Kopie van `Digischool - geschiedenislokaal`

De woordenlijst staat niet (meer) online. U ziet hieronder een kopie van de informatie. Het kan zijn dat de informatie niet meer up-to-date is. Wees dus kritisch bij het beoordelen van de waarde ervan.
Categorie: Geschiedenis en volkskunde
Datum & Land: 07/06/2007, NL
Woorden: 694


Aanslag op Amsterdam
Begrippenlijst: Nederland 1648-1780 - poging van prins Willem II in 1650 om het verzet van de Staten van Holland te breken die de troepen wilden afdanken.

Adams, John
Begrippenlijst: Amerikaanse Revolutie - (1735-1826) Adams werd na zijn rechtenstudie te Harvard advocaat. Als zodanig betrokken bij het opstellen van petities tegen de Engelse belastingplannen. Gekozen tot lid van het Continentaal Congres (juni 1774 - okt.1777) was hij mede verantwoordelijk voor de keuze van G. Washington tot opperbevel- hebber en het opstellen van de onafhankelijk- heidsverklaring. Tussen februari 1778 en maart 1779 verbleef hij namens de `opstandelingen` in Frankrijk, keerde toen terug, kwam weer naar Europa met een geheime vredesmissie en werd in 1781 gezant in de Republiek der Verenigde Neder- landen. Hier wist hij erkenning van de V.S. als staat, een lening en een vriendschapsverdrag te bereiken. Speelde vervolgens een centrale rol in de vredesbesprekingen tussen de V.S. en Groot- Brittannie, die resulteerden in het Verdrag van Versailles (3 sept.1783). Als gezant in Londen pu- bliceerde hij `Defense of the Constitution of the United States` dat een rol speelde in de discussies over de nieuwe grondwet (1787). Terug in de V.S. werd hij in 1789 gekozen als vice-president van Washington. Hij werd na Alexander Hamilton de tweede man bij de Federa- listen. In 1896 versloeg hij Thomas Jefferson en werd de tweede president van de V.S. (1797- 1801). Zijn belangrijkste prestatie in die functie was het voorkomen van een oorlog met Frankrijk. In 1800 versloeg Jefferson hem waarna hij zich terugtrok uit de actieve politiek. Adams was gehuwd met Abigail Quincy Smith en leefde nog lang genoeg om hun zoon John Quincy Adams in 1824 president van de V.S. te zien worden.

Adams, Samuel
Begrippenlijst: Amerikaanse Revolutie - (1722-1803) Adams was als ondernemer geen succes en wist na de dood van zijn ouders in tien jaar tijd het fa- miliekapitaal er doorheen te jagen. In 1765 werd hij gekozen tot lid van het Huis van Afgevaardig- den van Massachusetts waar hij meteen het ver- zet tegen de Stamp Act organiseerde. Later keer- de hij zich ook tegen nieuwe Engelse importhef- fingen, schreef een rondzendbrief om de andere kolonien te mobiliseren en speelde een centrale rol in de patriottenpartij. Na aanneming van de Tea Act door het Engelse parlement organiseerde Adams de Boston Tea Party en het bijeenroepen van het Eerste Continentale Congres te Philadel- phia. Na ondertekening van de Onafhankelijk- heidsverklaring daalde zijn ster; het politieke handwerk lag hem minder dan agitatie en mobilisa- tie van de publieke opinie en hij maakte vaak ruzie met zijn mede-afgevaardigden. Terug in Bos- ton lukte het hem niet om tot gouverneur van Mas- sachusetts te worden gekozen. Pas na de dood van de populaire John Hancock slaagde hij hierin (1794-1797). In de discussie over de grondwet en het karakter van de nieuwe staat heeft hij geen rol van betekenis gespeeld.

Aflaat
Begrippenlijst: Reformatie - Kwijtschelding van straf voor zonden. Door veel bidden of goede werken kon je een aflaat verdienen.

Afrikaner Weerstandsbeweging
Begrippenlijst: Dekolonisatie - Groepering van blanke racistische Zuidafrikanen; wil een eigen blanke staat.

Afrikaners
Begrippenlijst: Dekolonisatie - Afstammelingen van de boeren.

Akte van Harmonie
Begrippenlijst: Nederland 1648-1780 - Zeeland, Groningen en Fiesland aanvaarden in 1670 het besluit van Holland (verwoord in het Eeuwig Edict van 1668), maar zij lieten prins Willem III toe tot de Raad van State en stelden hem het kapitein-generaalschap op zijn drieentwintigste in het vooruitzicht.

