Kopie van `Staatsinrichting.nl`

De woordenlijst staat niet (meer) online. U ziet hieronder een kopie van de informatie. Het kan zijn dat de informatie niet meer up-to-date is. Wees dus kritisch bij het beoordelen van de waarde ervan.


Staatsinrichting.nl
Categorie: Politiek > Staatsinrichting
Datum & Land: 15/02/2007, NL
Woorden: 151


Algemene Maatregel Van Bestuur
Een aantal zaken kan de regering zonder toestemming van het parlement zelf regelen. Gaat het om een regeling die veel mensen aangaat. Dan spreken we van een A.M.v.B.

Alleenheerser
Iemand die met onbeperkte macht regeert. Wordt ook wel dictator genoemd.

Ambtenaren
Mensen die in dienst zijn van het Rijk (bijvoorbeeld op een ministerie werken), van de Provincie of van de Gemeente.

Ambtswoning
Een ambt is een baan bij het Rijk, de Provincie of de Gemeente. Soms is er aan zo`n baan een woning verbonden, dat is dan een ambtswoning. In zo`n woning mag je wonen zo lang je die baan vervult. Denk maar aan een woning van de burgemeester of aan een woning van de minister-president (dat is het Catshuis).

Begroting
Een voorlopige berekening van de kosten van een bepaald werk, bijvoorbeeld een huis laten bouwen. Bij Staatsinrichting verstaan we hieronder een voorlopige schatting (ook wel raming genaamd) van de kosten van een volgend jaar van het bestuur. Gaat het om de begroting van een ministerie dan zijn dit alleen de uitgaven, gaat het om de totale Rijksbegroting dan zijn ook alle inkomsten vermeld.

Behoudend
Zo noem je iemand die liever geen verandering ziet en alles bij het oude wenst te laten.

Belastingen
Verplichte bijdrage aan de inkomsten van het Rijk, de Provincie of de Gemeente.

Belastingkiesrecht
zie kiesrecht.

Beleid
De manier waarop je met een bepaalde zaak omgaat. Die bepaalde zaak dat kan je scooter zijn of je schoolloopbaan, maar ook een supermarkt of heel Nederland.

Bestuur
Het leiden en regelen van bepaalde zaken en personen. Zodoende slaat bestuur dus op het leiden van een voetbalclub, maar ook op het leiden van heel Nederland. Dit leiden kan op verschillende manieren gebeuren. We zeggen dan dat er een verschillend beleid is.

Binnenhof
De plaats in Den Haag waar de Ridderzaal staat, waar de Eerste en de Tweede Kamer vergaderen en waar ook de minister-president een eigen werkruimte heeft. Kortom, het hart van het bestuur van Nederland.

Budget
Nadat een begroting is goedgekeurd noemen we het een budget.

Budgetrecht
Dit is het recht van zowel de Tweede als de Eerste Kamer om de begroting van een minister goed te keuren of af te keuren (te verwerpen). Alleen de Tweede Kamer mag de begroting van een minister ook wijzigen. Dit budgetrecht is onderdeel van de hoofdtaak medewetgeving.

Burgemeester
Hoofd van een gemeente, benoemd door de koningin.

Catshuis
De ambtswoning van de minister-president. Stamt uit de 17e eeuw en is genoemd naar de eerste eigenaar uit die tijd, Jacob Cats.

Coalitiekabinet
Kortweg coalitie genoemd. Een kabinet gevormd uit verschillende partijen, die het onderling eens zijn over wat er moet gebeuren.

Commissaris Van De Koningin
Hoofd van een provincie, benoemd door de koningin.

Compromis
Een overeenkomst tussen twee mensen waarbij ieder iets toegeeft (`water bij de wijn doen`).

Confessioneel
Iemand die uitgaat van een godsdienstige overtuiging op het gebied van de politiek, de school enz.

Conservatief
Wordt ook wel behoudend genoemd.

Constitutie
Wordt ook wel grondwet genoemd. Hierin staan de rechten en plichten van volk en vorst.

Constitutionele Monarchie
Monarchie waarbij de macht van de vorst in een grondwet is vastgelegd.

