Kopie van `P. Weiland Kunstwoordenboek (1858)`

De woordenlijst staat niet (meer) online. U ziet hieronder een kopie van de informatie. Het kan zijn dat de informatie niet meer up-to-date is. Wees dus kritisch bij het beoordelen van de waarde ervan.



P. Weiland Kunstwoordenboek (1858)
Categorie: Algemeen of niet ingedeeld > Let op: oude spelling
Datum & Land: 27/04/2007, NL
Woorden: 18568


Aa.
Let op: Spelling van 1858 Op het Fransche geld, de muntstempel van Metz

Aaschaour
Let op: Spelling van 1858 een voornaam feest bij de Perzen, ter eere van twee zonen van Ali

Aat
Let op: Spelling van 1858 rozenkleurig edelgesteente in Japan, en daar zoo hoog geschat, dat er de uitvoer van verboden is

Aatas
Let op: Spelling van 1858 opziener der nachtwacht in Perzië

Ab
Let op: Spelling van 1858 de 9e maand des joodschen jaars, die 30 dagen heeft en in Julij en Augustus invalt

Ab intestato
Let op: Spelling van 1858 zonder testament. Erfgenamen ab intestato, achtergelatene naaste erven, natuurlijke erven; naaste bloedverwanten

Ab zendeghian
Let op: Spelling van 1858 de bron des levens of der jeugd, van welke eene Perzische overlevering zegt, dat zij oostwaarts in een duister land ligt, en haar water de onsterfelijkheid geeft

Abab
Let op: Spelling van 1858 zoo heeten de Turksche matrozen, welke de Sultan in zijn rijk laat pressen, wanneer hem daartoe slaven ontbreken

Abaca
Let op: Spelling van 1858 eene soort van hennip, op de Manillische eilanden, uit eene plant, koffo, bereid wordende

Abacot
Let op: Spelling van 1858 een hoofdsiersel der oude koningen van Engeland, van boven als eene dubbele kroon zamengesteld

Abacus
Let op: Spelling van 1858 Lat., abaque, Fr., eene zandtafel voor meetkundige fig.; - en eenerekentafel bij de ouden. Voorts een plat stuk marmer, of iets dergelijks, op het kapiteel eener zuil, bij de Toskaansche en Dorische orden volkomen vierkant, doch bij de overige aan alle zijden ingebogen

Abacus pythagoricus
Let op: Spelling van 1858 Lat., abaque, ook la table de Pythagore, Fr., de tafel van Pythagoras; anders de tafel van vermenigvuldiging

Abaddon
Let op: Spelling van 1858 in de Openbaring van Johannes, de engel des afgronds

Abadir
Let op: Spelling van 1858 voornaamste godheid der Karthagers; de steen, dien Saturnus van Rhea ontving, en hem in plaats van den pasgeboren Jupiter verslond

Abaf
Let op: Spelling van 1858 eene soort van vagevuur bij de Mohamedanen, middenplaats tusschen de hel en het paradijs

Abalienandi jus
Let op: Spelling van 1858 het regt van vervreemding, Abaliënatie, abalienatio, heet, in het Romeinsche regt, eene wijs van vervreemding, waardoor zaken, welke men res mancipi noemde, als: vee, slaven, landerijen, enz., aan anderen werden overgedragen. Abalieneren, ontvreemden, vervreemden

Abandon
Let op: Spelling van 1858 à l'abandon, iets à l'abandon geven, laten; iets laten varen, in den steek laten. Abandonneren, verlaten, prijs geven, van iets afstand doen

Abanga
Let op: Spelling van 1858 zoo noemen de inwoners van St. Thomas de naar citroenen zweemende vrucht huns palmbooms

Abannatio
Let op: Spelling van 1858 verbanning voor een jaar, bij de Grieken

Abaptiston
Let op: Spelling van 1858 (chirurg.), anders trepaan, Fr. trépan, beenboor, schedelboor

Abarca
Let op: Spelling van 1858 Spaansche schoen, om steile bergen te beklimmen

Abarceren
Let op: Spelling van 1858 iemand uit zijne bezitting verdrijven. (Regtsgeleerdh.)

