Kopie van `Periodieksysteem.com - Woordenlijst`

De woordenlijst staat niet (meer) online. U ziet hieronder een kopie van de informatie. Het kan zijn dat de informatie niet meer up-to-date is. Wees dus kritisch bij het beoordelen van de waarde ervan.


Periodieksysteem.com - Woordenlijst
Categorie: Chemie, chemische- en kernindustrie
Datum & Land: 10/03/2007, BE
Woorden: 89


Aberratie
Het verschijnsel waarbij lichtstralen die uit één punt komen en door een lens afgebeeld worden, niet meer in één beeldpunt samenkomen, waardoor een wat onscherpe afbeelding ontstaat.

Adstringens
Een middel dat de eigenschap heeft, de huid wat samen te trekken. Het wordt meestal toegepast bij kleine wonden. Het maakt de huid wat harder.

Anastigmatische lenzen
Lenzen waarbij een verschil in breking bij twee loodrecht op elkaar staande doorsneden van de lens (zo veel mogelijk) is gecorrigeerd.

Antisepticum
Een middel met een desinfecterende werking, dat bacteriën doodt en daardoor ontstekingen voorkomt.

Azeotropisch
Een mengsel van vloeistoffen met dezelfde samenstelling van damp en vloeistof, waardoor (verdere) scheiding door destillatie onmogelijk is.

Bactericide
Middel dat bacteriën doodt.

Bellenvat
Een apparaat waarmee radioactieve straling zichtbaar gemaakt kan worden. Het vat is gevuld met een vloeistof die tot boven het kookpunt verhit is, waardoor een spoor van belletjes ontstaat als straling het vat passeert.

Bindblik
Een strip van blik die in de bouw wordt gebruikt om - bijvoorbeeld ? de pijpen voor de afvoer van regenwater aan de fundering te op te hangen.

Boormodder
Een geconcentreerde oplossing van een zout, die vanwege de hoge dichtheid bij olie- en gasboringen wordt gebruikt om de boorgaten vrij te houden van brokken steen.

Catheter
Buisje dat in het lichaam wordt gebracht voor het afvoeren van vocht of bloed.

Chromatografie
Een scheidingsmethode waarbij je vloeistof- of gasmengsels scheidt door ze met behulp van een (andere) vloeistof of gas over een adsorberende kolom te leiden. Als de adsorberende stof papier is, spreekt men van papierchromatografie. De scheiding van de stoffen gebeurt op basis van verschillen in massa en deeltjesgrootte.

Colloïdaal
Toestand waarbij deeltjes zich zeer fijn verdeeld in een vloeistof bevinden, zonder dat er sprake is van een opgeloste toestand. Melk is een colloïd (je kan de vaste deeltjes van de melkwei afscheiden door zuur (bv. azijn) aan de melk toe te voegen).

Condensatie
De overgang van de gas- of dampvorm van een stof naar de vloeibare vorm. Dit wordt in de (chemische) industrie veel toegepast om stoffen van elkaar de scheiden. De stof met het laagste kookpunt verdampt uit het mengsel en kan zo als zuivere stof worden verkregen. Het proces van verdampen en het weer laten condenseren van de verkregen stoffen noemt men destillatie.

Condensor
Een apparaat waarin men condensatie (overgang van gas- of dampvorm naar vloeibaar) laat plaatsvinden.

Converter
Een - meestal stalen - vat met een vuurvaste bekleding, waarin metalen worden omgezet of gezuiverd, zoals bijvoorbeeld bij het omzetten van ruw ijzer in staal door het doorblazen van lucht.

Denitrificatie
zie nitrificatie.

Depletielaag
Het grensvlak tussen de twee soorten halfgeleiders (n en p), dat op een speciale manier isoleert.

Detonatie
Het tot explo­sie brengen van een (stabiele) springstof met behulp van een kleine hoeveelheid stof, die zeer gemakkelijk kan exploderen.

Diëlectricum
Een stof met een hoge elektrische weerstand, die onder meer de mate van doorgeven van wisselspanning door een condensator bepaalt.

Diureticum
“plastablet”; een middel dat de afscheiding van vocht-urine uit het lichaam bevordert.

Doteren
Het aanbrengen vreemde atomen in het kristal van bepaalde elementen of verbindingen. In het geval van halfgeleiders gebeurt dit met zeer kleine hoeveelheden, soms maar één vreemd atoom op tien miljard andere atomen.

Eénkristal
Een hoeveelheid zeer zuivere stof in de vorm van één enkel kristal (monokristal).

Elektrolyse
Het tot stand laten komen van een chemische reactie door een elektrische stroom door een (geleidende) oplossing te leiden. Aan de beide elektroden treedt daarbij een chemische reactie op, waarbij de stof of het oplosmiddel ontleedt in meerdere componenten.

