Kopie van `Bonhoeffer college - ABC van algemene natuurwetenschappen`

De woordenlijst staat niet (meer) online. U ziet hieronder een kopie van de informatie. Het kan zijn dat de informatie niet meer up-to-date is. Wees dus kritisch bij het beoordelen van de waarde ervan.


Bonhoeffer college - ABC van algemene natuurwetenschappen
Categorie: Algemeen of niet ingedeeld > natuurwetenschappen
Datum & Land: 07/10/2007, NL
Woorden: 72


abiogenese
Theorie over het spontaan ontstaan van leven uit niet-levende stoffen (generatio spontanea). Men dacht bijvoorbeeld tot ver in de 19e eeuw dat vliegen uit rottend vlees konden ontstaan. Waar kwamen de wormen vandaan die men soms in darmen aantrof? De theorie werd voornamelijk van toepassing geacht op eenvoudige organismen zoals insecten. Zo zouden er drie soorten voortplanting bestaan: de geslachtelijke en ongeslachtelijke voortplanting en de generatio spontanea.

absorptiespectrum
Het atoommodel heeft ons geleerd dat stoffen energie kunnen opnemen. Niels Bohr toonde aan dat atomen pakketjes energie kunnen opnemen (energiekwanten). Atomen van verschillende elementen absorberen elk specifieke kwanten. Dat er verschillende kleuren bestaan wordt ook met deze theorie verklaard. Normaal zonlicht bevat allerlei kleuren (zichtbaar als er een regenboog te zien is). Een stof waar licht opvalt absorbeert een deel van de stralingsenergie. Wat wij zien zijn de resterende kleuren. Neptunus en Uranus zien wij als blauwe planeten omdat het rode licht door aanwezig methaangas wordt geabsorbeerd. Door nu een onderzoekmonster te bestralen met licht zal een deel geabsorbeerd worden. Vervolgens kan worden nagegaan welke straling doorgelaten wordt en welke wordt geabsorbeerd. Het zogenaamde absorptie spectrum wat hierbij verkregen wordt is uniek voor de stof en kan als een soort vingerafdruk worden beschouwd. Het hoeft hierbij niet speciaal om zichtbaar licht te gaan. Er bestaan vele soorten straling die een heel spectrum beslaan. Zie ook elektromagnetische straling.

aminozuren
Aminozuren vormen de bouwstenen van eiwitten, grote macromoleculen die we terug vinden als bouwstoffen voor levende wezens. In de natuur komen 20 aminozuren voor. De mens kan deze niet allemaal zelf maken. Voor een gezonde groei moeten de ontbrekende aminozuren (essentiële aminozuren) in het voedsel aanwezig zijn. Daarom is een afwisselend menu van levensbelang. Je vindt een overzicht van de natuurlijke aminozuren in het BINAS-tabellenboek tabel 67C1.

anaesthetica
Stoffen die gebruikt worden om mensen geheel of gedeeltelijk te verdoven tijdens een operatie.

angiogram
Scan waarmee de doorbloeding van de hersenen wordt bepaald.

anorexia nervosa
Eetstoornis waarbij mensen zich bijna letterlijk uithongeren. Veel informatie is te vinden op de site van de stichting Anorexia en Boulimia Nervosa.

anorganische chemie
Chemie die betrekking heeft op alle verbindingen die niet zijn opgebouwd uit de elementen C, H en O. Verbindingen die uit deze elementen bestaan rekent men tot de organische chemie.

antibiotica
Stoffen die de bacteriegroei remmen. (penicilline)

antidepressiva
Stoffen die inwerken op de stemming van mensen. Ze worden gebruikt om depressiviteit te verminderen.

antistoffen
Stoffen die het lichaam aanmaakt om vreemde indringers aan te vallen. De werking van veel vaccinaties berust op het feit dat opzettelijk een kleine dosering van een ziekteverwekkende stof wordt ingebracht. Het lichaam maakt vervolgens antistoffen aan. Speciale geheugencellen leggen de kenmerken van de ziekteverwekkers vast zodat bij een volgende aanval het lichaam deze indringers sneller herkent.