Controle
Toezicht op iets of iemand houden, nagaan of het bestuur van iets of iemand wel goed is.

Coördineren
Met elkaar in overeenstemming brengen, zorgen dat verschillende werkzaamheden door verschillende personen gedaan, toch onderling met elkaar kloppen.

De Kamer
Dit is eigenlijk een verkeerde uitdrukking, omdat je moet aangeven of je de Eerste of de Tweede Kamer bedoelt. Meestal bedoelt men met De Kamer, de Tweede Kamer.

Debat
Een aan regels gebonden discussie.

Democratie
Regeringsvorm waarbij het volk zichzelf regeert. Dit kan direct of indirect via vertegenwoordigers. Een regering van, voor en door het volk.

Departement
Onder leiding van een minister staande afdeling van het bestuur van het land, wordt ook wel Ministerie genoemd.

Derde Dinsdag In September
Deze dag noemen we ook wel Prinsjesdag. Die dag leest de Koningin de Troonrede voor en maakt de minister van Financiën de Miljoenennota bekend.

Dictator
Iemand die met onbeperkte macht regeert. Wordt ook wel alleenheerser genoemd.

Districtenstelsel
Kiesstelsel waarbij het land is verdeeld in districten die ieder een of meer vertegenwoordigers voor de volksvertegenwoordiging kiezen.

Dualisme
Regering en Staten-Generaal hebben ieder een eigen verantwoordelijkheid en een eigen functie en de een staat niet boven de ander. Samenwerking van beide instellingen is noodzakelijk. Uiteindelijk is het toch het parlement dat aan het langste eind trekt.

Dynastie
Een vorstenhuis dat regeert.

Eerste Kamer
Afkorting voor Eerste Kamer der Staten-Generaal. Onderdeel (ook wel orgaan genoemd) van de volksvertegenwoordiging. Bestaat uit 75 leden en heeft als twee hoofdzaken controle van de regering en medewetgeving.

Eerste Minister
Wordt ook wel minister-president of premier genoemd. De eerste minister is de voorzitter van de ministers en dus de leider van het kabinet.

Formateur
Wordt door de koningin benoemd om een kabinet samen te stellen.

Fractievoorzitter
De afgevaardigden van één politieke partij in bijvoorbeeld de Tweede Kamer of de gemeenteraad vormen samen een fractie. Aan het hoofd hiervan staat de fractievoorzitter.

Gedeputeerde Staten
Uit en door de leden van de Provinciale Staten gekozen. Onder voorzitterschap van de commissaris van de koningin vormt dit het dagelijks bestuur van de provincie, onder de naam: het College van G.S.

Gemeenteraad
Gekozen door de inwoners van een gemeente die voldoen aan het kiesrecht. De gemeenteraad staat in feite aan het hoofd van een gemeente en heeft het bestuur in handen. Zij keurt de plannen goed van het College van B & W en controleert ook hun daden.

Grondwet
zie constitutie.

Handelingen
Afkorting voor Handelingen der Staten-Generaal. Dit is een dik boekwerk waarin woord voor woord staat opgeschreven wat in de beide Kamers is gezegd.

Het Geheim Van Het Noordeinde
Alle gesprekken tussen koningin en kabinet blijven geheim. Dit gebeurt omdat de koningin onschendbaar is.

Hoge Raad
Het hoogste rechtscollege in Nederland, de Hoge Raad kan vonnissen vernietigen.

Informateur
Wordt door de koningin benoemd om uit te zoeken welke partijen in een nieuw kabinet met elkaar willen samen werken. Lukt dit onderzoek. dan gaat de formateur aan het werk.

Instemmingsrecht
Dit is het recht van beide Kamers om met een wetsvoorstel in te stemmen (goed te keuren) of niet in te stemmen (af te keuren).

Interrumperen
Onderbreken, in de rede vallen van iemand tijdens een discussie. Doe je dat, dan wordt dit een interruptie genoemd (een onderbreking).

Kabinet
Ministers + staatssecretarissen. Is niet precies hetzelfde als regering.

Kabinetscrisis
Zo wordt de situatie genoemd als het kabinet heeft laten weten dat het wil aftreden of dit van plan is misschien te gaan doen. Doet het kabinet dit inderdaad dan is er een kabinetscrisis uitgebroken. Het oude kabinet handelt de `oude` zaken af. maar neemt geen nieuwe maatregelen meer.