Enzym - enzymatisch
Een stof, (deels) opgebouwd uit eiwit, die een zeer specifieke biochemische reactie katalyseert. De reactie kan zo tot 1010 maal zo snel verlopen. Enzymatische beïnvloede reacties treden zowel op in levende organismen als daarbuiten, bijvoorbeeld bij het wassen met wasmiddelen die enzymen bevatten.

Eutectisch
Een mengsel van stoffen waarvan het smeltpunt (veel) lager ligt dan dat van de smeltpunten van de bestanddelen.

Extractie
Een scheidingsmethode waarbij één of meer componenten aan een mengsel onttrokken worden met behulp van een oplosmiddel. Koffiezetten is een voorbeeld van een extractie. Bij vloeistof(-vloeistof)extractie wordt gewerkt met twee niet-mengbare vloeistoffen, waarbij de te onttrekken stof in één van de beide vloeistoffen oplost. Wanneer er maar kleine onderlinge verschillen tussen de te scheiden stoffen zijn, kan je de verkregen fracties voortdurend opnieuw bewerken, en daardoor toch een zeer goede scheiding verkrijgen.

Flogiston
De stof, waarvan men in de “flogistontheorie” - vóór ca. 1810 - aannam dat ze in iedere brandbare stof aanwezig was en bij verbranding vrijkwam. Deze theorie is verdrongen door de verbrandingstheorie van Lavoisier, die stelde dat er bij een verbranding zuurstof wordt opgenomen.

Flotatie
Een scheidingsmethode waarbij in water gesuspendeerde (‘zwevende’) deeltjes worden gescheiden op basis van hun hechtingsvermogen aan water. Bij doorblazen van lucht blijven de goed hechtende deeltjes achter.

Fotonen
Zoals een molecuul of atoom het kleinst mogelijke deeltje van een stof is, is een foton het kleinst mogelijke “pakketje” straling (zowel radioactieve straling, als licht, radiogolven, enz.).

Fotosynthese
Het proces - in levende organismen zoals bladeren - waarbij koolstofdioxide uit de lucht en water onder invloed van zonlicht worden omgezet in zuurstof en glucose.

Galvanotechniek
Het met behulp van elektrolyse aanbrengen van een laagje metaal op een ondergrond. Dit proces wordt meestal uitgevoerd ter bescherming of verfraaiing van (veelal) onedeler metalen.

Geriatrica
Medicijnen die worden gebruikt om de gezondheid van ouderen te bevorderen en de nadelige effecten van het verouderingsproces tegen te gaan.

Gyroscoop
Een zeer snel draaiend (zwaar) ‘voorwerp’, waarvan de as een vaste positie houdt. Het wordt onder meer gebruikt in de luchtvaart om de ‘kunstmatige horizon’ te kunnen aangeven.

Halfgeleider
Stof die in principe de stroom niet geleidt, maar in een bepaalde structuur toch bijzondere geleidende eigenschappen heeft. Halfgeleiders zijn meestal elementen en verbindin­gen met een tetraë­dri­sche kristalstructuur, waarin enkele atomen worden vervangen door ‘vreemde’ atomen, met één elektron meer of minder in de buitenste schil. In het eerste geval ontstaat een elektro­nen­over­schot, in het tweede geval een elektro­nente­kort (een zogenoemd “gat”). Men spreekt in deze gevallen van halfgeleiders van het n-type en p-type. Als het n- en het p-type van een halfge­lei­der geleidend worden verbonden, blijkt dat de elektro­nen veel gemakke­lijker van n naar p stromen dan an­dersom. Van deze eigenschap wordt gebruik gemaakt bij de productie van allerlei onderdelen voor elektronische apparatuur, zoals diodes, transistors, LED’s.

Halfwaardetijd
Door het uitzenden van radioactieve straling veranderen de atoomkernen van radioactieve stoffen. De tijd waarin de hoeveelheid van deze radioactieve atomen met de helft afneemt, noemt men de halveringstijd.

Holografie
Een fotografische techniek waarbij je driedimensionale beelden verkrijgt. Je treft dergelijke afbeeldingen bijvoorbeeld aan op een bankpasje (bankkaart).

Hoornzilver
‘Plaatjes’ van vast zilverchloride (die lijken op hoorn).

Hydrolyseren
Een chemische reactie waarbij een stof wordt gesplitst met behulp van water.

ICP-spectroscopie
“Inducted Coupled Plasma” spectroscopie (Inductief gekoppelde plasma spectroscopie). Een vorm van spectraalanalyse, waarbij het uitzenden van voor de stof kenmerkende straling (het spectrum) wordt geïnitieerd door geïoniseerd gas (meestal argon) met een hoge energie.