aspirine
De eerste op industriële schaal vervaardigde pijnstiller. De werkzame stof is acetylsalicylzuur, een organische verbinding met formule C9H8O4 .Het farmaceutische bedrijf Bayer ontwikkelde aspirine in 1899. Daarvoor gebruikte men pijnstillers op basis van wilgenbast of moerasspirea. Het synthetische middel heeft als voordelen minder bijwerkingen en een betere doseringsmogelijkheid.

astra satelliet
ASTRA is Europa’s toonaangevende satellietprovider voor TV, en op het IP protocol gebaseerde, telefoon - en data communicatie. De ASTRA-vloot bestaat uit dertien satellieten. Voor meer informatie kun je de Astra website raadplegen.

astrologie
De wetenschap die zich bezig houdt met voorspellingen van toekomstverwachtingen op basis van de stand van de sterren. Veel mensen zijn geinteresseerd in de (geboorte)horoscopen die in veel (week)bladen gepubliceerd worden.

atmosfeer
De 100 km dikke laag van gassen die de aarde omringt. De atmosfeer bestaat uit vier lagen die gescheiden worden door een duidelijke temperatuurswisseling. Van binnen naar buiten onderscheidt men: de troposfeer, de stratosfeer, de mesosfeer en de thermosfeer. De luchtlagen zijn niet overal even dik en varieren ook met dag en nacht. De atmosfeer is o.a. verantwoordelijk voor het filteren van schadelijke UV-straling en bepaalt hoe klimaat op aarde. Door ingrijpen van de mens dreigt het evenwicht in de biosfeer verstoord te worden. Veel (officiele) informatie vind je op de Belgische site "De Atmosfeer"

atoommodel
Wetenschappelijk model voor de bouw van het atoom. Sinds de Griekse oudheid (Democritus) heeft het model zich voortdurend ontwikkeld. Tal van wetenschappers hebben zich bezig gehouden met het mysterie van de bouw van de materie.

Avogadro, L
Lorenzo Amadeo Avogadro (1776-1856) is voornamelijk bekend om zijn scheikundig werk. Onderzoek aan gassen leverde zijn belangrijke wet: Gelijke volumes gas bevatten altijd evenveel moleculen. Het getal van Avogadro NA is naar hem vernoemd. Biografie (engels)

celluloid
Kunststof gemaakt uit cellulose. Celluloid werd jarenlang gebruikt als dragermateriaal voor filmrolletjes.

cellulose
Natuurlijke polymeer op basis van glucose. Cellulose komt veelvuldig voor als celwand van plantaardig materiaal. (katoen, vlas)

CFK's
Chloor-Fluor-Koolwaterstoffen. Deze stoffen werden veel toegepast als drijfgas in spuitbussen en als koelmiddel in koel- en vries-kasten. De CFK's die in de stratosfeer terechtkomen reageren met ozon. Dit wordt als een van de redenen gezien voor het ontstaan van het "gat in de ozonlaag". De ozonlaag dient ons te beschermen tegen schadelijke UV-straling van de zon. CFK's dienen daarom vervangen te worden door andere producten.

circumpolaire satelliet
Satelliet die in een baan over de polen in ongeveer 11,5 uur rond de aarde cirkelt op zo'n 1000 km hoogte.

CT-scan
Computer Tomografie scan. Op basis van röntgen opnamen door de computer ontworpen driedimensionale beelden van plaatsen in het lichaam.

Curie, M.
Marie Sklodowska Curie (1867-1934) echtgenote van Pierre Curie (1859-1906). Zij werkten samen aan het onderzoek van de geheel onbekende straling van onder andere uranium. In 1903 kregen ze samen (met Henry Becquirel) de Nobelprijs voor natuurkunde. Zij introduceerden het begrip radioactiviteit. In 1911 kreeg Marie Curie ook nog de Nobelprijs voor scheikunde oa. voor het ontdekken van de elementen radium en polonium. Biografie (engels)

DDT
Formule : 2,2-di(p-chlorofenyl)-1,1,1-trichloroethaan. DDT behoort tot de pesticiden, het is dus een bestrijdingsmiddel tegen insecten in de akkerbouw. DDT breekt practisch niet af. Toen men in het weefsel van vissen en andere dieren grote concentraties van het gif constateerde is het gebruik in de westerse wereld verboden. Omdat het een goedkoop en effectief middel is wordt het echter nog steeds toegepast in de armere landen.