Akte van Seclusie
Begrippenlijst: Nederland 1648-1780 - belofte in 1654 gedaan van de Staten van Holand aan Engeland om nooit meer een Oranje tot stadhouder of admiraal van Holland te zullen benoemen en nooit in de Staten-Generaal zijn aanstelling tot kapitein- en admiraal-generaal van de Unie te zullen steunen.

Albigenzen
Begrippenlijst: Reformatie - Benaming voor katharen die in Zuid-Frankrijk leefden, in de omgeving van de stad Albi.

Algemeen kiesrecht
Begrippenlijst: Staatsinrichting Nederland - Voor mannen in 1917 ingevoerd; voor vrouwen in 1919 in de Tweede kamer aanvaard en in 1922 in de grondwet opgenomen.

Algemene Bijstands Wet
Begrippenlijst: Staatsinrichting Nederland - (ABW) De belangrijkste sociale voorziening is de ABW die iedere Nederlander een bestaansminimum garandeert.

Algemene maatregel van bestuur
Begrippenlijst: Staatsinrichting Nederland - Uitwerking van een formele wet in aparte regels door de regering, zonder medewerking van het parlement.

Algemene Ouderdoms Wet
Begrippenlijst: Staatsinrichting Nederland - (AOW) Sociale wet uit 1957; regelde dat er een ouderdomspensioen kwam waar premie voor moest worden betaald.

Algemene vergadering
Begrippenlijst: Staatsinrichting Nederland - Vergadering van de VN, waarin alle lidstaten één stem hebben. De algemene vergadering doet alleen aanbevelingen.

Alliance for progress
Begrippenlijst: Koude Oorlog - Kennedy`s tienjarenplan uit 1961 voor de economische ontwikkeling van Latijns Amerika.

Alliantie
Begrippenlijst: Eerste Wereldoorlog - bondgenootschap tussen twee of meer mogendheden.

ambtenbegeving
Begrippenlijst: Nederland 1648-1780 - het recht van regenten om lucratieve ambten weg te schenken aan familieleden of vrienden, een van de negatieve kanten van de regentenfunctie

ambtenverkoop
Begrippenlijst: Nederland 1648-1780 - in de 18de eeuw door de burgerij verlangde regeling voor de verdeling van ambten van de regenten, kwam in de plaats van de ambtenbegeving

ANC
Begrippenlijst: Dekolonisatie - African National Congres. Emancipatiebeweging van zwarten in Zuid-Afrika, opgericht in 1912, bestreed de apartheid.

Anglo-Bataafs Condominium
Begrippenlijst: Nederland 1648-1780 - 1706-1716: gezamenlijk bewind van Engeland en de Republiek over de op Filips V van Spanje veroverde gebieden in de Zuidelijke Nederlanden (Vlaanderen en Brabant)

Anjerdag
Begrippenlijst: Tweede Wereldoorlog - In de oorlogsjaren in Nederland telkens op 29 juni gehouden protest tegen de Duitse bezetting, tevens bedoeld als blijk van aanhankelijkheid aan het Huis van Oranje. Op 29 juni, de verjaardag van prins Bernhard, droegen vele Nederlanders in navolging van de prins in ballingschap een witte anjer.

Annexatie
Begrippenlijst: Dekolonisatie - Inlijving van andere landen of kolonies bij de metropool.

Annexatie
Begrippenlijst: Eerste Wereldoorlog - Het inlijven van vreemde gebieden in de eigen staat.

Annexatie
Begrippenlijst: Tweede Wereldoorlog - Het inlijven van vreemde gebieden in de eigen staat.

Anschluss
Begrippenlijst: Tweede Wereldoorlog - Duits voor `aansluiting`, gebruikelijke term voor de annexatie van Oostenrijk door Duitsland. De `Anschluss` kwam op 12 maart 1938 na militaire dreiging van Duitsland tot stand.

Anti-Kominternpact
Begrippenlijst: Tweede Wereldoorlog - Verdrag tot samenwerking tegen de activiteiten van de Communistische Internationale, de Komintern. Het eerste pact werd gesloten op 15 november 1936 door Duitsland en Japan voor de duur van vijf jaar. In 1937, na de totstandkoming van de As Berlijn-Rome, trad ook Italië tot het Pact toe. Het raakte op de achtergrond, nadat Duitsland en de Sowjet-Unie in augustus 1939 een non-agressiepact sloten, maar na de Duitse inval in de Sowjet-Unie in 1941 herleefde het Anti-Kominternpact. Op 15 november 1941 werd het voor 5 jaar verlengd. Toen traden ook Bulgarije, Roemenië en Finland toe.