Ionenwisseling
Het uit de omgeving (bijv. atmosfeer) opnemen van een deeltje (bijv. een neutron) in de kern van het atoom.

Isotoop
Isotopen zijn atomen van hetzelfde element met een verschillende opbouw van de atoomkern (verschillend aantal neutronen). Vrijwel alle elementen - ook in de natuur - hebben isotopen.

IUPAC
De International Union of Pure and Applied Chemistry; de internationale organisatie die zich onder meer uitspreekt over de naamgeving van elementen en verbindingen.

Katalysator
Een stof die bij een chemische reactie wordt gebuikt om de reactiesnelheid te beïnvloeden( meestal te versnellen). De katalysator wordt bij de reactie niet verbruikt, hij is dus na afloop ervan nog in het reactievat aanwezig of kan uit het reactiemengsel worden teruggewonnen.

Kleurtemperatuur
De temperatuur bepaalt welke kleur een heet stuk(je) materie heeft. Bij lage temperaturen is er een verschuiving naar rood, bij hoge temperaturen naar wit.

Koningswater
Een mengsel van geconcentreerd salpeterzuur en zoutzuur (verhouding 1:3). Hierin lossen sommige edele metalen op die in enkelvoudige geconcentreerde zuren niet oplosbaar zijn, bijvoorbeeld goud.

Kraakproces - kraken
Een proces in de petrochemische industrie waarbij grote moleculen uit de ruwe olie worden omgezet (‘gekraakt’) in kleinere - meer bruikbare - moleculen, door middel van verhitten en met gebruik van geschikte katalysatoren.

Krebscyclus
of citroenzuurcyclus. Een kringloop van stofwisselingsprocessen, waarbij voedingsstoffen, zoals koolhydraten, eiwitten en vetten worden afgebroken, tot uiteindelijk koolstofdioxide ontstaat. Hierbij komt energie vrij en ontstaan ook stoffen die door het lichaam worden gebruikt om nieuw celmateriaal aan te maken.

Kristalwater
Water dat in de kristalstructuur van een stof (meestal een zout) is opgenomen.

Krollproces
Een proces om zuivere metalen te verkrijgen. Hierbij worden de gezuiverde chloriden van deze metalen chemisch gereduceerd met een onedel metaal, meestal magnesium. Het proces wordt veel toegepast bij de bereiding van titaan en zirkonium

LED
LED = Light Emitting Diode, een halfgeleider die licht gaat geven als er een elektrische spanning op toegepast wordt. Wordt toegepast in displays van automaten en diverse elektronische apparatuur.

Luminescentie
Het uitzenden van licht door stoffen. Dit effect ontstaat als door toevoer van energie aan stoffen e elektronen in een hoger energieniveau komen en bij terug val naar een lager niveau de energie vrijkomt in de vorm van licht.

Massaspectrometer
Een analyseapparaat waarbij (geladen) deeltjes worden versneld en vervolgens op grond van hun verschil in massa worden gescheiden. Moleculen vallen hierbij uiteen in diverse brokstukken, die bij het opvangen een spectrum opleveren, waarmee men de formule van de stof kan afleiden.

Metabolisme
Stofwisseling van een levend wezen.

Metastabiel
Een toestand die alleen stabiel is bij kleine veranderingen - verstoringen. Bij grotere veranderingen ontstaat een andere, stabielere, toestand.

Moderator
Een remstof die in kernreactoren de energie van de neutronen verlaagt, zodat het gewenste aantal kernsplijtingen kan worden verkregen.

Moeder­loog
De oplossing die overblijft na het afscheiden van een vaste stof (kristallen) uit een oplossing of mengsel.

Monochromatisch licht
Licht van één enkele golflengte of frequentie. De meeste lichtbronnen, ook de zon, leveren echter licht met een met - soms grote - diversiteit in golflengten. Laserlicht is monochromatisch.

Narcose
Een (kunstmatige) toestand van bewusteloosheid, die wordt ingesteld om bepaalde medische ingrepen mogelijk te maken.

Nitrificatie
Een proces dat zich afspeelt in de bodem en waarbij onder invloed van bacteriën stikstofverbindingen (bijvoorbeeld ammonium) worden omgezet in nitraten, die door de planten als voedingsstoffen kunnen worden opgenomen.

Octetomringing
Een stel van acht elektronen omheen de kern die een energetisch stabiele omringing vormen.

Oppervlakteactief
Stoffen die een actieve rol spelen in de verlaging van de oppervlaktespanning van water (bijvoorbeeld wasmiddelen) of bij het tot stand komen van emulsies (emulgatoren).

Osteoporose
Een - vooral bij ouderen optredende - afname van het volume van het botweefsel, veroorzaakt door een terugloop van het kalkgehalte in het lichaam.

Papierchromatografie
zie chromatografie.

