Kopie van `Radbout Universiteit Nijmegen - Woordenboek Organische Chemie`

De woordenlijst staat niet (meer) online. U ziet hieronder een kopie van de informatie. Het kan zijn dat de informatie niet meer up-to-date is. Wees dus kritisch bij het beoordelen van de waarde ervan.


Radbout Universiteit Nijmegen - Woordenboek Organische Chemie
Categorie: Chemie, chemische- en kernindustrie > Organische chemie
Datum & Land: 15/02/2007, NL
Woorden: 386


absorptie
engelse vertaling: absorption
Proces waarbij moleculen van één fase worden opgenomen door een tweede fase. Absorerende stoffen hebben vaak een poreuze structuur.
Voorbeeld Zeolieten worden gebruikt om moleculen te absorberen. Het wordt bijvoorbeeld gebruikt om H + uit een reactiemedium te absorberen.

amandelzuur
(90-64-2)
IUPAC naam: 2-hydroxy-2-fenylethaanzuur
engelse vertaling: mandelic acid, amygdalic acid, 2-hydroxy-2-phenylethanoic acid
CAS Nummer: 90-64-2
NSC Nummer: 7925


ambident
Letterlijk: dubbeltandig. Houdt in dat een molecuul, zoals een enolaat, op twee manieren een reactie kan aangaan.

Amedeo Avogadro
synoniemen: Avogadro, Amedeo
1. Italiaanse chemicus die ontdekte dat twee gelijke volumes gas een gelijk aantal deeltjes bevatten.
2. 1776 - 1856

amfetamine
(300-62-9)
engelse vertaling: amphetamine
Groepen: psychofarmaca
CAS Nummer: 300-62-9


amfifiel
Groepen: amfifielen
Een amfifiele moleculen zijn moleculen waarvan een deel oplost in water en een deel niet. Het bekendste voorbeeld is zeep: het polaire deel lost op in water met het apolaire deel niet. Amfifiele moleculen vormen als ze in staart vaak micellen hebben terwijl als ze twee staarten hebben vaak vesicles vormen. Maar ook bilagen komen voor.
Voorbeeld Dodecylsulfonzuur.


amfolyt
Een molecuul dat zowel een proton kan opnemen als afstaan. Het bekendste voorbeeld is H 2 O (water). Andere voorbeelden zijn HCO 3 - .

amfoteer
Een amfotere stof is een amfolyt. Zie amfolyt

amideanion
Groepen: basen
pK b = 25

amidebinding
synoniemen: peptidebinding
IUPAC naam: amidebinding
Covalente binding tussen een amine en een zuurgroep.

aminen
Groepen: aminen
De algemene formule voor amine is R 3 N. Hierbij kan de R ook waterstof zijn. Als alle R-groepen waterstof zijn, wordt de amine ammoniak genoemd.

aminobenzoëzuur
(150-13-0)
afkorting: PAB
engelse vertaling: aminobenzoic acid
CAS Nummer: 150-13-0
NSC Nummer: 7627


aminogroep
functionele groep: -NH2
engelse vertaling: amino group
duitse vertaling: Aminogruppen
Groepen: aminozuren
De groep -NH 2 . Als voorvoegsel wordt gebruikt amino- en als achtervoegsel -amine. Zie aniline

aminozuur
duitse vertaling: Aminosäure
Groepen: aminozuren
Derivaat van een carbonzuur: een waterstofatoom van het carbonzuur is vervangen door een aminogroep. Bij alle natuurlijke aminozuren zit de aminogroep aan de tweede C (zie plaatje). Het menselijke lichaam kent twintig verschillende aminozuren, te weten : alanine, arginine, asparagine, asparaginezuur, cystedne, glutamine, glutaminezuur, glycine, histidine, isoleucine * , leucine * , lysine * , methionine * , fenylalanine * , proline, serine, threonine * , tryptofaan * , tyrosine en valine * . De aminozuren de met een sterretje gemerkt zijn, kunnen niet gemaakt worden door het menselijke lichaam en worden essentieel genoemd.