Kabinetsformatie
De hele gang van zaken die moet leiden tot de vorming (formatie) van een nieuw kabinet.

Kamer
Dit is eigenlijk een verkeerde uitdrukking, omdat je moet aangeven of je de Eerste of de Tweede Kamer bedoelt. Meestal bedoelt men met De Kamer, de Tweede Kamer.

Kamercommissie
Een paar leden van de Eerste of de Tweede Kamer vormen voor korte tijd een commissie om iets te onderzoeken. Deze commissie is dus tijdelijk en wordt na het onderzoek opgeheven. Dit in tegenstelling tot de vaste kamercommissies.

Kamerleden
Mensen die lid zijn van de Eerste of de Tweede Kamer.

Kandidatenlijst
Elke politieke partij levert voor de verkiezingen een lijst in met de namen van mensen die in aanmerking willen komen voor een zetel in bijvoorbeeld de Tweede Kamer.

Kiesdeler
Het totaal aantal uitgebrachte geldige stemmen gedeeld door het aantal te verdelen zetels levert de kiesdeler op. Haal je één keer de kiesdeler dan haal je dus één zetel.

Kiesrecht
algemeen kiesrecht: het recht om deel te mogen nemen aan de verkiezingen. belastingkiesrecht: wordt ook wel censuskiesrecht genoemd, alleen de mensen die een bepaald bedrag aan belasting betaalden kregen kiesrecht.

Koning
De benaming voor de regeerden, het staatshoofd, van een monarchie. Wordt soms ook wel monarch genoemd.

Koninklijk Besluit
Wordt ook wel kortweg K.B. genoemd. Een aantal zaken kan de regering zonder toestemming van het parlement zelf regelen. Gaat het om een regeling die slechts één persoon betreft, dan spreken we van een K.B.

Koninklijk Huis
De familieleden van de koningin die onder de ministeriële verantwoordelijkheid vallen.

Koninklijke Familie
De familieleden van de koningin.

Koninkrijk
zie monarchie.

Liberalen (Liberalisme)
Een politieke stroming waarbij het uitgangspunt is: vrijheid voor de burger en de overheid bemoeit zich zo min mogelijk met de burger.

Lijsttrekker
De persoon die bovenaan de kandidatenlijst staat vermeld als nummer 1.

Links
Zo noem je iemand die liever veel veranderingen ziet in de samenleving, om de zwakkeren meer te kunnen beschermen.

Medewetgeving
De beide Kamers werken mee aan de wetgeving. Zij moeten onder andere hun goedkeuring aan nieuwe wetten geven.

Middenpartij
Een politieke partij die soms een links standpunt en soms een rechtsstandpunt inneemt, of van allebei iets.

Miljoenennota
Wordt ook wel Miljardennota genoemd. Dit is een door de minister van Financiën opgestelde begroting van de inkomsten en uitgaven van het Rijk in het komend jaar Wordt daarom ook wel de Rijksbegroting genoemd. Dit is nog niet definitief, hier moet nog over gepraat worden met het parlement.

Minderheidskabinet
Een kabinet dat niet kan steunen op de meerderheid van de zetels in de Kamers.

Minister
Hoofd van een departement en lid van het kabinet, belast met een gedeelte van het landsbestuur.

Minister-President
zie eerste minister.

Ministerie
zie departement.

Ministeriele Verantwoordelijkheid
De ministers zijn verantwoordelijk voor de daden van de regering. Zij hebben deze verantwoordelijkheid tegenover de volksvertegenwoordiging.

Ministerraad
Van deze raad maken alleen de ministers deel uit. Hierin wordt gepraat over het kabinetsbeleid.

Ministerscrisis
Zo wordt de situatie genoemd als een minister heeft laten weten dat hij wil aftreden of dit van plan is misschien te gaan doen. Doet de minister dit inderdaad dan is er een ministerscrisis uitgebroken. De minister dient dan zijn ontslag in.

Monarchie
Wordt ook wel koninkrijk genoemd. Een regeringsvorm waarbij een erfelijk vorst aan het hoofd staat.