Abarticulatie
Let op: Spelling van 1858 (ontleedk.), ontwrichting

Abas
Let op: Spelling van 1858 een Perzisch gewigt, om paarlen mede te wegen

Abassy
Let op: Spelling van 1858 Perzische zilveren munt

Abaster
Let op: Spelling van 1858 (fabelk.), de naam van een der drie paarden, voor den wagen van Pluto gespannen

Abat-jour
Let op: Spelling van 1858 Fr., abajour, een keldervenster; ook een venster met schuinsche luiken, waarin het licht slechts van boven kan invallen, zoo als in gevangenissen, bij ons gemeenlijk koekoek genoemd. Ook dragen de zoogenoemde jalousiën, of zonneblinden, dezen naam

Abat-vent
Let op: Spelling van 1858 abavent, Fr. (bouwk.), een houten afschutsel voor openingen aan gebouwen, om regen en wind af te keeren, waarvoor wij het woord windbord gebruiken

Abatelement
Let op: Spelling van 1858 in de Levantsche koopsteden de geregtelijke uitspraak eens consuls bij misstappen, door kooplieden zijner natie begaan

Abati
Let op: Spelling van 1858 de naam eener beruchte rooverbende in Italië, omtrent het einde der veertiende eeuw

Abattis
Let op: Spelling van 1858 afval van gevogelte enz.; verhakking (in de krijgsk.)

Abattu
Let op: Spelling van 1858 geabatteerd, krachteloos gemaakt, vermoeid, afgemat, vervallen, nedergeslagen

Abatuta
Let op: Spelling van 1858 (muzijk), volgens de maat, naauwkeurig afgemeten

Abba
Let op: Spelling van 1858 Syr., zoo veel als vader

Abbé
Let op: Spelling van 1858 een abt, hetzij het hoofd eener abdij, of eener verzameling van canonici regulares. In Frankrijk gaf men dezen naam ook aan iemand, die een zwart of violetkleurig kleed droeg, en, zonder een geestelijke te zijn, eenen witten kraag om den hals had. Ook, schertsenderwijze gesproken, een jonge opgeschiktegeestelijke, wiens gedrag meer wereldlijk dan geestelijk is

Abces
Let op: Spelling van 1858 absces, een ettergezwel

Abdalla
Let op: Spelling van 1858 abdala (in het Arabisch, een dienaar en aanbidder van God). Dezen naam dragen de Perzische monniken

Abdar
Let op: Spelling van 1858 een koninklijke bediende in Perzië, die uit eene verzegelde kruik den Koning water om te drinken toereikt

Abdast
Let op: Spelling van 1858 abdest, de plegtige wassching vóór het gebed bij de Turken

Abdera
Let op: Spelling van 1858 eene oude stad in Thracië, waar de inwoners zeer onnoozel waren; de hun gelijkende nakomelingen heeten van daar Abderiten. Abderitenstreken, belagchelijke, domme streken. Abderologiseren, ongerijmde, zotte dingen spreken

Abdicatie
Let op: Spelling van 1858 het vrijwillig nederleggen van een ambt, het afstaan van goederen; de uitsluiting van eenen ongehoorzamen zoon uit de familie, of erfenis. Abdiceren, afslaan, afschaffen, ontzeggen, verwerpen

Abdinghof
Let op: Spelling van 1858 hervormde benedictijner abdij van Cluni in Paderborn

Abditamentum
Let op: Spelling van 1858 hetgeen van eene gevraagde som afgetrokken, of afgedongen is

Abductie
Let op: Spelling van 1858 beenbreuk aan de gewrichten; ook bij de aanhangers van Aristoteles, overgang van een voorstel tot een ander, om door vergelijking van beiden de waarheid eener sluitrede in te zien

Abductors
Let op: Spelling van 1858 zie Adductors

Abecedarius
Let op: Spelling van 1858 Lat., abécêdaire, Fr., komt van A, B, C, D, en wordt van iemand gezegd, die nog het abé leert, ook die het in de eene of andere wetenschap nog niet ver gebragt heeft

Abeladiseren
Let op: Spelling van 1858 (schertsenderwijze), ontmannen. Abelard werd, op aandrang van Heloizes vader, ontmand