amitrol
(61-82-5)
CAS Nummer: 61-82-5
NSC Nummer: 34809
UN Nummer: 2588


ammonia
Waterige oplossing van ammoniak.

ammoniak
(7664-41-7)
engelse vertaling: ammonia
duitse vertaling: Ammoniak
CAS Nummer: 7664-41-7
UN Nummer: 1005
Eenvoudige organische stof die ook in de ruimte voorkomt.

ammonium
(14798-03-9)
structuurformule: NH4
engelse vertaling: ammonium
CAS Nummer: 14798-03-9


ammoniumacetaat
(631-61-8)
CAS Nummer: 631-61-8
Zout van ammonium- en acetaationen. Zie ammonium , acetaat

ammoniumzouten
engelse vertaling: ammonium salts
Zouten van ammonium-ionen en tegen-ionen

ampcre
afkorting: A
Groepen: SI-eenheden
Maat voor de hoeveelheid elektrische stroom.

amygdaline
(29883-15-6)
engelse vertaling: amygdalin
Groepen: glycosiden
CAS Nummer: 29883-15-6
NSC Nummer: 15780
Wordt door het enzym emulsine geknipt tot twee glycose moleculen, benzaldehyde en waterstofcyanide.

amylacetaat
(628-63-7)
CAS Nummer: 628-63-7
NSC Nummer: 7923
UN Nummer: 1104


amylacolholen
Triviale naam voor pentanolen.

amylose
(9005-82-7)
engelse vertaling: amylose
Groepen: polysachariden
CAS Nummer: 9005-82-7
Onvertakte polysacharide van glucosemoleculen. Vergelijk amylpectine



amylpectine
(9037-22-3)
engelse vertaling: amylopectin
Groepen: polysachariden
CAS Nummer: 9037-22-3
Vertakte polysacharide van glucosemoleculen. Vergelijk amylose

anaeroob
Betekent zonder zuurstof.
Voorbeeld Spieren van mens en dier, kunnen anaeroob verbranden, waarmee bedoelt wordt dat de spieren niet genoeg zuurstofaanvoer hebben, zodat een onvolledige verbranding plaatsvindt.

Anders Celsius
1. Zweedse astronoom die de celsiusschaal voor temperatuur opstelde. Hierbij is 0 o Celsius gedefinieerd als het punt waarop water smelt en 100 o Celsius gedefinieerd als het punt waarop water kookt.
2. 1701 - 1744

androsteron
(53-41-8)
engelse vertaling: androsterone
Groepen: sterodden
CAS Nummer: 53-41-8
NSC Nummer: 9898


anhydride
synoniemen: carbonzuuranhydride
engelse vertaling: anhydride
Een anhydride is een verbinding die door verlies van water ontstaan is. Voor organische verbindingen wordt hier vaak een zuuranhydride mee bedoeld, zoals een hiernaast is aangegeven.
Voorbeeld Een voorbeeld van een anhydride is azijnzuuranhydride waarbij twee azijnzuurmoleculen via hun zuurgroepen met elkaar verbonden.
Een voorbeeld van een intramoleculaire anhydridefunctie is te vinden in ftaalzuuranhydride.
Zie carbonzuur

anijszuur
(100-09-4)
IUPAC naam: para-methoxybenzeencarbonzuur
engelse vertaling: anisic acid
Groepen: geurstoffen
CAS Nummer: 100-09-4
NSC Nummer: 32742


aniline
(62-53-3)
synoniemen: aminobenzeen, fenylamine
engelse vertaling: aniline, aminobenzene, benzamine
duitse vertaling: Anilin
Groepen: aminen , aromaten
CAS Nummer: 62-53-3
UN Nummer: 1547
Benzeenderivaat waarbij een waterstofatoom vervangen is door een aminogroep.

anion
Negatief geladen ion. Bij koolwaterstoffen wordt dit vaak een carbanion genoemd.