DNA
Desoxyribo-Nucleic-Acid. Chemische gezien twee in elkaar gespiraliseerde moleculen waarvan de ruggegraad gevormd wordt door een keten van gepolimeriseerde desoxyribosefosfaatesters. Hieraan zijn vier typen stikstofbasen gebonden (adenine, cytosine, guanine en thymine) op een, voor ieder individu, unieke wijze. Aldus ontstaan moleculen met de mogelijkheid om de erfelijke eigenschappen van het individu vast te kunnen leggen. In het BINAS tabellenboektabel 70C staat een stukje DNA structuur afgebeeld. Een site met veel informatie over de ontdekkers Watson en Crick is "DNA from the Beginning", een site met veel chemische informatie is "The Structure of DNA" .

Ebola
Ebola is de naam van een tropisch virus. Het is bijzonder angstaanjagend vanwege de manier waarop het virus bevolkingsgroepen supersnel kan decimeren. Ebola veroorzaakt een koorts die meestal leidt tot een snelle en pijnlijke dood doordat het virus voor hevige inwendige bloedingen zorgt, waardoor de organen als het ware oplossen. Men dacht eerst dat apen als gastheer optreden. Deze dieren bezwijken echter net zo snel als mensen aan het virus. Vermoed wordt dus dat het virus zich meestal ophoudt in een diersoort, die langzaam of zelfs helemaal niet aan het virus bezwijkt. Er zijn reeds meer dan 30.000 dieren op Ebola getest, maar dat heeft nog niets opgeleverd. De onderzoeken zijn vooral gericht op ratten, vleermuizen en vogels.



EEG
Electro Encephalogram is een scan waarmee men de electrische activiteit van de hersenen bepaalt

elektromagnetische straling
Elektromagnetische straling of EM-straling is te zien als een golfverschijnsel wat zich door de ruimte verplaatst. De golven vertonen interactie met zowel elektrische velden als magnetische velden, of anders gezegd zij verstoren deze velden. De snelheid waarmee de golven zich door door de ruimte verplaatsen is gelijk aan de lichtsnelheid, c = 299792,458 km/s. Elektromagnetische golven hebben een bepaalde energie die afhang van hun frekwentie (aantal trilingen per seconde).Er is een verband tussen frekwentie, golflengte en lichtsnelheid: c = frekwentie x golflengte We onderscheiden vele typen straling, ingedeeld naar hun frekwentie (of golflengte) zoals Röntgen, UV, zichtbaar licht, IR en radiogolfen. Samen vormen deze stralingstypen het Elektromagnetisch Spectrum.

elektron
Door Ernest Rutherford ontdekt negatief deeltje dat zeer snel rond de kern van het atoom draait. Later formuleerde Niels Bohr zijn idee dat elektronen niet willekeurig maar slechts in bepaalde banen rond de kern mochten bewegen. Tenslotte ontwikkelden Erwin Schroedinger en Werner Heisenberg de quantummechanica, een wiskundig model waaruit volgde dat elektronen beschreven dienen te worden door formules die de kans bereken om het elektron op een bepaalde tijd op een bepaalde plaats aan te treffen.

elementen
Niet ontleedbare stoffen. Volgens de Griekse wijsgeer Empedocles (ca. 500 v.Chr.) bestond alle materie uit vier elementen: aarde water lucht en vuur. Stoffen zouden in elkaar over kunnen gaan door een wijziging van de verhouding van de elementen. Het idee dat elementen zijn te veranderen vormde de drijfveer voor veel alchemisten die lood wilden veranderen in goud. Pas met de opkomst van de moderne chemie begon het besef door te dringen dat er stoffen zijn die niet verder te ontleden zijn. De rus Dimitri Mendelejev heeft de elementen gerangschikt naar hun eigenschappen in het Periodiek Systeen der Elementen.

