In het Oude Testament wordt het vooral vaak toegwezen aan de koning (zoals David). In het Nieuwe Testament wordt deze term van toepassing geacht op Jezus. Later, in het ROmeinse Rijk wordt de naam in de griekse vorm gebruikt.

Christelijk leergezag
kerkelijk leergezag, dat wil zeggen de paus en de andere bisschoppen. In de loop der eeuwen ontstond namelijk een systematische bijbeluitleg. Gaandeweg kwam er een onderscheid tusen voorgangers en kerkleiders enerzijds en uitleggers anderzijds, totdat die spanning te groot werd. De kerkleiding trok het gezag naar zich toe en de bijbeluitleg werd vanaf toen `onder het gezag van de kerkleiding` gebracht.

Christelijke ethiek
Ethische basiregels, de 10 geboden, bepalen veel van de christelijke opvattingen over Goed en Kwaad, de christelijke ethiek

Christelijke jaartelling
systeem van tijdsrekening waarbij men de tijd rekent in jaren. De christelijke jaartelling geeft aan hoeveel jaren er naar verluidt zijn verstreken vanaf de geboorte van Christus. Ter aanduiding hiervan gebruikt men de afkorting AD (Anno Domini = het jaar des Heren). In het gewone spraak gebruik laat men deze aanduiding weg: ``Het is nu 2004``. Ten tijde van het begin van onze jaartelling is men niet gelijk begonnen met tellen. Pas in het jaar 607 (na Chr.) is men overgegaan tot de huidige telmethode.`

Christelijke monotheïsme
Monotheïsme is het geloof in één God, vaak als verzet tegen vormen van godsdienst onstaan, die meerdere goden aanbidden. De oudst bekende vorm is die van het jodendom. Het christelijk geloof werd in de eerste eeuwen gezien als een vorm van atheïsme, met zijn scherpe afwijzing van beeld-verering.

claustrum
Latijnse vorm van Klooster

Clemens VII
Rooms Katholieke paus

Clovis
oude versie van de moderne naam Louis. In de 5e eeuw een frankische koning

Cluny
Kloosterorde die vanaf de 10e eeuw leidend was in de herbezinning op de waarde van de Benedictijnse leefregels. In 100 jaar tijd breidde deze orde zich sterk uit en had honderden kloosters over heel Europa.

Communiceren
Met elkaar in contact treden. Dat kan ook zonder woorden.

Communie
afgeleid van het Latijnse woord communio, dat `gemeenschap` betekent. Een belangrijk onderdeel van de Mis in de katholieke kerk. Tijdens de communie vieren de gelovigen gemeenschap met elkaar en met de Heer, al dan niet lichamelijk aanwezig in brood (hostie in de katholieke en witbrood of matze in de protestantse kerk) en wijn. Een andere opvatting van de communie is, dat door te eten van het brood en te drinken uit de beker, de gelovige deelheeft aan het verlossend lijden en sterven van Jezus Christus.`

COMPLETEN
Onderdeel van het strikte gebedsritme dat monniken helpt om dag en nacht te structureren. De metten, lauden en vesper werden daarom met andere gebedsuren aangevuld. Van de nieuwe gebedsuren werden de priem en de completen in het officie opgenomen.

concilie
Kerkvergadering van kerkelijke ambtsdragers, in het bijzonder een vergadering van de Rooms-Katholieke bisschoppen onder leiding van de paus. Een concilie op provinciaal niveau wordt ook wel synode genoemd.`

concilie van Trente
Het kerkelijk Concilie van Trente (1545-1563) had als doel de mistoestanden en misbruiken binnen de Rooms-Katholieke kerk aan te pakken. Er moest ook duidelijkheid geschapen worden omtrent de door de protestanten betwiste geloofspunten. Verdieping en verinnerlijking, de juiste formulering van theologische opvattingen (met absoluut gezag van de paus als centrale punt) en de reactie tegen de reformatie stonden centraal.

Confucius
Volgens de traditie heeft deze wijsgeer geleefd in de 6e eeuw voor Christus. Hij heeft een diepgaande invloed gehad op de Chinese cultuur.

Constantijn de Grote
Flavius Valerius Constantinus (272-337), stichter van Constantinopel, het huidige Istanbul. Hij dreef daarmee ongewild een wig tussen het Oosters en het Westers Christendom. Hij riep het concilie van Nicea bij elkaar, waar de basis van de christelijke geloofsbelijdenis werd vastgelegd, het credo ofwel de apostolische geloofsbelijdenis, een tekst die door alle christenen van alle stromingen wordt onderschreven.

contemplatieven
Kloosterordes die er de voorkeur aan geven hun leven door te brengen met hoofdzakelijk contemplatie en spirituele lezing en gebed. Voorbeelden zijn de trappistenordes en die van de Kartuizers

contrareformatie
de rooms-katholieke reactie op de protestantse Reformatie, die was ingezet door de Duitser Luther en de Zwitsers Calvijn en Zwingli alsmede de ontwikkelingen in Engeland (de Anglicaanse kerk en het puritanisme). Dit uitte zich in het tegengaan van administratieve misstanden en herziening van de ritus, die vanaf het concilie van Trente stabiel bleef tot midden twintigste eeuw.

conversio mores
Proces van voortdurende `bekering`. Hoort tot de kern van de gelofte van een monnik, die zich gedurende zijn hele verdere leven wil richten op verbetering van zijn verstaan van het christelijk geloof.