Antisemitisme
Begrippenlijst: Europese geschiedenis - Jodenhaat. Tot 19e eeuw gebaseerd op godsdienstige motieven, later op een rassenleer.

antisemitisme
Begrippenlijst: Tweede Wereldoorlog - Jodenhaat. Reeds in de Middeleeuwen en zelfs in de Oudheid hadden er jodenvervolgingen plaats. Het antisemitisme heeft zijn gruwelijk hoogtepunt bereikt tijdens het bewind van de nationaal-socialisten in Duitsland tussen de jaren 1934-1945. Naar schatting zijn 6 miljoen joden uit Duitsland en de door de Duitsers bezette gebieden naar concentratiekampen gevoerd en daar om het leven gebracht. De motieven die tot antisemtisme leiden, zijn velerlei. In de Middeleeuwen was het vaak de haat van de christenen tegen het volk dat Jezus had gekruisigd. Ook speelden economische overwegingen een rol. De nationaal-socialisten achtten het joodse ras minderwaardig, reden waarom het moest worden uitgeroeid. In de 19e eeuw leek het erop dat het antisemitisme zou verdwijnen, als gevolg van de opvatting, die steeds meer veld won, dat alle mensen gelijkwaardig zijn. Rusland, midden-Europa en de Balkanlanden bleven echter zeer antisemitisch. In Frankrijk laaide het antisemitisme weer op tijdens het beruchte proces tegen de joodse officier Dreyfus, die van landverraad was beschuldigd (1894-1906). Het bleek dat de aanklacht vals was, alleen omdat hij een jood was. Ondanks het verschrikkelijke leed dat het joodse volk tijdens de Tweede Wereldoorlog heeft moeten doorstaan, is ook thans het antisemitisme niet verdwenen.

Apartheid
Begrippenlijst: Dekolonisatie - Discriminerende politiek van de Zuidafrikaanse regering om blank en zwart gescheiden te houden.

Apartheidswetten
Begrippenlijst: Dekolonisatie - De wetten waarin de uitgangspunten van de apartheid waren vastgelegd.

Appeasement
Begrippenlijst: Koude Oorlog - Politiek die zich richt op het voorkomen van oorlog, al betekent dat toegeven aan de eisen van de agressor.

Appeasementpolitiek
Begrippenlijst: Tweede Wereldoorlog - Deze politiek is erop gericht hoe dan ook de vrede te bewaren (peace = vrede). In de jaren voor de Tweede Wereldoorlog heeft de appeasementpolitiek der westelijke democratieën, met name die van Engeland, bij Hitler en Mussolini de gedachte gewekt dat zij niets te vrezen hadden, omdat Engeland noch Frankrijk in een oorlog betrokken wensten te worden terwille van de door de dictatoren bedreigde kleine landen: Oostenrijk en Tsjechoslowakije. Inderdaad zijn deze landen overweldigd door Hitler-Duitsland en dus in zekere zin slachtoffer van de appeasementpolitiek.

Aprilstellingen
Begrippenlijst: Rusland - (1917) Lenins eisen aan de Voorlopige regering: macht aan de Sowjets, land aan de boeren en vrede.

Ardennenoffensief
Begrippenlijst: Tweede Wereldoorlog - Officieel operatie `Wacht am Rhein`, laatste grote Duitse offensief in het Westen, begonnen op 16 december 1944. Het was de bedoeling van Hitler, die zelf het opperbevel voerde, snel op te rukken door de zwak bezette Ardennen, de geallieerde legers te splitsen en door te stoten naar Antwerpen, de voornaamste bevoorradingshaven van de geallieerden. Hitler hoopte daarmee tijd te winnen in het Westen, zodat Duitsland zich aan het Oostfront beter te weer kon stellen. Daarna zou een afzonderlijke vrede met de westelijke geallieerden worden gesloten. Het plan mislukte.

Ariër
Begrippenlijst: Tweede Wereldoorlog - Eigenlijk een term om de oorspronkelijke stam der Indogermanen aan te duiden. In de taalwetenschap gebruikt voor de oostelijke groep der Indogermaanse familie (Indisch-Iraans). Bij bepaalde rassentheorieën misbruikt om er het niet-jood zijn mee aan te geven.

Aristocratie
Begrippenlijst: Staatsinrichting Nederland - Regeringsvorm waarbij de hoogste macht berust bij mensen met een hoge afkomst of grote rijkdom.

Arnhem, Slag bij
Begrippenlijst: Tweede Wereldoorlog - Codenaam voor de geallieerde luchtlandingsoperatie, begonnen op 17 september 1944, met het doel de bruggen over Maas, Waal en Rijn te veroveren. Bezit van deze bruggen was noodzakelijk om een doorbraak naar de Noordduitse laagvlakte te forceren. Op 21 september werden de geallieerde troepen gedwongen zich over te geven.