EM-straling
zie elektromagnetische straling.

epicykels
Epicykels vormden de verklaring van de geocentristen voor de (retrograde) lusbeweging die bijvoorbeeld de planeet Mars maakt, gezien vanaf de aarde. We zien Mars af en toe een stukje "achteruit" bewegen. De epicykel is een lusje in de grote baan die de planeet beschrijft, waarmee de bijzondere beweging verklaard kon worden.

equinox
Datum waarop dag en nacht ongeveer evenlang duren. Er is sprake van een voorjaars- en een najaars- equinox. Op die data doorsnijdt de zon precies de projectie van de equator langs de hemel ( the celestial equator). Op het noordelijk halfrond "beweegt" de zon zich tijdens de najaarsequinox naar het zuiden, de dagen worden hierna korter. Een uitleg van deze begrippen wordt gegeven op de site The Treasure Trove of Astronomy.

eugenetica
Verbetering van de menselijke populatie door voortplanting van individuen met "ongewenste" eigenschappen te verbieden. Vooral de Nazi's hebben met hun streven naar een groot Arisch ras zich schuldig gemaakt aan talrijke gruwelijke experimenten op dit gebied.

evolutietheorie
Theorie over het ontstaan en de ontwikkeling van het leven. Volgens Charles Darwin evolueert het leven doordat die organismen die het beste aangepast zijn aan hun omgeving de grootste kans op overleving hebben. Het genetische (erfelijk) materiaal van individuen verandert (soms spontaan, soms door invloeden van buiten af). Binnen een soort zijn dan niet alle individuen meer gelijk. Sommige eigenschappen leiden tot betere aanpassingen aan de omgeving. Individuen met deze eigenschappen krijgen vervolgens meer gelegenheid om zich te vermenigvuldigen, waarbij de nakomelingen over dezelfde, aangepaste, eigenschappen kunnen beschikken.

fertilisatie, in vitro
Bevruchting van en eicel buiten het moederlichaam. (in vitro = glas)

fossiele brandstoffen
Kolen, aardolie en aardgas noemt men fossiele brandstoffen. Deze zijn ontstaan uit afgestorven fossiele planten- en dieren-resten. Deze organische materialen zijn onder hoge druk diep onder het aardoppervlak in de loop van miljoenen jaren omgezet in de genoemde brandstoffen.

fotosynthese
Reactie waarbij planten koolstofdioxide en water onder invloed van zonlicht omzetten in glucose en zuurstof. (ook wel koolstofassimilatie genoemd) 6CO2 + 6H2O --> C6H12O6 + 6O2

gnomon
Een stok buiten in de grond geplaatst. De stok is te gebruiken als eenvoudige zonnewijzer. In de oudheid in gebruik als instrument om de tijd te meten.

Goodyear C
Charles Goodyear (1800-1860) naar wie het befaamde bandenmerk werd genoemd is de uitvinder van het zogenaamde vulcanisatieproces (1839). Natuurrubber is kleverig, en wordt bij lage temperaturen brokkelig. Bij toeval ontdekte Goodyear dat door het toevoegen van zwavelpoeder aan het rubber en daarna sterk verhitten van het mengsel een kwalitatief veel beter produkt ontstaat. Door het vulcaniseren vormen de zwavelatomen paarsgewijs zogenaamde zwavelbruggen tussen twee rubbermoleculen. Hierdoor ontstaan dwarsverbindingen waardoor het materiaal veel elastischer en sterker wordt.

GPS
Global Positioning Systeem. Het satellietsysteem dat ontwikkeld is door het Amerikaanse leger en sinds enkele jaren voor iedereen beschikbaar is. De werking berust op de relatieve positiebepaling ten op zichte van minstens vier satellieten die in een baan rond de aarde bewegen op 20.000 km hoogte. De positiebepaling vindt plaats door middel van een zogenaamde driepuntsmeting. Voor een uitgebreidere beschrijving kun je het achtergrondartikel over GPS raadplegen.

guanine
Formule C5H5N5O. Het vormt een van de vier stikstofbasen A,C,T en G die de bouwstenen van DNA (Desoxyribo-Nucleic-Acid) vormen. DNA vormt voor ieder mens de unieke molecuulstructuur waarin de erfelijke eigenschappen van het individu worden vastgelegd. zie ook adenine, cytosine, en thymine