Abellagium
Let op: Spelling van 1858 het regt van eigendom eens leenheers op de wilde bijen zijns leenmaans

Abeloniten
Let op: Spelling van 1858 abeliers, sekte, die het huwelijk goedkeurde en zijne regten afkeurde

Abeone
Let op: Spelling van 1858 (fabelk.), eene godin, welke de oude Romeinen zich plagten aan te bevelen, wanneer zij op reis gingen

Aberratie
Let op: Spelling van 1858 afwijking, afdwaling, b.v., wanneer eene vaste ster van haren anders gewonen loop afwijkt, afdwaalt. De schijnbare beweging der sterren

Abhigit
Let op: Spelling van 1858 een offer, hetwelk een Indische Rajah, ter verzoening van eenen, zonder opzet, aan eenen priester beganen moord brengen kan

Abib
Let op: Spelling van 1858 (tijdrekenk.), de eerste maand van het kerkejaar der Hebreëren, anders nisan genoemd, en overeenkomende met onze maand Maart

Abida
Let op: Spelling van 1858 een God bij de Kalmikken, die zijne woonplaats in den hemel tegen den opgang der zon heeft, en de zielen der menschen in het oogenblik, dat zij zich van het ligchaam scheiden, tot zich trekt. Zijn zij rein van zonden: zoo veroorlooft hij haar in de lucht rond te zweven, doch in het tegenovergestelde geval blaast hij ze weer van zich af, of laat ze weer in een levend schepsel overgaan

Abipones
Let op: Spelling van 1858 (geschiedk.), de naam van een Zuidamerikaansch volk in Paraguay

Abiturienten
Let op: Spelling van 1858 zoo heeten, in Duitschland, de studenten, welke, na afgelegd examen, de akademie verlaten

Abject
Let op: Spelling van 1858 verworpen, laag, liederlijk. Abjiceren, abjiciëren, verwerpen, verachten. Abjectie, geringschatting, verachting

Abjudicatie
Let op: Spelling van 1858 geregtelijke ontzegging, weigering. Het tegendeel is adjudicatie, geregtelijke toewijzing. Abjudiceren, geregtelijk ontzeggen

Abjuratie
Let op: Spelling van 1858 afzwering, openlijke herroeping. Abjureren, verloochenen, afzweren

Ablacteren
Let op: Spelling van 1858 een kind spenen

Ablativus
Let op: Spelling van 1858 (taalk.), de ablatief, de zesde naamval der naamwoorden in de Latijnsche taal. Ablativus absolutus, de volstrekte ablativus, of die door niets geregeerd wordt

Ablecten
Let op: Spelling van 1858 Romeinsche keursoldaten

Ablegaat
Let op: Spelling van 1858 (in de Roomsche kanselarij), een geestelijke, die, in bijzondere omstandigheden, van den Paus last krijgt, om zekere werkzaamheden eens apostolischen legaats waar te nemen. (Het staat niet gelijk met vice-legaat.)

Ablegmina
Let op: Spelling van 1858 de deelen van een offerdier, die de Romeinen voor de Goden bewaarden

Ablepsie
Let op: Spelling van 1858 blindheid, ook zinneloosheid, onbedachtzaamheid

Abligureren
Let op: Spelling van 1858 op eene liederlijke wijs verdoen, verkwisten, verbrassen, door de keel jagen

Abluentia
Let op: Spelling van 1858 reinigende geneesmiddelen, dienende om op te lossen en af te drijven

Ablutie
Let op: Spelling van 1858 het reinigen of afwasschen met geneesmiddelen; 2) de wijn, die den priester bij de misse op de vingers gegoten wordt

Abnegatie
Let op: Spelling van 1858 ontzegging, verloochening. Abnegeren, ontzeggen, loochenen, verzaken

Aboleren
Let op: Spelling van 1858 afschaffen, eene wet opheffen. Abolitie, geheele afschaffing van iets. Abolitie van straf, vrijspreking van eenige misdaad, en opheffing der straf; zoodat daaromtrent geen onderzoek meer mag gedaan, en de misdaad als niet gepleegd moet aangemerkt worden