anisool
(100-66-3)
synoniemen: methoxybenzeen
engelse vertaling: anisole
duitse vertaling: Anisol
CAS Nummer: 100-66-3
NSC Nummer: 7920


annulenen
Groepen: IUPAC: ring systemen
Mancude koolwaterstoffen met één ring zonder zijketens met de algemene formule C 2n H 2n of C 2n-1 H 2n . In de IUPAC nomenclatuur worden annulenen met meer dan zeven koolstofatomen [n]annulenen genoemd, met n het aantal koolstofatomen. Bv. [9]annulene voor cyclonona-1,3,5,7-tetraene.

anode
synoniemen: positieve elektrode
engelse vertaling: anode
Groepen: elektrode
Elektrode die elektronen opneemt in een elektrochemische cel.

anorganische chemie
engelse vertaling: anorganic chemistry
Hoewel onderwerpen uit de anorganische chemie op dit moment niet opgenomen worden in het Woordenboek Organische Chemie, staan er wel onderwerpen in die een relatie hebben met anorganische chemie (zoals organometalen) en algemene chemische terminologie die ook voor de anorganische chemie van toepassing is (zoals zuren). Zie organometalen

anthraquinon
(84-65-1)
engelse vertaling: anthraquinone
CAS Nummer: 84-65-1
NSC Nummer: 7957


anti-oxidant
Groepen: additieven
Verbindingen die aan levensmiddelen worden toegevoegd om ze minder gevoelig te maken voor oxidatie zodat ze langer houdbaar blijven.

antraceen
(120-12-7)
engelse vertaling: anthracene
duitse vertaling: Anthracen
Groepen: aromaten
CAS Nummer: 120-12-7
NSC Nummer: 7958
Een aromatisch molecuul met drie aan elkaar grenzende zesringen.

apolair
Een apolaire stof is een stof die geen permanente dipool bevat. De afwezigheid van de dipoo l maakt het energetisch ongunstig om interactie met een polaire stof aan te gaan. Zie polair

apolair oplosmiddel
Een oplossing die behalve apolair is, ook apolaire stoffen wel goed maar polaire stoffen niet goed oplost. Voorbeeld zijn hexaan en benzeen.

apolaire atoombinding
Atoombinding tussen twee atomen, waarbij de elektronennegativiteit (bijna) overeenkomt. De binding zal geen of een verwaarloosbare dipool kennen.

appelzuur
(6915-15-7)
engelse vertaling: apple acid, malic acid
CAS Nummer: 6915-15-7
E-Nummer: EE296


asparagine
(70-47-3)
IUPAC naam: 2-amino-3-carbamoylpropaanzuur
afkorting: Asn, N
engelse vertaling: asparagine
duitse vertaling: Asparagin
Groepen: aminozuren
CAS Nummer: 70-47-3
NSC Nummer: 82391


asparaginezuur
(56-84-8)
IUPAC naam: 2-aminobutaandizuur
afkorting: Asp, D
engelse vertaling: aspartic acid
duitse vertaling: Asparaginsäure
Groepen: aminozuren
CAS Nummer: 56-84-8
NSC Nummer: 79553


aspartaam
(22839-47-0)
synoniemen: nutrasweet
engelse vertaling: aspartame
Groepen: zoetstoffen
CAS Nummer: 22839-47-0
E-Nummer: E951
Synthetische zoetstof.

aspirine
(50-78-2)
synoniemen: acetylsalicylzuur
engelse vertaling: aspirin, acetylsalicylic acid
duitse vertaling: Aspirin
Groepen: drugs
CAS Nummer: 50-78-2
NSC Nummer: 406186
UN Nummer: 2811


asymmetrische inductie
Dit is de formatie van een ruimtelijke configuratie van een nieuw chiraal centrum in een reactie van een prochiraal reactant. Zie regel van Cram

atomaire massa-eenheid
afkorting: u
engelse vertaling: atomic mass unit
Groepen: massa , fysische constanten
Is gedefinieerd als 1 / 12 e van de massa van het 12 C-atoom. 1 u = 1,66056 . 10 -27 kg

atoombinding
synoniemen: covalente binding
duitse vertaling: Atombindung
Binding tussen twee atomen door het delen van elektronen. Organische moleculen bevatten doorgaans atoombindingen. Ze worden voorgesteld in een structuurformule met een streepje.