Arnold, Benedict
Begrippenlijst: Amerikaanse Revolutie - (1741-1801) Was drugstorehouder, paardenhandelaar en uit- eindelijk koopman met verschillende schepen in de vaart op West-Indie. Als jongeman had hij tweemaal dienst genomen om vervolgens te de- serteren. Deze rusteloosheid kon hij in de strijd tegen de Engelsen ontplooien. Hij ondernam enke- le gewaagde acties, bleek een voortreffelijk aan- voerder voor zijn soldaten maar kon minder goed overweg met mede-officieren terwijl ook zijn be -heer van de financien te wensen overliet. Door een verwonding, opgelopen te Saratoga, werd hij minder geschikt voor actieve dienst. Als militair gouverneur van Philadelphia werd hij al spoedig verdacht van zakkenspekkerij. In feite legde hij toen al contacten met de Engelsen (1779). Twist- punt bleef de hoogte van de `overloopsom`. Een jaar later werd hij commandant van het strategisch gelegen West Point, toen nog een fort; hij besloot dat over te leveren maar zijn plan mislukte. Zelf trad hij in dienst van de Engelsen maar hij boekte geen opzienbarende successen meer. Uiteindelijk vestigde hij zich in Engeland.

Artikelen van Confederatie
Begrippenlijst: Amerikaanse Revolutie - (Articles of Confederation and Perpetual Union) Op voorstel van Richard Henry Lee werden deze 13 artikelen in juli 1776 voorgelegd aan het 2e Continentaal Congres. Ze vormden het samenwer- kingscontract tussen de opstandige kolonien met als uitgangspunt, dat elk van hen aan de over- heidsuitgaven zou bijdragen naar rato van de om- vang van zijn grondgebied. Op 15 nov.1777 ging het Congres accoord maar ratificatie door de ver- schillende kolonien werd pas op 1 maart 1781 vol- tooid. Het 2e Continentaal Congres werd toen `De Verenigde Staten in Congres verenigd`.

As
Begrippenlijst: Tweede Wereldoorlog - Naam van de samenwerking op politiek en militair gebied in de jaren 1936-1943 tussen Duitsland en Italië. In 1940 sloot ook Japan zich hierbij aan.

As-Mogendheden
Begrippenlijst: Koude Oorlog - Duitsland en Italië, werden in 1936 bondgenoten. Ook Japan voegde zich bij de as in 1937.

Asmogendheden
Begrippenlijst: Tweede Wereldoorlog - De landen Duitsland, Italië en Japan, vormden samen de `Asmogendheden`. Oorspronkelijk werd de `As` alleen gevormd door Duitsland en Italië (samen met het geannexeerde Oostenrijk vormden zij een as door Europa).

Assimileren
Begrippenlijst: Dekolonisatie - Vooral in Franse koloniën gold de eis dat de inheemse bevolking zich `aanpaste` aan de Franse cultuur.

Atlantikwall
Begrippenlijst: Tweede Wereldoorlog - Door de Duitsers aangelegd stelsel van kustverdedigingswerken van de Spaanse grens tot de Noordkaap. De Atlantikwall, bedoeld als bescherming tegen een invasie van het Europese vasteland, werd onder leiding van de `Organisation Todt` door honderdduizenden, in het kader van de `arbeitseinsatz` geronselde arbeidskrachten gebouwd. Dit gebeurde in de jaren 1942-1944.

Atlantisch Handvest
Begrippenlijst: Dekolonisatie - (1941) Verklaring van Roosevelt en Churchill over een toekomstige wereld zonder oorlog; basis voor de Verenigde Naties.

Atoombom
Begrippenlijst: Koude Oorlog - Bom die door splitsing van atoomkernen gigantische vernietigingskracht bezit. In 1945 door VS gebruikt tegen Japan.

atoombom
Begrippenlijst: Tweede Wereldoorlog - Bom waarvan de destructieve (=vernietigende) kracht wordt veroorzaakt door bij kernsplijting vrijkomende kernenergie. Bij de explosie ontstaan een geweldige luchtdruk, een enorme hitte en een ioniserende straling die ernstige schade toebrengt aan weefsels en organen.

Ausgleich
Begrippenlijst: Europese geschiedenis - (1867) Overeenkomst om de Donaumonarchie te splitsen in Oostenrijk en Hongarije onder één vorst.