Hippocrates
Hippocrates (460-359 voor C.), de beroemdste Griekse geneeskundige was de grondlegger van de leer der levenssappen.(bloed,slijm,zwarte gal en gele gal).

iatrochemie
medische chemie, zie ook Paracelsus.

immuun
Ongevoelig voor bepaalde ziekten. Na een virusinfectie maakt het lichaam antistoffen aan. Bij een volgende infectie met dezelfde micro-organismen zal het lichaam de juiste leucocyten aanmaken om de indringers snel onschadelijk te maken.

isotopen
Atomen van hetzelfde element die verschillen in aantal neutronen in de kern. Isotopen verschillen alleen in massa, niet in chemische eigenschappen. Sommige isotopen zijn instabiel, zij veranderen onder afgifte van radioactieve straling in een stabielere isotoop. Van deze eigenschap wordt gebruik gemaakt bij de "tracer" techniek. Een radioactief isotoop, ingespoten bij een patiënt, kan gevolgd worden en zo waardevolle informatie verstrekken over de weg die het aflegt in het lichaam

IVF
In vitro fertilisatie of reageerbuisbevruchting. (vitro = glas). Techniek waarbij een eicel wordt bevrucht onder laboratoriumomstandigheden. Het bevruchte eicelletje wordt in de baarmoeder van de vrouw teruggeplaatst. De vrouw ondergaat tegelijkertijd vaak hormoonkuren om de kans op een succesvolle innesteling van de bevruchte eicel te vergroten.

kiemcellen
Ongespecialiseerde cellen die zich nog kunnen delen tot functionele cellen. Dit type cellen is aanwezig tijdens de groei van het embryo. Ze komen komen ook in sperma voor.

nitraat
Nitraten vormen chemisch gezien een groep vaste stoffen (zouten) opgebouwd uit positieve en negatieve deeltjes, ionen genaamd. De nitraten bevatten allen hetzelfde negatief geladen nitraat ion NO3 (-). De stoffen lossen uitstekend op in water. Plantenwortels kunnen de opgeloste stoffen eenvoudig opnemen. De Duitse chemicus J. von Liebig ontdekte dat planten nitraten nodig hebben voor een optimale groei. Nitraten vormen een onderdeel van de stikstof kringloop waarbij micro-organismen en en planten het element stikstof (N) via een groot aantal chemische reacties omzetten in verbindingen zoals ammoniak, ureum, nitraat, nitriet en vrije stikstof. En mest overschot draagt bij tot de verzuring van de bodem omdat de stikstofverbindingen via micro-organismen wordt omgezet in salpeterzuur.

NMR
Nucleair Magnetic Resonance. zie ook MRI-scan

nulproef
Blanco bepaling of nulproef . Vergelijkingsonderzoek waarbij de invloed van de omgeving wordt onderzocht . Een blanco wordt naast het echte onderzoek uitgevoerd, echter zonder te onderzoeken variabele. (alleen oplosmiddel, medicijn zonder werkzame stof,, etc)

nylon
Nylon werd in 1935 voor het eerst in de Verenigde Staten geproduceerd. Het is een synthetische polyamide. Chemisch gezien dus een polymeer opgebouwd uit moleculen met -amino en -carboxylgroepen. Nylons kregen vooral veel bekendheid als damespanties die vanuit de VS door de soldaten tijdens en na de Tweede Wereld oorlog naar West Europa werden meegenomen.