Abolla
Let op: Spelling van 1858 abolan, zekere kleeding der oude Grieken, bestaande in een' langen rok, zonder mouwen

Abollagium
Let op: Spelling van 1858 het regt van den leenheer op de bijenzwermen in de bosschen zijner vasallen

Abominabel
Let op: Spelling van 1858 abominable, Fr., verfoeijelijk, afschuwelijk; abominatie, verfoeijing, afschuw, afschuwelijke daad. Abomineren, verfoeijen, afschrik hebben

Abondance
Let op: Spelling van 1858 zie Abundant

Abonneren
Let op: Spelling van 1858 zich in eens uitkoopen, en dus van gedurige betaling bevrijden, b.v., zich bij eenen boekhandelaar, tot het lezen van maandwerken, enz., of in den schouwburg, ter bekoming van vrijen toegang, abonneren. Abonnement, zulk eene uitkooping, of vrijmaking. Abonnement suspendu, met ophefting van het abonnement, wanneer de geabonneerden in den schouwburg ook betalen moeten

Abordage
Let op: Spelling van 1858 Fr., het aanstooten der schepen; het enteren. Ook de landing; het aanspreken. Aborderen, aanlanden; ook aanspreken. Op het eerste abord, op het eerste oogenblik, in het begin

Aborigines
Let op: Spelling van 1858 oorspronkelijke inwoners, de eerste volkeren eens lands, in tegenoverstelling der kolonisten

Aborteren
Let op: Spelling van 1858 ontijdig baren. Abortus, Lat., miskraam, misgeboorte. Abortief, ontijdig gebaard; dat ontijdig doet baren

Aboucheren
Let op: Spelling van 1858 aboucher, Fr., raadplegen, toespreken, ergens over spreken. Abouchement, raadpleging, zamenspraak, gesprek

Abra
Let op: Spelling van 1858 kamermeisje, ook bijslaapster bij de oude Grieken en Romeinen

Abracadabra
Let op: Spelling van 1858 woorden of schriften, welke onverstandige, bijgeloovige lieden eene groote kracht toeschreven. Het woord abracadabra, op eene bijzondere wijs, geschreven, en als amulet bij zich gedragen, moest tegen allerhande kwalen en ziekten dienen

Abrahamiten
Let op: Spelling van 1858 sekte der Oostersche Kerk in de 9e eeuw, die de Godheid van Christus verloochende, en aldus genaamd is naar haren stichter Abraham uit Antiochie; 2) Boheemsche deïsten, die in 1782 het geloof omhelsden, hetwelk Abraham vóór zijne besnijdenis gehad had

Abrakrees
Let op: Spelling van 1858 openbare hoeren in Guinea

Abraxas
Let op: Spelling van 1858 amulet, geheimzinnig woord

Abrégé
Let op: Spelling van 1858 Fr., kort uittreksel uit een boek, of geschrift. Abrégeren, verkorten

Abreviator
Let op: Spelling van 1858 Lat., abréviateur, Fr., een verkorter. Abreviatores, abréviateurs (in de pauselijke kanselarij) die personen, welke de bullen, brevetten en andere geschriften stellen, waarbij men zich van vele verkortingen pleegt te bedienen. Abreviatuur, abréviatie, verkorting der woorden, hetzij door uitlating van letteren, hetzij door het gebruiken van teekenen, of karakters, ter aanduiding van woorden. Abrevieren, verkorten, bij verkorting, of met enkele letters, of karakters, geheele woorden schrijven

Abrites
Let op: Spelling van 1858 (geschiedk.), naam eener Indiaansche natie, ten tijde van Alexander den grooten

Abrizan
Let op: Spelling van 1858 een feest bij de oude Perzen; waarvan bij de lateren het gebruik nog overgebleven is, om zich met welriekende wateren te bespreugen

Abrogeren
Let op: Spelling van 1858 afschaffen, opheffen. Abrogatie, afschaffing eener door de wet ingevoerde gewoonte

Abron
Let op: Spelling van 1858 was een zeer weekelijke en wellustige Griek, weshalve men zijn' naam nog heden ten dage aan dergelijke personen geeft