Ausweis
Begrippenlijst: Tweede Wereldoorlog - Duits voor bewijs, legitimatie; verklaring afgegeven door de Duitse instanties, meestal ten bewijze dat de houder een zeker voorrecht genoot, bijv. vrijstelling van arbeidsinzet, toegang tot militaire objecten en permissie om na de avondklok buitenshuis te verkeren.

Autonomie
Begrippenlijst: Staatsinrichting Nederland - Bevoegdheid van de lagere overheden om zelfstandig te besturen en regels op te stellen.

Bajonet
Begrippenlijst: Eerste Wereldoorlog - Een lang scherp mes, dat aan de loop van een geweer bevestigd wordt.

Bajonet
Begrippenlijst: Tweede Wereldoorlog - Een lang scherp mes, dat aan de loop van een geweer bevestigd wordt.

Bantoestammen
Begrippenlijst: Dekolonisatie - Negervolken in Zuid-Afrika, die in oorlog raakten met de boeren die noordwaarts trokken.

barrièresteden
Begrippenlijst: Nederland 1648-1780 - gordel van vestingsteden in Zuidelijke Nederlanden waarin troepen van de Republiek werden gelegerd tegen de Franse agressie (vanaf 1697)

barrièretractaat
Begrippenlijst: Nederland 1648-1780 - overeenkomst van 1715 tussen de Republiek en Oostenrijk waarbij de eerste werd toegestaan garnizoenen te leggen in een achttal steden in de Zuidelijke Nederlanden

Battle of Britain
Begrippenlijst: Tweede Wereldoorlog - Slag om Engeland, gebruikelijke aanduiding voor de luchtstrijd tussen Groot-Brittannie en Duitsland, van juli tot oktober 1940. De luchtslag werd door Duitsland gezien als voorbereiding voor de Duitse invasie in Engeland.

BDM
Begrippenlijst: Tweede Wereldoorlog - Afkorting voor `Bund Deutscher Mädel`, nationaal-socialistische jeugdorganisatie voor meisjes. Vergelijkbaar met de Hitlerjugend.

Bedelorden
Begrippenlijst: Reformatie - Groepen kloosterlingen die bezit afwezen en in armoede wilden leven. Soms moesten zij bedelen.

Begijnen
Begrippenlijst: Reformatie - Groepen mannen en vrouwen die niet bij een kloosterorde waren aangesloten, maar wel als monniken en nonnen leefden.

Beleid
Begrippenlijst: Staatsinrichting Nederland - Plannen die een minister heeft voor de samenleving en de manier waarop hij die wil verwezenlijken.

Berlijn, Slag om
Begrippenlijst: Tweede Wereldoorlog - Op 16 april 1945 begon de eindaanval op Berlijn. Deze werd uitgevoerd door het Rode Leger. Op 25 april was de stad omsingeld. Op 30 april, de dag waarop Hitler zelfmoord pleegde, werd de zwaar verdedigde Rijskdag bestormd en ingenomen. Op 2 mei capituleerde de laatste commandant van de `Festung Berlin` voor generaal Tsjoeikow.

Berlijnse Muur
Begrippenlijst: Koude Oorlog - Grens van beton en prikkeldraad tussen Oost- en West-Berlijn, gebouwd in 1961, afgebroken in 1989.

bezettingszones
Begrippenlijst: Tweede Wereldoorlog - De door de geallieerden bezette en later bestuurde delen van Duitsland. Op de conferentie van Moskou (oktober 1943) besloten de ministers van buitenlandse zaken van de Grote Drie Duitsland te zijner tijd in drieën te delen, waarbij Noord-Duitsland aan Engeland zou toevallen, Zuid-Duitsland aan de Verenigde Staten en Oost-Duitsland aan de Sowjet-Unie. Frankrijk kreeg op de Conferentie van Jalta alsnog een zone toebedeeld, waartoe de V.S. en Engeland gebied afstonden. Volgens hetzelfde principe werd Berlijn in vieren gedeeld. De bezetting ging officieel op 5 juni 1945 in, toen Eisenhower, Montgomery, Zjoekow en De Lattre de Tassigny een overeenkomst ondertekenden, waarin het `Allied Control Council` werd ingesteld. Dit lichaam moest de bezettingspolitiek coördineren. Later werden ook Oostenrijk en Korea in bezettingszones verdeeld.

Biafra
Begrippenlijst: Dekolonisatie - Deel van voormalige Britse kolonie Nigeria, waar het Ibo-volk in 1967 de staat Biafra uitriep.

Bijzonder Onderwijs
Begrippenlijst: Staatsinrichting Nederland - Scholen opgericht en bestuurd door burgers die willen dat onderwijs vanuit een geloofsovertuiging wordt gegeven.