Motie
Een uitspraak van de Eerste of de Tweede Kamer waarin deze een oordeel over een minister of een wens met betrekking tot het beleid van de minister duidelijk kenbaar maakt. Afkorting voor motie van orde.

Motie Van Afkeuring
Een uitspraak van de Eerste of de Tweede Kamer waarin deze zijn afkeuring uitspreekt over het beleid van een minister. In de praktijk treedt de minister dan af. Wordt ook wel motie van wantrouwen genoemd.

Motie Van Orde
zie motie.

Motie Van Wantrouwen
zie motie van afkeuring.

Nivelleren
Het verkleinen van de grote verschillen tussen de mensen onderling, bijvoorbeeld inkomen of scholing.

Notulist
Iemand die een kort verslag schrijft van wat tijdens een vergadering door iedereen is gezegd.

Onaanvaardbaar Verklaren
Als een minister over een ingediende motie of een voorgesteld amendement, nog v66r motie of amendement door de meerderheid van De Kamer is aangenomen, zegt dat hij dit onaanvaardbaar vindt, dan kan dit betekenen dat de minister opstapt als de Kamer de motie of het amendement aanneemt. Zie ook de portefeuillekwestie.

Onschendbaar
De koningin is onschendbaar, kan niet ter verantwoording worden geroepen voor politieke daden.

Onverenigbaarheid Van Betrekkingen
Het is verboden om bepaalde functies samen uit te oefenen omdat je bijvoorbeeld jezelf in de ene functie zou moeten controleren.

Openbaar Maken
Voor iedereen toegankelijk maken, voor iedereen bekend maken.

Opkomstplicht
Vroeger moest je in Nederland op de verkiezingsdag opkomen op het verkiezingsbureau, of je nu zin had of niet.

Oppositiepartij
Partij die niet in het dagelijks bestuur is vertegenwoordigd. Een partij die bijvoorbeeld in de Tweede Kamer geen minister of staatssecretaris levert, een partij die dus niet meedoet aan de coalitie.

Oproepingskaart
Kaart die je voor de verkiezingsdag krijgt thuis gestuurd met informatie over de verkiezingsdag.

Parlement
Wordt ook wel volksvertegenwoordiging of Staten-Generaal genoemd. Bestaat uit Eerste en Tweede Kamer. In het parlement zitten de democratisch gekozen afgevaardigden van de burgers.

Parlementair Kabinet
Een kabinet dat wel kan steunen op de meerderheid van de zetels in de Kamers.

Parlementaire Onschendbaarheid
Leden van het parlement kunnen niet vervolgd worden voor hetgeen ze in de vergaderingen van het parlement hebben gezegd.

Parlementariër
Iemand die lid is van het parlement.

Particulieren
Individuele burgers, dus niet een overheidsbedrijf.

Partijprogramma
Een boekje van een politieke partij, waarin staat wat die partij de komende jaren wenst te bereiken. Bij de verkiezingen weet de burger dan of die partij voor hem of haar een juiste keuze kan zijn.

Persconferentie
Een bijeenkomst waar journalisten vragen kunnen stellen aan iemand. Die iemand is meestal een belangrijk persoon met belangrijk nieuws, want anders komt er geen journalist opdagen.

Perstribune
Ruimte in het gebouw van het parlement waar journalisten de vergaderingen van het parlement kunnen bijwonen.

Politieke Partij
Een vereniging van mensen, die ongeveer dezelfde opvattingen heeft over hoe het land bestuurd moet worden.

Portefeuille
Het takenpakket van een minister of staatssecretaris. Een minister zonder portefeuille is een minister met een speciale opdracht, dus wel met een takenpakket, maar niet met een eigen ministerie.

Portefeuillekwestie
Een minister die in conflict komt met een meerderheid van De Kamer, kan de portefeuillekwestie stellen. Hij dreigt dan met aftreden als De Kamer een motie of amendement aanneemt. Dit geldt in de praktijk ook voor staatssecretarissen. Zie ook onaanvaardbaar verklaren.

Premier
zie eerste minister.

President
De titel van het staatshoofd in een republiek.