oerknal
Theorie over het begin van het heelal. Wanneer is het heelal ontstaan? Hoe is het ontstaan? Hoe ontwikkelt het heelal zich in de toekomst? Deze vragen houden astronomen al heel lang bezig. De theorie van de Big Bang, de oerknal, gaat er vanuit dat alle materie, energie en straling ooit geconcentreerd was in een punt. Op een gegeven moment heeft er een gigantische explosie plaats gevonden, waarna de materie in alle richtingen werd weggeslingerd. Het heelal was geboren en begon met uitzetten. De temperatuur was aanvankelijk nog zeer hoog, te hoog voor deeltjes om samen te klonteren. Maar na enige tijd begon de temperatuur te dalen en konden deeltjes samengaan tot atomen en moleculen. Het proces van uitzetten ging door, daar waar veel materie samenklonterde nam de dichtheid toe. Door de zwaartekracht werd nog meer materie aangetrokken. Op een gegeven moment was voldoende massa aanwezig om zo'n grote dichtheid op te wekken dat kernreactihttp://www.sabn.nl/index.html?http:/www.sabn.nl/stichtin.htmt dicht genoeg werd vormde planeten. Uit restjes materie, te klein om planeten te vormen, zijn asteroiden ontstaan. Een aantal astronomen gaat er vanuit de de materie in het heelal nog steeds uitzet, zij spreken over het uitdijend heelal. De Amerikaanse astronoom Hubble ontdekte dat hoe verder een sterrenstelsel zich van ons bevindt, hoe sneller hij zich van ons af beweegt. Voor verder informatie kun je terecht bij de Microsoft Encarta Encyclopedie, waar het voorafgaande via een animatie aanschouwelijk wordt gemaakt. Ook de volgende sites geven interessante informatie: "De Oerknal", "Het Begin" en "Een bom onder de oerknal?"

organische chemie
Chemie die betrekking heeft op alle verbindingen die zijn opgebouwd uit de elementen C, H en O. Deze naam is vroeger aan deze stoffen gegeven omdat alle stoffen waaruit organismen zijn opgebouwd bestaan uit C, H en O. Tegenwoordig spreken we liever van koolwaterstoffen. Verbindingen die niet uit deze elementen bestaan rekent men tot de anorganische chemie. Je kunt heel veel formules van organische verbindingen vinden in het organisch woordenboek.

ozon
Ozon is een gas met de formule O3. Aan ozon zitten verschillende aspecten: Voor mens en dier is het een ongezonde stof. Ozon is vrij agressief (het is een sterke oxidator), het tast #topembranen aan. Mensen met longaandoeningen krijgen snel last van ozon. Bij planten wordt de celwand aangetast. Ozon komt vrij bij gebruik van laserapparatuur (kopieerapparaten, printers) en wordt gevormd uit zuurstof. De ozonvorming uit zuurstof wordt versneld tijdens smogvorming. Chemisch onderzoek heeft aangetoond dat NO2, een stof aanwezig in uitlaatgassen, als katalysator werkt bij de vorming van ozon uit zuurstof. Er worden tal van maatregelen genomen om de verspreiding van ozon in het onderste gedeelte van de atmosfeer, de troposfeer te voorkomen. In de stratosfeer speelt ozon een zeer nuttige rol. Schadelijke UV-straling van de zon wordt tegengehouden. Eigenlijk is dit niet correct, ozon gaat een hele reeks reacties aan met moleculen die in de stratosfeer aanwezig zijn. Het UV-licht levert hierbij de benodigde energie. Met name de omzetting van zuurstof in ozon speelt een belangrijke rol. Een deel van het UV-licht wordt zo weggefilterd en kan dus geen schade meer aanrichten bij mens, plant en dier. Het gat in de ozonlaag wordt gezien als een bedreiging voor het milieu. Waardoor wordt het ozon afgebroken? De Nederlander Paul Crutzen kreeg in 1995 de Nobelprijs voor de chemie voor zijn onderzoek aan de ozonlaag. Hij toonde aan dat twee soorten stoffen verantwoordelijk zijn voor de ozonafbraak. Stikstofoxide (NO), afkomstig van straalvliegtuigen en CFK's, aanwezig in koelvloeistoffen en drijfgas voor spuitbussen. Recente metingen in de stratosfeer na raketlanceringen toonden een zeer sterke daling van het ozongehalte aan. Raketbrandstof bevat veel chloridehoudende verbindingen die in de stratosfeer chloormoleculen vormen. Chloor is in staat om grote hoeveelheden ozon af te breken, zonder daarbij zelf omgezet te worden. Deze stoffen werken als katalysator bij de afbraak van ozon. Al in 1987 hebben een aantal landen in Montreal een verdrag gesloten. Zij besloten het gebruik van CFK's in spuitbussen te beëindigen.Veel informatie over de theorie bij de ozonproblematiek is te vinden op de site "De atmosfeer"