atoommassa
duitse vertaling: Atommasse
Gemiddelde massa in atomaire massa-eenheden van de isotopen van het betreffende element.

atoomnummer
afkorting: Z
engelse vertaling: atomic number
duitse vertaling: Protonenzahl
Elke element heeft een uniek nummer dat gelijk is aan het aantal protonen in kern.

atrazine
(1912-24-9)
CAS Nummer: 1912-24-9
NSC Nummer: 163046
UN Nummer: 2763


atropine
(51-55-8)
CAS Nummer: 51-55-8


atropisomerie
duitse vertaling: Atropisomerie
Dit is de isomerie die optreed als een molecuul door sterische hindering niet vrij om een as kan roteren. Als voorbeeld staat hiernaast een optisch actieve atropisomeer.

Avogadro, wet van
synoniemen: wet van Avogadro
duitse vertaling: Avogadroscher Lehrsatz
Wet die stelt dat twee gelijke volumes van willekeurige gassen bij gelijke druk en temperatuur een gelijk aantal deeltjes bevat.

azeladne
(123-99-9)
IUPAC naam: nonaandizuur
engelse vertaling: azelaic acid, nonanedioic acid
Groepen: alkaandizuren
CAS Nummer: 123-99-9
NSC Nummer: 19493


azeotroop
engelse vertaling: azeotrope
Mengsel van twee of meer vloeistoffen met een kookpunt dat hoger licht dan de kookpunten van de vloeistoffen apart. Tijdens destilleren kunnen de vloeistoffen van een azeotroop mengsel niet gescheiden worden.

azides
Verbindingen met een azido-groep.

azijnzuur
(64-19-7)
structuurformule: CH3COOH
IUPAC naam: ethaanzuur
engelse vertaling: acetic acid, ethanoic acid
duitse vertaling: Essigsäure
Groepen: oplosmiddelen , alkaanzuren
CAS Nummer: 64-19-7
NSC Nummer: 406306
E-Nummer: E260
UN Nummer: 2789
Kleurloos zuur.
ethaanzuur

azijnzuuranhydride
(108-24-7)
engelse vertaling: acetic acid anhydride
Groepen: anhydriden
CAS Nummer: 108-24-7
UN Nummer: 1715
Condensatieprodukt van twee azijnzuur moleculen.

azijnzuurbacterie
Bacterie die alcohol in azijnzuur omzet.

aziridine
(151-56-4)
synoniemen: ethyleenimine, ethylenimine
engelse vertaling: aziridine, ethyleneimine, ethylenimine
CAS Nummer: 151-56-4
UN Nummer: 1185
Eerste homoloog van de groep aziridin es. Giftig.

azoverbinding
Organische verbinding (RN:NR`) die door de -N:N- (azo-)groep vaak gekleurd is.

azuleen
(275-51-4)
engelse vertaling: azulene
Groepen: aromaten
CAS Nummer: 275-51-4
NSC Nummer: 89248


Bucherer-reactie
Groepen: naamreacties
Hydroxy-de-aminering danwel amino-de-hydroxylering van naftylamines en naftolen.

buckyball
(99685-96-8)
structuurformule: C60
IUPAC naam: fullereen
engelse vertaling: buckyball
Groepen: alkanen
CAS Nummer: 99685-96-8
Eenvoudigste van de fullerenen.

BuLi
(109-72-8)
engelse vertaling: butyl lithium
Groepen: basen
CAS Nummer: 109-72-8
N-butyllithium is een sterke base.