Piëzo-elektriciteit
Een elektrische lading die ontstaat bij het samendrukken - -persen van (sommige) kristallen. Wordt vaak toegepast in het ontstekingsmechanisme van gasaanstekers.

Polyadditie
Het via een additiereactie vormen van polymeren (kunststoffen). Wordt toegepast bij de vervaardiging van kunststoffen uit één grondstof, zoals polyetheen (PE), polystyreen (PS) enz.

Polycondensatie
Het vormen van polymeren (kunststoffen) via een reactie waarbij uit twee of meer grondstoffen, door bijvoorbeeld water of methanol af te splitsen, de kunststof wordt gevormd.

Polymerisatie
Het vormen van een kunststof (een polymeer).

Radiodiagnostiek
Een diagnosevorm in de geneeskunde, waarbij bepaalde processen in het lichaam gevolgd kunnen worden door radioactieve isotopen te laten opnemen. Met behulp van speciale apparatuur kan zo onder meer de werking van bepaalde organen worden onderzocht.

Radiotherapie
Een therapie die in de geneeskunde wordt gebruikt om met behulp van radioactieve isotopen, die soms in het lichaam worden opgenomen, maar meestal worden gebruikt als externe stralingsbron, om bijvoorbeeld kwaadaardige cellen te bestrijden.

Raffinage
Het scheiden - zuiveren van stoffen. In de petrochemische industrie is raffinage het scheiden van reeksen van producten (fracties) uit ruwe aardolie, meestal door destillatie.

Remstaven
zie moderator.

Rooster
De manier waarop de atomen - moleculen een stof regelmatig gerangschikt zijn in het kristal.

Roostproces/roosten
Het verhitten van stoffen, zonder aanwezigheid van zuurstof (lucht), om bepaalde omzettingen te verkrijgen. Voorbeelden: het omzetten van sulfiden uit metaalertsen in oxiden en het branden van noten of koffie.

Scintillatieteller
Een apparaat dat lichtflitsjes kan tellen, die veroorzaakt worden door het invallen van ioniserende (meestal radioactieve) straling en zo een maat geeft voor de hoeveelheid straling.

Sinteren
Het onder grote druk bewerken van poedervormige stoffen, waarbij een stevige structuur ontstaat. Deze methode wordt toegepast bij metalen, keramiek en kunststoffen.

Spectraalanalyse - - lijnen
Een analysemethode waarbij men gebruik maakt van de golflengte van het licht dat een bepaalde stof uitzendt of absorbeert. Dit zogenoemde emissie- of absorptiespectrum, dat bij zichtbaar licht bestaat uit een aantal gekleurde spectraallijnen, is als het ware een vingerafdruk van de stof.

Sublimatie
De overgang van de gas- of dampvorm van een stof naar de vaste toestand zonder via de vloeibare toestand te gaan.

Synthese
Het (via een chemische reactie) bereiden van een bepaalde ? meestal niet of weinig in de natuur voorkomende ? stof.

Tetraëder
Een regelmatig viervlak of piramide

Thermoharder
Een kunststof die bij het bereiden uithardt en niet meer week gemaakt kan worden door verwarming.

Thermokoppel
Een meetinstrument dat bestaat uit twee aan elkaar gekoppelde draden van verschillende metalen; hierin worden temperatuurverschillen omgezet in een elektrische spanning die evenredig is met het temperatuurverschil. Op deze manier kunnen temperaturen gemeten worden op plaatsen waar dat met een thermometer niet kan, bijvoorbeeld omdat de temperatuur er te hoog is.

Thermoluminescentie
luminescentie onder invloed van warmte

Thermoplast
Een kunststof die week gemaakt kan worden door verwarming. Deze kunststoffen worden meestal in korrelvorm (granulaat) bereid en kunnen later verwerkt worden tot de gewenste vorm.

Tracer
Een radioactief isotoop dat wordt gebruikt om bepaalde processen te volgen (zie ook radiodiagnose).

Van Arkel - de Boerproces
Een door A.E. van Arkel en J.H. de Boer ontwikkeld proces om metalen in zeer zuivere toestand te verkrijgen. Hierbij wordt een verbinding van een bepaald element (meestal een jodide) in inerte atmosfeer door de hoge temperatuur van een wolfraam gloeidraad ontleed, waarbij het zuivere metaal zich afzet op de draad.

VanderWaalskrachten
De aantrekkingskrachten tussen moleculen, genoemd naar de natuurkundige J. D. van der Waals.

Vervalreeks
zie radioactief

Vloeistof-vloeistofextractie
zie extractie.

Zonesmelten
Een proces waarbij een stof gezuiverd wordt door in een dunne staaf verplaatsend een klein gedeelte (zone) te smelten, waardoor de verontreinigingen zich aan het uiteinde van staaf of draad ophopen.