Black consciousness
Begrippenlijst: Dekolonisatie - Zwart bewustzijn. Een beweging van alleen zwarten ter versterking van de eigen identiteit.

Blitzkrieg
Begrippenlijst: Tweede Wereldoorlog - Duits voor `bliksemoorlog`, strategie waarin vooral het onafhankelijke gebruik van pantsereenheden opviel. Uitgangspunt was dat een vijand het snelst kon worden verslagen door zijn verbindingen te verbreken en hem af te snijden van zijn bevoorradingsbases.

Blokkade
Begrippenlijst: Eerste Wereldoorlog - Het afsluiten van de toegangswegen van een stad, vesting of haven door middel van troepen of oorlogsschepen.

Blokkade
Begrippenlijst: Tweede Wereldoorlog - Het afsluiten van de toegangswegen van een stad, vesting of haven door middel van troepen of oorlogsschepen.

Blokzijl, Marius HLW
Begrippenlijst: Tweede Wereldoorlog - (Max) Max Blokzijl (1884-1946) was Nederlands journalist en ambtenaar. In 1941 werd Blokzijl hoofd van de afdeling Perswezen van het departement van volksvoorlichting en kunsten. Hij werd vooral bekend door zijn wekelijkse radiopraatje onder de titel `Brandende kwesties`, waarin hij een uitgesproken nazistisch standpunt verwoordde en het geestelijk verzet van het Nederlandse volk tegen de bezetter trachtte te breken. Na de oorlog, in 1945, werd hij door een Bijzonder Gerechtshof ter dood veroordeeld. Het vonnis werd in 1946 voltrokken.

Blut und Boden
Begrippenlijst: Tweede Wereldoorlog - Duits voor `bloed en grond`. De Duitse nationaal-socialisten geloofden in de superioriteit van het Germaanse ras, waarvan de Duitsers de zuiverste vertegenwoordigers waren. Hun denkbeelden over de grootheid van het Duitse volk en het Duitse land, noemen we `Blut und Boden`-denkbeelden.

Blut und Eisen
Begrippenlijst: Europese geschiedenis - (Duits) `Bloed en ijzer`. Uitdrukking die suggereert dat Duits bloed en ijzer samen iets geweldigs betekenen.

BNP
Begrippenlijst: Europese geschiedenis - (Bruto Nationaal Produkt) De waarde van alles wat in een jaar in een land wordt geproduceerd, bij elkaar opgeteld.

Boeren
Begrippenlijst: Dekolonisatie - Blanke, grotendeels Nederlandse kolonisten, vooral veehouders, die zich in Zuid-Afrika hadden gevestigd.

Boerenoorlog
Begrippenlijst: Dekolonisatie - (1899-1902) Oorlog waarin de boeren zich vergeefs verzetten tegen de inlijving van hun gebieden door de Engelsen.

Bogomielen
Begrippenlijst: Reformatie - Ketterse sekte, ontstaan op de Balkan. Bogomielen waren aanhangers van het dualisme.

Bolsjewisme
Begrippenlijst: Eerste Wereldoorlog - Op het tweede partijcongres van de Russische sociaal-democraten te Londen in 1903, ontstond een splitsing in de partij. De linkse revolutionairen o.l.v. Lenin scheidden zich toen af. Lenin behaalde op het congres een kleine `meerderheid`, (in het Russisch `bolsjinstwo`), vandaar de naam van zijn aanhangers: bolsjewiki. De communistische partij kwam uit deze groep voort. Onder Bolsjewisme verstaan we dus het Russische communisme.

Boom
Begrippenlijst: Dekolonisatie - (Engels) Plotselinge opleving van de economie met o.m. een toenemende vraag.

Bormann, Martin
Begrippenlijst: Tweede Wereldoorlog - Duits nationaal-socialist; sinds 1921 fel antisemiet. Werd lid van het Freikorps Rossbach en in 1924 veroordeeld wegens medeplichtigheid aan een politieke moord. Trad in 1927 toe tot de NSDAP en maakte snel carriere in de partij, en werd in 1933 rijksleider en stafchef van de plaatsvervangende Führer, Hess. Hij werd na de vlucht van Hess in 1941 leider van de partijkanselarij alsook groot vertrouwensman en in 1943 tevens secretaris van Hitler. In de herfst van 1944 werd hij commandant van de toen door hem opgerichte `Deutsche Volkssturm`. Als uitvoerder van Hitlers testament tekende hij begin mei 1945 de benoeming van Dönitz tot kanselier, maar verdween tijdens de val van Berlijn. Zijn stoffelijk overschot werd nooit gevonden. Tijdens het proces te Neurenberg werd hij bij verstek ter dood veroordeeld.