Bunsen, Robert Wilhelm
1. Robert Wilhelm Bunsen was een chemicus, die bij een van zijn proeven door zijn onvoorzichtige karakter blind werd. Ook heeft hij zichzelf met een proef, waarbij hij arsenicum gebruikte, bijna vergiftigd. Tijdens deze proef ontdekte hij wel, dat het hydraat van ijzeroxide een goed tegengif tegen arsenicum is. Hij is vooral bekend door de door hem uitgevonden bunsenbrander. Hij heeft verder de elementen rubidium en cesium ontdekt.
2. 1811 - 1899 Zie bunsenbrander

bunsenbrander
Brander die door dhr. Bunsen is uitgevonden. Het nieuwe aan deze brander was, dat onderaan de `schoorsteen` een instelbare hoeveelheid lucht meegezogen kan worden, zodat het gas goed kan verbranden. Om een schone vlam te krijgen, moet het mengsel ongeveer 2 keer zoveel lucht als gas bevatten.

buskruit
Mengsel van salpeter, koolstofpoeder en zwavel.

butaan
(106-97-8)
engelse vertaling: butane
duitse vertaling: Butan
Groepen: alkanen
CAS Nummer: 106-97-8
UN Nummer: 1011


butaandizuur
(110-15-6)
synoniemen: barnsteenzuur, barnsteenzuur
IUPAC naam: butaandizuur
engelse vertaling: butanedioic acid, succinic acid, amber acid
Groepen: zuren
CAS Nummer: 110-15-6
NSC Nummer: 106449
E-Nummer: E363


butanon
(78-93-3)
synoniemen: methylethylketon
IUPAC naam: butanon
afkorting: MEK
engelse vertaling: butanone, methyl ethyl ketone
Groepen: oplosmiddelen , alkanonen
CAS Nummer: 78-93-3
UN Nummer: 1193
Kleurloos en vluchtig oplosmiddel. Het wordt gemaakt door oxidatie van butaan.

buteenoxide
(106-88-7)
synoniemen: ethyloxiraan, butyleenoxide
engelse vertaling: butene oxide, butylene oxide
CAS Nummer: 106-88-7
NSC Nummer: 24240
UN Nummer: 3022


butyl-4-hydroxybenzoaat
(94-26-8)
engelse vertaling: butyl 4-hydroxybenzoate, butyl paraben
Groepen: parabenen
CAS Nummer: 94-26-8
NSC Nummer: 8475


butylacetaat
(123-86-4)
IUPAC naam: butylethanoaat
engelse vertaling: butyl acetate, butyl ethanoate
CAS Nummer: 123-86-4
NSC Nummer: 9298
UN Nummer: 1123


butylacrylaat
(141-32-2)
engelse vertaling: butyl acrylate
CAS Nummer: 141-32-2
NSC Nummer: 5163
UN Nummer: 2348
Was in 2000 de meest geproduceerde acrylester.

butylglycol
(111-76-2)
engelse vertaling: butylglycol
CAS Nummer: 111-76-2
NSC Nummer: 60759
UN Nummer: 2369


cellulose
(9004-34-6)
Groepen: polysachariden
CAS Nummer: 9004-34-6
De glucose-eenheden in cellulose zitten niet regelmatig in het molecuul, wat by zetmeel wel het geval is. Dit heeft als gevolg dat cellulose niet zoals zetmeel door het menselijke lichaam afgebroken en dus verteerd kan worden. Vergelijk zetmeel

celluloseacetaat
(9004-35-7)
afkorting: CA
engelse vertaling: cellulose acetate
CAS Nummer: 9004-35-7


celsius
afkorting: C
Schaal voor de temperatuur. 0 o C = 237.15 K Zie Celsius, Anders Vergelijk kelvin

centrifugeren
duitse vertaling: Zentrifugieren
Scheidingstechniek gebaseerd het neerslaan van neerslag of het zich verplaatsen van deeltjes door een matrix als gevolg van de uitwaarde centrifugale kracht door het draaien van het monster.

cerobrosiden
Groepen: glycolipiden
Lipide die bestaat uit sfingosine, galactose en een hogere vetzuur. Ze komen voor in de menselijke hersenen en zenuwen.

CFK-113
(76-13-1)
IUPAC naam: 1,1,2-trichloor-1,2,2-trifluorethaan
engelse vertaling: CFC-113, 1,1,2-trichloro-1,2,2-trifluoroethane
Groepen: CFK`s
CAS Nummer: 76-13-1


CFK-114
(76-14-2)
IUPAC naam: 1,2-dichloor-1,1,2,2-tetrafluorethaan
engelse vertaling: CFC-114, 1,2-dichloro-1,1,2,2-tetrafluoroethane
Groepen: CFK`s
CAS Nummer: 76-14-2


CFK-115
(76-15-3)
IUPAC naam: chloorpentafluorethaan
engelse vertaling: CFC-115, chloropentafluoroethane
Groepen: CFK`s
CAS Nummer: 76-15-3
UN Nummer: 1020


cis-
Groepen: cis-trans-isomerie
Sterische configuratie van chemische groepen die optreedt bij alkenen en cyclische verbindingen.
Voorbeeld Malednezuur is de cis-configuratie van buteendizuur.

cis-2-buteen
(590-18-1)
synoniemen: (Z)-2-buteen
engelse vertaling: cis-2-butene, (Z)-2-butene
Groepen: 2buteen
CAS Nummer: 590-18-1
UN Nummer: 1012
Vergelijk trans2buteen

cis-trans-isomerie
Groepen: stereoisomerie
Verbindingen met een dubbele binding kunnen isomerie vertonen, doordat de dubbele band niet draaibaar is. Groepen kunnen dan in zowel een cis- als in een trans-conformatie zitten, zodat twee verschillende isomeren ontstaan
Voorbeeld Malednezuur en fumaarzuur zijn elkaars cis-trans-isomeren.

citraconzuur
(498-23-7)
engelse vertaling: citraconic acid
CAS Nummer: 498-23-7
NSC Nummer: 32949


citroenzuur
(77-92-9)
IUPAC naam: 2-hydroxy-1,2,3-propaantricarbonzuur
engelse vertaling: citric acid
duitse vertaling: Citronensäure
Groepen: zuren
CAS Nummer: 77-92-9
NSC Nummer: 626579
E-Nummer: E330
Citroenzuur komt voor in het lichaam voor in de citroenzuurcyclus. Heeft witte kristallen die bij 153 o C decomposeert. Het geeft de zure smaak aan vruchten als citroenen, si naasappels en ananassen. Citroenzuur wordt veel in limonades gebruikt (E330) en het ijzerammoniumzout wordt gebruikt in blauwdruk papier. Het kan gewonnen worden door precipitatie met kalk en na filtratie door toevoeging van zwavelzuur. Ook kan het door fermentatie verkregen worden uit glucose of gesynthetiseerd worden uitgaande van aceton of glycerol.

citronellol
(106-22-9)
IUPAC naam: 3,7-dimethyl-6-octen-1-ol
engelse vertaling: citronellol, 3,7-dimethyl-6-octen-1-ol
Groepen: smaakstoffen
CAS Nummer: 106-22-9
NSC Nummer: 8779


civeton
(542-46-1)
engelse vertaling: civetone
Groepen: geurstoffen
CAS Nummer: 542-46-1
Heeft een zoete geur en wordt in parfums gebruikt.

Claisen-omlegging
Groepen: naamreacties
Evenwicht licht vooral recht door stabiliteit van carbonylfunctie. Vergelijk Cope-omlegging

clathraat
synoniemen: insluitverbinding
Een chemische stof die kleine moleculen kan insluiten in een kristalrooster van de gastheer.
Voorbeeld Een voorbeeld is water dat een clathraat vormt met xenon.

Clemmensen-reductie
Groepen: naamreacties
Reductie van een carbonylgroep tot een methyleengroep.

CS gas
(2698-41-1)
synoniemen: traangas
engelse vertaling: CS gas
CAS Nummer: 2698-41-1
NSC Nummer: 542


cubaan
(277-10-1)
engelse vertaling: cubane
Groepen: alkanen
CAS Nummer: 277-10-1