RNA
Messenger- of boodschapper-RNA. Als een DNA molecuul gedupliceerd moet worden zullen de twee gespiraliseerde DNA strengen zich van elkaar losmaken. Van een enkel DNA-molecuul wordt nu een soort negatief gemaakt. Dit molecuul noemt men RNA (Ribo Nucleic Acid). Het verschilt op een aantal punten van samenstelling met DNA. RNA kan de cel verlaten om buiten de cel nieuw DNA op te bouwen. Het DNA vormt opnieuw een negatief van het RNA en is dus identiek aan het oorspronkelijke DNA. Alle informatie nodig om lichaamsspecifieke eiwitstructuren op te bouwen is aanwezig in het oorspronkelijke DNA gelokaliseerd op de genen in de celkern. In februari 2001 hebben wetenschappers in Nature en Science bekend gemaakt dat het totaal aantal menselijke genen ongeveer 30.000 tot 40.000 bedraagt. Lees hiervoor het artikel in de Headlines.

Species, origin of
De titel van de beroemde studie van Darwin over de evolutie.

sporenelementen
Naast de basiselementen C, H, N en O bevat het lichaam nog een groot aantal andere essentiële elementen. Elementen die slechts in zeer geringe hoeveelheden nodig zijn noemt men sporenelementen. Veel van deze elementen zijn nodig als bouwstoffen of zijn nodig bij functies waar enzymen bij betrokken zijn. Een aantal bekende sporenelementen zijn: ijzer, jodium, zink, selenium, koper en calcium. Een goed overzicht van sporenelementen en hun functies wordt gegeven door de site van de Vitatheek.

thermosfeer
Vanaf de aarde gerekend de buitenste (vierde) luchtlaag in de atmosfeer . De temperatuur stijgt in deze laag met toenemende hoogte. In deze laag bevinden zich nog maar heel weinig deeltjes omdat de aantrekkingskracht van de aarde op deze afstand zeer klein is geworden.

Thomson, J.
Ontdekker van het elektron (1897). Op basis van zijn onderzoek ontwikkelde hij het krentenbolmodel voor het atoom, waarbij de elektronen als krenten in een positieve kern aanwezig zijn. Biografie

thymine
Formule C5H6N2O2. Een van de vier stikstofbasen A,C,T en G die de bouwstenen van DNA (Desoxyribo-Nucleic-Acid) vormen. DNA vormt voor ieder mens de unieke molecuulstructuur waarin de erfelijke eigenschappen van het individu worden vastgelegd. Zie ook adenine, cytosine, en guanine.

Uranus
Uranus is de zevende planeet vanaf de zon (19,2 AE) en de derde in grootte. Uranus is in de mythologie de heerser over het heelal. Hij is in 1731 ontdekt door William Herschel. Uranus behoort tot de gasplaneten. Voor verder informatie: "De Negen Planeten"

vruchtwaterpunctie
Bij de vruchtwaterpunctie wordt via een naald vruchtwater uit de baarmoeder afgenomen. Cellen uit het vruchtwater worden onderzocht op een eventuele chromosoomafwijking. Vruchtwateronderzoek vindt gewoonlijk plaats bij een zwangerschapsduur van ongeveer 16 weken. Bij vruchtwateronderzoek kan ook gekeken worden naar het eiwit alfafoetoproteïne (AFP). Een te hoge concentratie van dit eiwit kan wijzen op een baby met een open ruggetje.

weersatellieten
Weersatellieten kunnen vanuit de ruimte een aantal specifieke metingen doen waaruit conclusies over het te verwachten weer kunnen worden getrokken. Drie soorten metingen die worden uitgevoerd zijn: Opnamen van wolkenfoto's voorspellen de te verwachten beweging van wolkenpatronen Meting van infraroodstraling vanaf het aardoppervlak geeft informatie over de temperatuur Meting van de hoeveelheid waterdamp in de atmosfeer voorspelt neerslagkansen.