Boston massacre
Begrippenlijst: Amerikaanse Revolutie - In maart 1770 leidde het pesten en bedreigen van soldaten van het Engelse garnizoen door inwoners van Boston tot een uitbarsting toen een aantal sol- daten op een menigte schoot. Er vielen 5 doden. Er kwam een proces tegen de soldaten. Daarbij werden ze verdedigd door John Adams en Josiah Quincy. Het incident versterkte de anti-Engelse stemming.

Boston Tea Party
Begrippenlijst: Amerikaanse Revolutie - Toen in december 1773 drie Engelse schepen in de haven van Boston aanlegden met een lading thee, die volgens de regels van de nieuwe Tea Act zou worden, klommen als Mohawk-indianen verklede blanken o.l.v. Sam Adams aan boord en wierpen de hele lading in de haven. De Engelse regering reageerde met de Dwang- wetten (Coercive of Intolerable Acts).

Bourgeoisie
Begrippenlijst: Europese geschiedenis - Burgerij, middenklasse, die door bezit een trapje hoger stond dan de arbeiders.

Brezjnev-Doctrine
Begrippenlijst: Koude Oorlog - (1968) Leer van parijleider Brezjnev, die vond dat de Sowjetunie mocht ingrijpen in Oost-Europa als daar het communisme werd bedreigd.

British Commonwealth of Nations
Begrippenlijst: Dekolonisatie - Britse Gemenebest, opgericht in 1926; samenwerking op voet van gelijkheid tussen Engeland en zijn voormalige koloniën.

Bruine Bataljons
Begrippenlijst: Tweede Wereldoorlog - Geuniformeerde en gewapende aanhangers van Hitler, verenigd in de SA en de SS.

Budgetrecht
Begrippenlijst: Staatsinrichting Nederland - Recht van Eerste en Tweede Kamer om de begroting vast te stellen.

Buitenparlementaire acties
Begrippenlijst: Staatsinrichting Nederland - cties waarmee burgers een bepaald doel nastreven, maar die niet via politieke partijen lopen (demonstraties).

Bunker Hill
Begrippenlijst: Amerikaanse Revolutie - (Breed`s Hill) In juni 1775 bezetten Amerikaanse militiesoldaten Bunker Hill en Breed`s Hill op een landtong bij Boston. Het kostte de Engelse beroepssoldaten 3 aanvallen en 40% van hun aanvalsmacht om de Amerikanen weer te verdrijven. De strijd toonde aan dat de Amerikanen opgewassen waren tegen de Engelse beroepssoldaten en maakte het Engelse opperbevel een stuk voorzichtiger. Pas een jaar later waagde het weer een offensief.

Burgemeester
Begrippenlijst: Staatsinrichting Nederland - Voorzitter van gemeenteraad en college van B & W en hoofd van politie en brandweer; benoemd door de minister.

Burgerij
Begrippenlijst: Europese geschiedenis - Zie Bourgeoisie.

Burgoyne, John
Begrippenlijst: Amerikaanse Revolutie - (1722-1792) Deze Engelse generaal wist het meestal beter dan zijn opperbevelhebber Howe. Bracht in 1776 versterkingen naar Canada waar hij de binnenge- vallen Amerikanen terugdreef. In 1777 trok hij met leger vanuit Canada langs de rivier de Hudson richting Albany om New England te isoleren en zich met troepen van Howe te verbinden. Howe koos echter voor verovering van Philadelphia ter- wijl Burgoyne steeds meer problemen kreeg met de bevoorrading van zijn leger. Dit werd in het onbe- kende terrein rond Saratoga omsingeld en uitge- hongerd. Burgoyne moest capituleren. Zijn neder- laag bracht Engeland tot het aanbod om alle sinds 1763 inzake Amerika aangenomen wetten in te trekken en versnelde het verdrag tussen de op- standelingen en Frankrijk.

cabalen
Begrippenlijst: Nederland 1648-1780 - een officieel stuk, waarbij een aantal regenten zich onderling verbond, alle macht aan zich en hun familie te houden en om beurten alle vrijgekomen ambten te vergeven

Calvinisme
Begrippenlijst: Nederland 1648-1780 - reformatorische leer die teruggaat op denkbeelden en geschriften van Johannes Calvijn

Canada
Begrippenlijst: Amerikaanse Revolutie - Frankrijk had dit gebied na de French and Indian War in 1763 moeten afstaan aan Engeland. De 13 opstandige kolonien hoopten dat Canada hun zijde zou kiezen. Ze probeerden dit een handje te helpen door een inval in aug. 1775. In nov. namen ze Montreal in waarna Benedict Arnold een uitval deed naar Quebec.Door gebrek aan mankracht en fouten mislukte deze operatie waarin Arnold gewond raakte.Na een pokkenepidemie moesten de gedecimeerde Amerikanen in mei 1776 terug- trekken, waarna Canada uitvalsbasis werd voor Burgoyne. Tijdens de hele vrijheidsoorlog bleef de Canadese bevolking trouw aan Engeland; maar ze bleek niet bereid tot actieve steun. Het gebied werd een toe- vluchtsoord voor loyalisten die de opstandige kolonien verlieten; een deel van deze loyalisten deed samen met bevriende Indianen regelmatig uitvallen naar Amerikaans gebied.

Canaris, Wilhelm
Begrippenlijst: Eerste Wereldoorlog - Wilhelm Canaris (1887-1945), Duits admiraal. Hij was in W.O.I onder meer aanwezig bij de ondergang van de `Dresden` in de slag bij de Falkland Eilanden. Na W.O.I was hij zijdelings betrokken bij de moord op Karl Liebknecht en Rosa Luxemburg, en bij andere ultrarechtse activiteiten. Van 1935 tot 1944 was hij hoofd van de Duitse militaire inlichtingendienst, de `Abwehr`. Zoals vele Duitse militairen was hij zeer conservatief, maar stond hij kritisch tegenover Hitler en het nationaal-socialisme. Na de mislukte aanslag op Hitler in juli 1944 werd hij van zijn functie ontheven en gearresteerd. Op 9 april 1945, kort voor de komst van de geallieerden, werd hij in het concentratiekamp Flossenburg opgehangen.

Canaris, Wilhelm
Begrippenlijst: Tweede Wereldoorlog - Wilhelm Canaris (1887-1945), Duits admiraal. Hij was in W.O.I onder meer aanwezig bij de ondergang van de `Dresden` in de slag bij de Falkland Eilanden. Na W.O.I was hij zijdelings betrokken bij de moord op Karl Liebknecht en Rosa Luxemburg, en bij andere ultrarechtse activiteiten. Van 1935 tot 1944 was hij hoofd van de Duitse militaire inlichtingendienst, de `Abwehr`. Zoals vele Duitse militairen was hij zeer conservatief, maar stond hij kritisch tegenover Hitler en het nationaal-socialisme. Na de mislukte aanslag op Hitler in juli 1944 werd hij van zijn functie ontheven en gearresteerd. Op 9 april 1945, kort voor de komst van de geallieerden, werd hij in het concentratiekamp Flossenburg opgehangen.

capitulatie
Begrippenlijst: Eerste Wereldoorlog - Het zich overgeven aan de vijand.

capitulatie
Begrippenlijst: Tweede Wereldoorlog - Het zich overgeven aan de vijand.

Caribisch gebied
Begrippenlijst: Amerikaanse Revolutie - Een aantal eilanden in dit gebied speelde een be- langrijke rol in de Amerikaanse revolutie.De smok- kelhandel vanaf Bermuda en de Bahama`s (Brits gebied!) werd nog overtroffen door die vanaf het Franse Martinique,het Deense St.Croix en vooral het Nederlandse St.Eustatius.Van halverwege 1778 af was de regio tevens strijdtoneel van de Britse en de Franse vloot.Beide landen probeerden hun positie te verbeteren en tegelijk de ander zo- veel mogelijk schade toe te brengen.St.Lucia was de voornaamste Britse haven,Martinique de Franse Na de oorlogsverklaring van de Republiek der Ver- enigde Provincien veroverde de Britse vloot St. Eustatius.Ook probeerde een Frans-Spaanse vloot Jamaica te veroveren,maar dit mislukte. In deze tijd van zeilschepen moesten vlootcom- mandanten rekening houden met twee moeilijkhe- den: 1.Ongeveer driekwart van het jaar waaide er een passaatwind van oost naar west,die het ge- bied praktisch in tweeen deelde; westelijk van Puerto Rico had je de lijzijde,oostelijk de loefzijde Een vloot die aan de lijzijde terechtkwam schakel- de zichzelf als het ware uit voor deelname aan ac- ties. 2.Tussen begin augustus en begin november werd het gebied veel getroffen door orkanen zo- dat de meeste schepen dan naar elders uitweken.

Carter-Doctrine
Begrippenlijst: Koude Oorlog - (1979) Dreigende verklaring van president Carter tegen de invloed van de Sowjetunie in de Golfregio.