Abrupt
Let op: Spelling van 1858 plotselijk, afgebroken. Ex abrupto, plotselijk, op eenmaal, onvoorziens, zonder vooraf iets te zeggen, of den aanvang van iets te verhalen. Abrupta, op staanden voet voortgebragte, of andere korte, geestige invallen. Abruptie, afbreking

Abruteren
Let op: Spelling van 1858 beestachtig, of tot vee maken. Geabruteerd, tot vee geworden, of beestachtig dom geworden

Absces
Let op: Spelling van 1858 zie Abces

Abscinderen
Let op: Spelling van 1858 afsnijden, afrukken, afhouwen. Abscissie, zoo veel als amputatie, van het Lat. abscissio en amputatio

Absent
Let op: Spelling van 1858 afwezend. Absens carens, die niet bij de hand of tegenwoordig is, gaat ledig henen. Absentes, de afwezenden, verscholenen. Curator absentis, voogd, opziener eens afwezenden. Absentie, absentia, absence, afwezendheid. Absentia Reipublicae causa, of laudabilis, afwezendheid om den wil van het gemeenebest. Absentia vituperalis, of malitiosa, afwezendheid uit schandelijke oorzaken. Absentia causalis, eene toevallige, of onschuldige afwezendheid. Absenteren (zich) heengaan, zich verwijderen

Absides
Let op: Spelling van 1858 (sterrek.), de twee punten van de loopbaan eens hemelligchaams, die het digtste bij- en het verste van elkander afstaan

Absis
Let op: Spelling van 1858 gewelf, meestal kerkgewelf

Absolument
Let op: Spelling van 1858 Fr., volstrekt. Absoluut, absolut, absolutus noemt men datgene, hetwelk als bloot op zich zelf staande, en zonder betrekking op iets anders, beschouwd wordt; onbeperkt, onafhankelijk, vrij. Terminus absolutus, eene uitdrukking, die op niets betrekking heeft. Ook zonder beding, onvoorwaardelijk, als: ik wil het absoluut zoo en niet anders hebben; absolute kracht, die in een ligchaam onophoudelijk en altijd even sterk werkt;

Absolutie, absolutio
Let op: Spelling van 1858 Lat., vrijspreking, ontslag eener verantwoordelijkheid. Het meerv. absolutiones beteekent, bij de Roomsch-Katholijken, het besprengen met wijwater, en het bewierooken van gestorvene hooge personen, welke men zal begraven. Absolutorium, een vonnis, of geregtelijke uitspraak, waardoor iemand van eene verpligting, verantwoordelijkheid of schuld, vrijgesproken wordt. Absolveren, vrijspreken

Absolutiedaalder
Let op: Spelling van 1858 eene Fransche zilveren medailje ter grootte van een' daalder, welke Hendrik IV. ten jare 1595 slaan liet. Op de voorzijde staat het borstbeeld van den Paus met het omschrift: Clemens VIII. Pont. max. (Pontifex maximus), op de keerzijde het borstbeeld des Konings van Frankrijk met het omschrift: Henricus IV. D.G. Franc, et Nav. Rex Christia. (Dei Gratia Franciae et Navarrae Rex Christianissimus). Deze gedenkpenning is zeer oud geworden en merkwaardig wegens zijne aanleidende oorzaak. Hendrik IV. was wegens zijne onregt-zinnigheid en het edict van Nantes, dat aan de Hervormden vrije uitoefening van godsdienst toeston d, 1591 door den Paus in den ban gedaan. Ofschoon de parlementen van Frankrijk dezen banvloek voor onregtvaardig en ongeldig verklaarden, werden toch de intrigues der geestelijkheid voor den Koning gevaarlijk, en het was den Jezuiten bijna gelukt, eenen aanslag tegen zijn leven uit te voeren. Hendrik kwam er met verlies van een' tand af, en de Jezuiten werden weggejaagd. Intusschen kwam het toch kort daarop tot eene minnelijke schikking tusschen hem en den Paus, die hem 1595 van den ban vrijsprak. Om deze verzoening bekend te maken, en om het vertrouwen der ijverig katholijke onderdanen te verwerven, werd deze gedenkpenning geslagen