Wet van behoud van energie
Eerste hoofdwet van de thermodynamica: Bij een proces zal de som van de energie uitwisseling tussen systeem en omgeving altijd nul zijn. (Er kan geen energie verloren gaan of uit het niets ontstaan). Sommige uitvinders geloven niet in deze wet, zij proberen het perpetuum mobile uit te vinden, de machine die meer energie oplevert dan dat er ingestopt wordt! Bij processen kan wel energie van de ene soort worden omgezet in een andere soort, waarbij energie met een lagere kwaliteit overblijft: warmte. De tweede hoofdwet van de thermodynamica: Bij een energieomzetting ontstaat altijd warmte.

Wet van behoud van massa
Door de Franse chemicus Antoine Lavoisier geformuleerde wet dat bij een chemische reactie de som van de massa's van de stoffen voor de reactie gelijk is aan de som van de massa's van de reactieproducten.

xenotransplantatie
Transplantatie van organen van zoogdieren, zoals apen of varkens, naar mensen.

Yin Yang
Yin en Yang zijn de symbolen voor de twee tegengestelde krachten in het universum. In de oosterse belevingswereld gaat men uit van een aardse, vrouwelijke en een hemelse, mannelijke kracht die elkaar aanvullen en beïnvloeden. De krachten staan niet tegenover elkaar maar streven naar een volmaakt evenwicht. Bij de acupunctuur gaat men ervan uit dat er een verstoring in het evenwicht is opgetreden. Door het lichaam lopen meridianen (banen) met levensenergie. Bij een verstoring van de energiebalans kunnen naaldjes op de juiste plaatsen ingebracht het evenwicht herstellen.

zeep
Zand, zeep en soda waren de stoffen waar onze overgrootouders mee schoon maakten. Zeep is al sinds de vierde eeuw bekend. "Potas en paarlenmoer" is de titel van een oud liedje, maar het geeft ook de ingrediënten voor de zeepbereiding: vet koken samen met houtskool. Er bestaan allerlei verhalen over zeep, kijk bijvoorbeeld op deze internet pagina van het Reformatorisch Dagblad. Sinds het op grote schaal invoeren van hygiënische maatregelen is de volksgezondheid met sprongen vooruit gegaan. En de chemische industrie heeft niet stil gezeten. Werd er vroeger voornamelijk soda en zeep bereid, tegenwoordig is de wasmiddelen industrie big business. Al je vragen over wasmiddelen worden beantwoord op de site "Een kind kan de was doen". Op het moment krijgt de volgende site ook veel hits "Alles over zeep maken".

Zon
De zon is het grootste hemellichaam van ons zonnestelsel. De temperatuur aan het oppervlak (de fotosfeer) is 5500 K. De zon bestaat voor 75 % uit waterstof en 25 % uit helium. Kernfusiereacties leveren elke seconde 386 miljard miljard megawatts aan energie. De donkere plekken op het oppervlak zijn zo#toplekken, die ontstaan daar waar de temperatuur relatief lager is (4000 K). Rond de zon bevindt zich een laag zeer ijl gas, de corona, die alleen tijdens een totale zonsverduistering te zien is. Voor meer informatie: "De Negen Planeten"

zonnestelsel
Ons zonnestelsel is ontstaan uit een "oernevel". Door de gravitatiecontractie werden de deeltjes samengetrokken, waarbij hun snelheid en temperatuur toenamen. Door het pirouette-effect kreeg de massa in het centrum een grote draaisnelheid. Vervolgens ontstond een pizza-effect, door de draaisnelheid werden de buitenste deeltjes verder naar buiten geslingerd en ontstond een dunne platte schijf. Het centrum ontwikkelde zich tot onze huidige zon, waarin meer dan 98 % van de totale massa samengetrokken werd. Verdichtingen in de verder naar buiten gelegen massa ontwikkelden zich tot de planeten en hun manen.

zonnewind
Door periodieke uitbarstingen van materiaal aan de rand van de zon worden grote hoeveelheden elektrisch geladen deeltjes de ruimte in geslingerd. Deze wolk van deeltjes noemt men zonnewind.

zure regen
Zure regen is bekend door het afsterven van bossen, maar gebouwen worden evenzeer aangetast. Het regenwater wordt zuurder door de inwerking van drie soorten verzurende stoffen: